متقی: آمریکا از سیاست تغییر رژیم عبور کرده است | پایان ائتلاف ضدایرانی در خلیج فارس؟
رویداد۲۴| در حالی که هنوز تبعات جنگ اخیر ایران و آمریکا و آتشبس حاصل از آن در معادلات منطقهای قابل مشاهده است، ابراهیم متقی، استاد دانشگاه تهران، معتقد است تحولات ماههای اخیر نه تنها موازنه قدرت در منطقه را تغییر داده، بلکه آمریکا را نیز به بازنگری در سیاستهای خود در قبال ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس واداشته است.
ابراهیم متقی در یادداشتی با عنوان «آتشبس و سیاست منطقهای آمریکا» مینویسد شرایط جدید منطقه را باید فراتر از یک توافق نظامی یا توقف درگیریها تحلیل کرد؛ زیرا پیامدهای آن بر نظم امنیتی خلیج فارس و روابط کشورهای منطقه تأثیرگذار خواهد بود.
پایان دوران «رقص شمشیر»؟
این استاد دانشگاه تهران با اشاره به نقش سنتی عربستان در معادلات امنیتی منطقه مینویسد ریاض طی سالهای گذشته تلاش کرده بود در جایگاه «ژاندارم منطقهای» ایفای نقش کند و از حمایت آمریکا برای شکلدهی به یک ائتلاف ضدایرانی بهره ببرد.
به اعتقاد او، هر زمان که دونالد ترامپ به قدرت میرسید، زمینه برای نمایش همبستگی راهبردی واشنگتن و کشورهای عربی فراهم میشد؛ اما اکنون شرایط تغییر کرده است. متقی در این باره مینویسد: «هماکنون اشتیاق و نوای رقص شمشیر برای تمامی کشورهای خلیج فارس به اتمام رسیده است.»
او معتقد است کشورهای منطقه به این جمعبندی رسیدهاند که امنیت خلیج فارس ماهیتی به هم پیوسته دارد و ناامنی در هر کشور میتواند کل منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
جنگی که اهداف آمریکا را محقق نکرد
متقی در بخش دیگری از یادداشت خود، به اهداف آمریکا و اسرائیل از جنگ اخیر اشاره میکند و مینویسد: «هدف اصلی آمریکا و اسرائیل تغییر رژیم در ایران بوده است.»
او معتقد است این هدف از طریق مجموعهای از اقدامات شامل تحریم اقتصادی، فشار رسانهای و در نهایت عملیات نظامی دنبال شد، اما نتیجه مورد انتظار را به همراه نداشت.
به نوشته متقی، «هر یک از اقدامات یاد شده به نتیجه موثری برای اهداف امنیتی و راهبردی آمریکا منجر نشد» و علت اصلی آن را باید در «بهکارگیری سیاست مقاومت و کنش نامتقارن» از سوی ایران جستوجو کرد.
این استاد دانشگاه تهران همچنین تأکید میکند که ایران اگرچه در جریان جنگ با محدودیتها و چالشهای عملیاتی روبهرو شد، اما توانست بخشی از اهداف سیاسی و منطقهای خود را حفظ کند و موقعیت منطقهای خود را بازسازی کند.
مارکو روبیو و مأموریت معماری امنیتی جدید
یکی از محورهای اصلی تحلیل متقی، سفرهای اخیر مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، به کشورهای حوزه خلیج فارس است.
او معتقد است هدف اصلی این سفرها صرفاً هماهنگیهای دیپلماتیک نبوده، بلکه آمریکا در تلاش است یک «معماری جدید امنیتی» در منطقه طراحی کند؛ معماریای که برخلاف گذشته بر تقابل مستقیم با ایران استوار نیست.
متقی مینویسد: «روبیو به کشورهای منطقهای خلیج فارس یادآور شد که آینده کنش ارتباطی آمریکا با ایران دیگر ماهیت تعارضی ندارد.»
به باور او، واشنگتن به این نتیجه رسیده که بدون مشارکت ایران، ایجاد ثبات و امنیت پایدار در خلیج فارس امکانپذیر نیست و به همین دلیل، مفهوم «امنیت دستهجمعی» بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
اهمیت تنگه هرمز در نظم جدید منطقه
این تحلیلگر مسائل بینالملل معتقد است یکی از مهمترین موضوعات در نظم جدید منطقهای، امنیت و بازگشایی تنگه هرمز است؛ آبراهی که نقشی کلیدی در اقتصاد جهانی دارد.
او مینویسد آنچه پس از جنگ رخ داده، بیش از آنکه به تغییر رژیم در ایران منجر شود، به «تغییر الگویی سیاست منطقهای» آمریکا انجامیده است؛ تغییری که کشورهای منطقه را به سمت همکاریهای بیشتر سوق میدهد.
بدون ایران، نظم جدید شکل نمیگیرد
متقی در جمعبندی تحلیل خود تأکید میکند که نقشآفرینی آمریکا در آینده خلیج فارس بدون حضور ایران به نتیجه نخواهد رسید.
او مینویسد: «نقشیابی آمریکا در آینده سیاست منطقهای خلیج فارس بدون حضور و مشارکت ایران به نتیجه مطلوب و موثری منجر نمیشود.»
این استاد دانشگاه تهران همچنین معتقد است تجربه جنگ اخیر نشان داد که قابلیتهای ژئوپلیتیکی، اجتماعی و فرهنگی ایران همچنان یکی از مؤلفههای اصلی قدرت در منطقه است و نمیتوان معادلات امنیتی خلیج فارس را بدون در نظر گرفتن نقش تهران طراحی کرد.
متقی در پایان با اشاره به ایده تشکیل سازوکارهای مشترک برای مدیریت بحرانهای منطقهای، تأکید میکند که همکاریهای منطقهای و بینالمللی تنها راه عبور از تنشهای آینده است؛ بهویژه در شرایطی که به گفته او «هنوز زخمهای جنگ و محرومیتهای ناشی از تحریم بر کالبد سیاسی و راهبردی ایران سنگینی دارد.»
