پشتپرده شکایت ایرانخودرو از مناطق آزاد| نگران کم شدن بازار مناطق آزادند | ۹۰ میلیون مصرفکننده برای دولت مهم نیستند، مدیران کروز مهمترند»
رویداد۲۴ | امیرحسین جعفری -در روزهای اخیر ایرانخودرو با طرح شکایت علیه برخی تصمیمها و مقررات مرتبط با ورود خودروهای مناطق آزاد، بهویژه در مناطق شمالی کشور از جمله انزلی و مازندران، تلاش کرده است مانع اجرای سیاستی شود که به ادعای مدیران این شرکت، «تعادل بازار خودرو را برهم زده و فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان داخلی وارد کرده است»!
ماجرا از زمانی جدی شد که دولت و دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد، در چارچوب اجرای ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو، شرایط ورود بخشی از خودروهای موجود در مناطق آزاد به سرزمین اصلی و دریافت پلاک ملی را ابلاغ کردند.
براساس این مصوبه، خودروهایی که پیش از تاریخ مشخصی وارد مناطق آزاد شدهاند و شرایط فنی و استانداردهای تعیینشده را دارند، میتوانند پس از طی تشریفات قانونی وارد بازار سرزمین اصلی شوند. یکم خردادماه در نشست استانداران به میزبانی گیلان، تفاهمنامهای با حضور مسئولان اجرایی و نمایندگان پنج وزارتخانه به امضا رسید. بر اساس این تفاهم، خودروهای دارای پلاک منطقه آزاد انزلی میتوانستند علاوه بر استان گیلان، در استانهای اردبیل، قزوین، زنجان، گلستان و مازندران نیز تردد کنند.
این تصمیم در عمل، محدوده تردد خودروهای منطقه آزاد انزلی را نسبت به گذشته به شکل قابل توجهی افزایش میداد. پیش از این، تردد این خودروها تنها در استان گیلان مجاز بود و پس از پیگیریهای انجامشده، امکان تردد در مازندران نیز فراهم شده بود.
حامیان این سیاست معتقدند ورود خودروهای مناطق آزاد میتواند بخشی از کمبود عرضه در بازار را جبران کند و به کاهش فاصله قیمتی میان بازار و کارخانه بینجامد. از سوی دیگر، مناطق آزاد شمالی کشور طی سالهای گذشته به یکی از مهمترین مراکز نگهداری و تردد خودروهای خارجی تبدیل شدهاند و آزادسازی ورود این خودروها به سرزمین اصلی، ظرفیت تازهای برای تأمین نیاز بازار ایجاد میکند.
در مقابل، خودروسازان داخلی در ادامه انحصار بازار خودرو، مدعی اند هرگونه تسهیل واردات، حتی از مسیر مناطق آزاد، بدون توجه به وضعیت تولید داخل میتواند بازار محصولات داخلی را تحت تأثیر قرار دهد.
آنها مدعی اند صنعت خودرو با چالشهایی همچون کمبود نقدینگی، افزایش هزینههای تولید و محدودیتهای بینالمللی مواجه است و بازشدن مسیر ورود خودروهای خارجی ممکن است رقابتی نابرابر به زیان تولیدکنندگان داخلی رقم بزند.
نتیجه نهایی، حفظ انحصار تولیدکنندگان داخلی است که در سالهای گذشته با همدستی نهادهای حاکمیتی نه تنها رقابت در بازار را از بین برده اند بلکه مصرف کنندگان را با قیمت گزاف و کیفیت پایین خودروهای خود تحت فشار قرار داده اند. موضوعی که همواره با اعتراض مصرفکنندگان مواجه بوده است. ایرانخودرو با افزایشهای متوالی قیمت و خودداری از عرضه خودرو با شرایط اقساطی بلندمدت، عملاً مصرفکنندگان واقعی بازار را تحت فشار قرار داده است.
کارشناسان چه میگویند؟
با شکایت ایران خودرو، تفاهمنامه منطقه آزاد انزلی پیش از آنکه وارد مرحله اجرا شود، با مانع حقوقی روبهرو شد. معاونت حقوقی ریاستجمهوری در اقدامی تامل برانگیز گفته «این اختیار به استانداران تفویض نشده» و به این ترتیب تفاهمنامه استانداران از منظر حقوقی فاقد اعتبار شناخته شد و اجرای آن متوقف شد.
عماد جعفری، کارشناس صنعت خودرو، درباره شکایت ایرانخودرو از طرح جدید مناطق آزاد به رویداد۲۴ گفت: «ماجرای خیلی خاص و پیچیدهای اتفاق نیفتاده است. شرکت صنایع تولیدی کروز( بزرگترین و اصلیترین تأمینکننده قطعات در صنعت خودرو ایران) دوست دارد کل ایران را زیر نظر خود داشته باشد. قطعهسازها همه زیرمجموعه آن قرار گرفتهاند و فقط کروز باقی مانده است. واردات هم که باز میشود، شکایت میکند که چرا تعرفه پایین است؛ منطقه آزاد هم که باز میشود، باز شکایت میکند. جالب اینجاست که تولید را افزایش نمیدهد و خودرو را نیز با شرایط مناسب نمیفروشد. با این وضعیت، گویا کروز بهتنهایی میخواهد کل ایران را در اختیار بگیرد.»
ادعای مداخله در وضعیت سایپا
جعفری از مداخلات ایرانخودرو در فعالیت سایپا هم پرده برداشته است. او میگوید: «کروز به سایپا قطعه نمیدهد تا سهام سایپا سقوط کند و بعد آن را بخرند. عملاً میخواهند کرمانموتور را حذف کنند تا سایپا را بهعنوان یک شرکت بدهکار بخرند. اما سوال اینجاست که اگر سایپا زیانده است، پس چرا میخواهند در آن سرمایهگذاری کنند؟»
او می گوید: قرار بود کروز در طول دو سال همهچیز را متحول کند، اما کاری نکرده است؛ پس چرا ایرانخودرو را از آنها نمیگیرند؟ یک نفر باید پای کار بیاید و مدیریت ایرانخودرو را برعهده بگیرد.
این کارشناس بازار خودرو می گوید تا زمانی که دولت با کروز همراهی میکند، نباید انتظار اتفاق مهمی در بازار خودرو داشته باشیم. ۹۰ میلیون مصرفکننده برای دولت مهم نیستند و تنها راضی نگهداشتن چند نفر در کروز برای دولت اهمیت دارد.
جعفری به افزایش ناگهانی قیمت خودروهای داخلی اشاره کرده گفته هر زمان بازار خودرو آرام میشود و مردم خودرو نمیخرند، ناگهان افزایش قیمت اعمال میکنند. جالب اینجاست که خودرویی هم برای تحویل ندارند و میزان تولیدشان محدود است.
احساس خطر از گسترش مناطق آزاد
جعفری درباره نگرانی ایرانخودرو از گسترش محدوده تردد خودروها با پلاک مناطق آزاد گفت: «منطقه آزاد هیچ ارتباطی به آنها نداشت، اما از آن شکایت کردهاند. ایرانخودرو از مناطق آزاد احساس خطر کرده است. اکنون محدوده مناطق آزاد شمال تا قزوین امتداد پیدا کرده و آنها احساس خطر کردهاند.»
او توضیح داده افزایش محدوده به این معناست که شهروندان به جای دو میلیارد تومان برای یک پژو ۲۰۷ بیکیفیت میتوانند با همان پول یک هیوندای یا کیا بخرند. در این صورت میدانید چه بخشی از معاملات ایرانخودرو از دست میرود؟
جعفری ادامه می دهد: در این بین ایرانخودرو با خود یک محاسبه کرده و دیده که با کاهش عرضه و بالا ماندن تقاضا، قیمتها بهصورت خودکار افزایش پیدا میکند. از آنجا که واردات نیز بسته است و دولت با استمرار آن همراهی میکند، بهترین راه این است که از مناطق آزاد نیز شکایت کند. مازندران، گیلان و آذربایجان بخش مهمی از بازار خودروی ایران هستند که با گسترش مناطق آزاد، ممکن است از دست تولیدکنندگان داخلی خارج شوند.
چرا شکایت ایرانخودرو به نتیجه رسید؟
این کارشناس خودرو درباره علت به نتیجه رسیدن شکایت ایرانخودرو از مناطق آزاد گفت: «نکته دقیقاً همین است. ما در کشوری زندگی میکنیم که بسیاری از نهادها، بهواسطه منابع مالی گستردهای که این افراد در اختیار دارند، با آنها همراهی می کنند.»
