گزارش فرهیختگان از جنوب کشور؛ اینجا کسی جنگ‌زده نیست | ما دفاع کردن و جنگیدن را بلدیم

جنگ؛ تقدس ویرانی یا حرمت زندگی؟

شب را به امید فردا به صبح می‌رسانیم، اما صبح که چشم می‌گشاییم، نخستین خبرها از شمار کشته‌ها و مجروحان می‌گویند. نام هموطنانی را می‌شنویم که دیگر در میان ما نیستند؛ کودکانی که پدر یا مادر خود را از دست داده‌اند، خانواده‌هایی که در یک لحظه تمام دارایی و کاشانه‌شان به تلی از آوار تبدیل شده است. خانه‌ها ویران شده‌اند، ساختمان‌ها، زیرساخت‌ها، تأسیسات و کارخانه‌هایی که حاصل سال‌ها تلاش و سرمایه‌گذاری بوده‌اند نابود شده‌اند و هر روز بر شمار بیکاران، بی‌پناهان و گرسنگان افزوده می‌شود.

این تصویر، تصویر جامعه‌ای است که جنگ بر آن سایه افکنده است؛ جایی که آینده، هر روز کوچک‌تر از دیروز می‌شود و امید، زیر آوار و دود نفس می‌کشد.

در مقابل، در یک حکومت عقلانی که مشروعیت خود را از رأی و پشتیبانی مردم می‌گیرد، شب با امید به فردایی بهتر به پایان می‌رسد. مردمانش انتظار دارند صبح با خبر افتتاح یک کارخانه، یک مدرسه، یک بیمارستان یا پروژه‌ای عمرانی آغاز شود؛ با نوید ایجاد فرصت‌های شغلی، رونق اقتصادی، افزایش رفاه و گسترش امنیت و آرامش. در چنین جامعه‌ای، دولت موفق است اگر هر روز بر کیفیت زندگی مردم بیفزاید، نه اینکه آنان را با فهرست تازه‌ای از قربانیان و خرابی‌ها روبه‌رو کند.

جنگ، هر نام و هر شعاری که داشته باشد، پیش از هر چیز ماشین ویرانی است. نخستین قربانی آن حقیقت است و بزرگ‌ترین قربانی‌اش انسان. جنگ، خانه را به آوار، کارخانه را به آهن‌پاره، مدرسه را به ویرانه و زندگی را به سوگواری تبدیل می‌کند. هیچ اقتصادی از دل انفجار شکوفا نمی‌شود و هیچ جامعه‌ای با انباشت قبرستان‌ها به توسعه و رفاه نمی‌رسد.

با این همه، پرسشی بنیادین همچنان باقی است: آیا جنگ، که ذات آن ویران کردن و نابود کردن است، می‌تواند مقدس باشد؟

اگر تقدس را به معنای حرمت جان انسان، کرامت بشر و پاسداری از زندگی بدانیم، چگونه می‌توان ویرانی، مرگ و رنج را مقدس نامید؟ اگر دفاع از سرزمین و مردم در شرایط ناگزیر ضرورتی اجتناب‌ناپذیر باشد، این ضرورت نباید ما را از یادآوری یک حقیقت مهم بازدارد: جنگ، حتی زمانی که ناخواسته و تحمیل‌شده باشد، همچنان فاجعه است، نه آرمان.

پرسش دیگر آن است که در دفاع از چه چیزی باید تا مرز نابودی یک کشور پیش رفت؟ آیا هیچ ایده، هیچ قدرت و هیچ نظام سیاسی چنان ارزشی دارد که بهای آن، نابودی شهرها، آوارگی میلیون‌ها انسان، از میان رفتن نسل‌ها و بر باد رفتن آینده یک ملت باشد؟ آیا هدفی وجود دارد که بتواند ویرانی یک سرزمین و رنج مردمانش را توجیه کند؟

شاید پاسخ این پرسش‌ها آسان نباشد، اما دست‌کم یک اصل را نمی‌توان انکار کرد: ارزش هر حکومت، هر ایدئولوژی و هر قدرتی، به اندازه ارزشی است که برای جان و زندگی انسان‌ها قائل است. اگر قرار باشد در پایان هر نبرد، آنچه باقی می‌ماند تنها ویرانه، گورستان، فقر و اندوه باشد، باید بار دیگر از خود بپرسیم که پیروزی دقیقاً به چه معناست.

ملت‌ها بیش از آنکه به قهرمانان جنگ نیاز داشته باشند، به معماران صلح، توسعه، عدالت و آبادانی نیاز دارند. افتخار یک کشور را نه تعداد موشک‌ها، بلکه تعداد مدرسه‌ها، بیمارستان‌ها، کارخانه‌ها، دانشگاه‌ها، فرصت‌های شغلی و لبخند مردمانش رقم می‌زند.

شاید زمان آن رسیده باشد که به جای تقدیس جنگ، از تقدس زندگی سخن بگوییم؛ زیرا هیچ پیروزی‌ای ارزش آن را ندارد که یک ملت، آینده خود را در آتش آن بسوزاند.