هشدار ازدحام در تشییع رهبر شهید؛ امنیت فدای جمعیت؟ | «نقاط حادثه خیز را شناسایی کردیم | تراکم از چهار نفر در هر مترمربع فراتر نرود»
رویداد۲۴ | منیره چگینی - «اگر وسیلهای روی زمین افتاد خم نشوید»، «مراقب کودکان باشید» و «در نقاط متراکم توقف نکنید»؛ اینها بخشی از توصیههایی است که در روزهای اخیر برای شرکتکنندگان در مراسم تشییع باشکوه رهبر جمهوری اسلامی منتشر شده است.
ایران در آستانه یکی از پرجمعیت ترین تشیع جنازه های جهان است. هفته آینده قرار است بعد از چهار ماه مراسم تشییع پیکر رهبر شهید برگزار شود. شش سال پس از مرگ دلخراش شرکت کنندگان در مراسم تشییع شهید قاسم سلیمانی در کرمان هشدارهای منتشرشده برای نحوه مشارکت در مراسم تشییع، نگرانیها درباره تکرار حادثهای مشابه را افزایش داده است.
برخی از این هشدارها، بهجای آنکه اطمینانبخش باشند، این تصور را در افکار عمومی ایجاد کردهاند که تمرکز اصلی برگزارکنندگان بیش از کاهش خطرات جانی، بر مدیریت و افزایش حضور جمعیت است؛ موضوعی که این پرسش را مطرح میکند که آیا امنیت شهروندان بر تعداد یک تجمع تاریخی اولویت دارد؟ تصاویری از مسیر عبور زائران تشییع جنازه منتشر شده که نشان می دهد این نگرانی بی مورد نیست. برخی ناظران می گویند این مسیر «حادثه خیز» است.
تهران تاکنون چنین شرایطی را تجربه نکرده است
علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، در گفتوگو با رویداد۲۴ با اشاره به احتمال استقبال گسترده مردم و حجم کمسابقه جمعیت پیشبینیشده برای این مراسم گفت: «تهران تاکنون چنین شرایطی را تجربه نکرده است و مسئولان در حال اتخاذ تدابیر ویژه برای پیشگیری از انواع حوادث مرتبط با این قبیل تجمعات مانند گرمازدگی، تراکم جمعیت و موضوعات بهداشتی و درمانی هستند تا ان شاءالله مشکلی پیش نیاید و یا در صورت وقوع، با سرعت رسیدگی شود.»
او همچنین از شهروندان خواست به این نکته توجه کنند که با وجود توصیه به مشارکت عمومی در این مراسم، تراکم مجاز جمعیت کمتر از چهار نفر در هر مترمربع است و نباید در مکانهایی با تراکم بالاتر حضور یافت؛ زیرا چنین شرایطی میتواند آسیبهای جدی در پی داشته باشد.
نصیری همچنین از مردم خواست توصیههای ایمنی را جدی بگیرند.
بااینحال، پرسشی که برای رسانهها مطرح میشود این است که آیا هشدارهای منتشرشده با سطح خطرات احتمالی پیش رو تناسب دارد؟
آیا هشدارها برای گروههای پرخطر کافی است؟
در برخی پیامهای آموزشی منتشرشده، به خانوادهها توصیه شده است مراقب کودکان باشند یا در صورت افتادن وسایل روی زمین، برای برداشتن آنها خم نشوند. منتقدان اما میگویند وقتی مسئولان خود از احتمال حضور جمعیتی بیسابقه سخن میگویند، انتظار میرود هشدارهای روشنتر و صریحتری برای گروههای حساس صادر شود.
به گفته شماری از متخصصان مدیریت بحران، در تجمعهای بسیار متراکم، کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای بیماریهای زمینهای بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند. از این منظر، یکی از مهمترین پرسشها این است که آیا نباید بهصورت شفاف به خانوادهها توصیه شود از همراهبردن کودکان خردسال یا افراد دارای شرایط خاص به مناطق پرتراکم خودداری کنند؟
مسئولیت برگزاری مراسم بر عهده چه نهادهایی است؟
نصیری گفته مسئول امنیت مراسم تشییع، سپاه پاسداران، است. شهرداری تهران نیز در بخشهایی مانند حملونقل، خدمات شهری، اسکان، تغذیه و امور فرهنگی از برنامههای وداع و تشییع پشتیبانی میکند.
او در تشریح اقدامات پیشگیرانه برای مدیریت جمعیت و کاهش خطرات احتمالی در روز مراسم، به اصلاح برخی نقاط حادثهخیز در اطراف محل برگزاری اشاره کرد و گفت: «در روزهای اخیر بسیاری از موانع و تجهیزات شهری که میتوانست در شرایط ازدحام جمعیت خطرآفرین باشد، شناسایی و اصلاح شد.»
وی افزود: «از جمله این اقدامات، جمعآوری بخشی از میلهها و جداکنندههای فلزی مسیر اتوبوسهای تندرو (BRT) در محدودههای پرتردد بود تا در صورت افزایش حجم جمعیت، از ایجاد گلوگاههای خطرناک و احتمال فشردگی جمعیت جلوگیری شود.»
رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران همچنین از بازبینی مستمر مسیرهای تردد، شناسایی نقاط ناایمن و استقرار نیروهای امدادی و آتشنشانی در اطراف مصلی خبر داد.
او تأکید کرد که تمامی دستگاههای مسئول موظف شدهاند برای رفع خطرات احتمالی و تسهیل تخلیه اضطراری جمعیت اقدام کنند.
معیار موفقیت؛ مراسمی بدون تلفات انسانی
حادثه کرمان نشان داد که حتی یک لحظه از دست رفتن کنترل جمعیت میتواند به فاجعهای انسانی منجر شود. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند در کنار تمهیدات اجرایی، باید شفافترین و صریحترین هشدارها نیز به مردم داده شود؛ حتی اگر نتیجه آن، کاهش جمعیت حاضران در مراسم باشد
مهمترین شاخص موفقیت برگزارکنندگان، نه جابه جایی رکورد گینس حضور جمعیت در مراسم تشییع، بلکه تکریم عزادارن، حفظ ایمنی و سلامت تشیع کنندگان، ایجاد امکانات اولیه برای شرکت کنندگان و از همه مهمتر پایانیافتن مراسم بدون حتی یک تلفات انسانی است.
اینکه نکته خالی از تصور نیست که علاقمندان به شرکت در این مراسم ممکن است حسب تکلیف شرعی و سیاسی برای هرچه باشکوهتر برگزار شدن مراسم تشیع رهبر شهید حضور حداکثری داشته باشند و حسب آن به هشدارها و اطلاعیههای ایمنی، بهداشتی و امنیتی توجه لازم را نداشته باشند. از این رو وظیفه دستگاههای متولی برگزاری مراسم برای کنترول جمعیت، هشدار «عدم شرکت» برای گروههای پرخطر از جمله کودکان، سالمندان، زنان بادار و افرادی که دارای بیماریهای تنفسی، قلبی و عروقی هستند امری ضروری و الزامی است.
