رویداد۲۴ | نمایندگان مجلس در نشست علنی امروز یکشنبه با کلیات طرح مقابله با جاسوسی موافقت کردند و به این ترتیب این طرح با تایید شورای نگهبان، به قانون تبدیل خواهد شد. اما این طرح چنان گسترده و عجیب است که می تواند هر شهروندی را به جاسوس تبدیل کند. طرح مقابله با جاسوسی عملا هرگونه ارتباط با اتباع خارجی، نهادهای بین المللی و موسسات غیر ایرانی که هیچ تضاد ماهوی با جمهوری اسلامی ندارند را منوط به دریافت مجوز از نهادهای اطلاعاتی کرده و این یعنی دفعه بعد که خواستد جواب سلام دوست خارجی تان را بدهید یا برای یک دانشگاه معتبر مقاله هایتان را ارسال کنید، باید تجدید نظر کنید یا صابون احتمال حبس و جزای نقدی را به تنتان بمالید!

این مصوبه فهرستی از گروه ها و اشخاصی که ارتباط برقرار کردن با آنها یا مطلقا ممنوع شده یا منوط به اخذ مجوز یا در شرایط خاص است را معرفی کرده است. بر اساس متن طرح ارتباط گرفتن با هر یک از گروه های زیر می تواند منجر به اتهام جاسوسی برای افراد شود؛

• سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه
• دول خارجی
• سازمان‌های بین المللی
• گروه‌ها یا موسسات یا نهادهای غیر ایرانی
• سازمان منافقین
• گروههای تروریستی 
• فرق ضاله یا انحرافی مخالف انقلاب اسلامی 
• گروههای ضد انقلاب یا معاند
• نهادهای غیرایرانی
• اتباع خارجی
• رسانه های آمریکایی 
• رسانه های اسرائیلی
• رسانه های خارجی به جز آمریکایی ها و اسرائیلی ها
• سفارتخانه های خارجی در داخل و خارج از کشور
• دفاتر سازمانها یا نهادهای غیرایرانی در داخل وخارج از کشور

در این گزارش به تفکیک محدودیت هایی که این مصوبه برای اشخاص، دانشجویان، رسانه ها و اهالی فرهنگ و هنر ایجاد خواهد کرد مورد بررسی قرار گرفته است.

محدودیت‌هایی که مصوبه برای رسانه‌ها ایجاد می‌کند

الف) ممنوعیت مصاحبه با رسانه‌های آمریکایی و اسرائیلی

مهم‌ترین بخش رسانه‌ای، ماده ۶ است.

طبق این ماده مصاحبه، شرکت در گفت‌وگو یا هرگونه ارتباط با رسانه‌هایی که مصوبه آنها را «معاند» می‌داند، ممنوع است.

در متن، نمونه این رسانه‌ها ذکر شده: رسانه‌های آمریکایی، رسانه‌های صهیونیستی و رسانه‌هایی که آمریکا یا رژیم صهیونیستی تأمین مالی می‌کنند

مجازات تخلف حبس درجه شش پیش‌بینی شده است.

این یعنی سردار محمدرضا نقدی مشاور عالی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به خاطر گفت‌وگو با شبکه پی‌بی‌اس‌ آمریکا باید به به بیش از شش ماه تا دو سال حبس محکوم شود.

همچنین تعیین اینکه کدام رسانه‌ها در این دسته قرار می‌گیرند، بر اساس فهرستی است که دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی منتشر می‌کند.

ب) ارتباط با سایر رسانه‌های خارجی

مصوبه همه رسانه‌های خارجی را ممنوع نکرده است.

اما درباره سایر رسانه‌های خارجی گفته مصاحبه یا گفت‌وگو باید در سامانه‌ای که وزارت اطلاعات معرفی می‌کند اطلاع‌رسانی شود. اگر این اطلاع‌رسانی انجام نشود، مجازات حبس درجه شش دارد. این ماده عملا همه رسانه های غیر آمریکایی و اسرائیلی را در یک کاسه قرار داده و به این ترتیب حتی رسانه‌های دارای مجوز از وزارت ارشاد که به تایید نهادهای اطلاعاتی نیز رسیده‌اند هم شامل آن خواهند بود. این یعنی یک مقام مسئول، استاد دانشگاه، کارشناس یا فعال اجتماعی برای گفت‌وگو با رسانه خارجی غیرمعاند، طبق متن مصوبه باید فرآیند اطلاع‌رسانی را طی کند. 

بنابراین رسانه‌های خارجی دارای مجوز فعالیت در ایران با این قانون عملا اجازه فعالیت‌شان باطل شده است.

ج) ارسال محتوا برای رسانه‌های خارجی

ماده ۷ ناظر به شهروند خبرنگاران است. ارسال فیلم، عکس، صوت، هرگونه داده به رسانه‌های غیرایرانی یا اشخاصی که فعالیت رسانه‌ای خارج از کشور دارند ممنوع اعلام شده و مجازات آن حبس درجه شش یعنی بیش از شش ماه تا دو سال است.

اگر چنان چه این ارسال در قالب قرارداد همکاری باشد، با قصد مقابله با امنیت کشور انجام شود، یا در زمان بحران، اغتشاش یا آشوب انجام شود، مجازات شدیدتر یعنی حبس درجه پنج یعنی بیش از دو تا پنج سال پیش‌بینی شده است.

بیشتر بخوانید: 

بسیج مردمی برای معرفی جاسوس‌ها/ معترضان از خارج پول گرفته‌اند، مگر خلافش ثابت شود!

مهمترین اتفاقات دوره ریاست حسین طائب بر سازمان اطلاعات سپاه چه بود؟/ دلیل برکناری طائب چیست؟

نفوذ از طریق مهاجران افغان؛ واقعیت امنیتی یا پروژه اتباع‌هراسی؟

۲. محدودیت‌های مربوط به اشخاص حقیقی

الف) ارائه اطلاعات به خارجی‌ها

ماده ۳ می‌گوید ارائه اطلاعات، گزارش و آمار نه تنها به سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه یا نهادهای غیرایرانی بلکه به اتباع خارجی هم بدون مجوز وزارت اطلاعات ممنوع است و مجازات حبس درجه پنج دارد! برای این جرم محرومیت دائم از شغلی که فرد از طریق آن به اطلاعات دسترسی داشته است هم در نظر گرفته شده. در این ماده هیچ اشاره ای به نوع اطلاعات و آمار نکرده و این یعنی شما در جواب سوال «چه خبر» دوست خارجی تان، فقط باید به ذکر «سلامتی» بسنده کنید. هرچند متن درباره «اطلاعات، گزارش یا آمار» صحبت می‌کند، نه هر نوع گفت‌وگوی عادی؛ اما مصادیق این آمار روشن نیست و می تواند شامل اطلاعاتی که از نظر شما روزمره است هم بشود. مصوبه به طور دقیق درباره مفهوم اطلاعات و آمار حرف نزده و از این رو تفسیر این عبارات می تواند چالش برانگیز باشد.

مجدودیت ارتباط با سفارتخانه‌ها و نهادهای خارجی

طبق ماده ۸ ارتباط اشخاص حقیقی و حقوقی با سفارتخانه‌ها، دفاتر سازمان‌ها و نهادهای غیرایرانی هم بدون اطلاع‌رسانی و اخذ مجوز کتبی از وزارت خارجه یا نمایندگی‌های ایران مجازات دارد و مجازات آن جزای نقدی درجه چهار و محرومیت از حقوق اجتماعی درجه شش است.

البته مصوبه امور شخصی، احوال شخصیه و امور سجلی را مستثنا کرده است و این احتمالا به این معناست که ایمیل زدن به یک سفارت برای درخواست وقت ویزا، شامل حال جاسوس انگاری نخواهد بود.

۳. محدودیت‌های فضای دانشگاهی و علمی

این بخش یکی از گسترده‌ترین قسمت‌های مصوبه است.

الف) بورسیه، قرارداد علمی و همکاری دانشگاهی

ماده ۵ می‌گوید وزارت اطلاعات باید سالانه فهرست دولت‌ها، دانشگاه‌ها، مؤسسات و سازمان‌های خارجی مجاز برای بورسیه، کمک‌هزینه تحصیلی، قرارداد، تفاهم‌نامه و کنفرانس علمی را منتشر کند.

در غیر این صورت همکاری علمی با مجموعه‌هایی که در این فهرست نباشند ممنوع است و مجازات آن حبس درجه شش است.

این یعنی دانشجویان و اساتید دانشگاه در ایران برای ارتباط گرفتن با نهادهای علمی در خارج از کشور باید ابتدا فهرست را چک کنند. دانشجویان دیگر قادر به دریافت بورسیه از دانشگاه یا مرکز علمی که خارج این فهرست باشد نخواهند بود و ارائه مقاله یا شرکت در کنفرانس علمی هر موسسه ای خارج از فهرست مجاز، به منزله جاسوسی است.

ب) دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی خارجی

ماده ۱۵ درباره کلاس‌ها، دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی حضوری یا مجازی است که «طبق تشخیص ضابط»، تحت هدایت یا آموزش سرویس‌های خارجی باشند، با فرهنگ ایرانی ناسازگار تلقی شوند، علیه فرهنگ ایرانی موضع داشته باشند، یا هدفشان برهم زدن امنیت کشور باشد!

بر اساس این مصوبه برگزارکننده این دوره ها به حبس درجه پنج و محرومیت دائم از خدمات دولتی محکوم خواهد شد.

و شرکت‌کنندگان نیز اگر بدانند هدف برگزارکنندگان چیست جزای نقدی یا حبس درجه شش خواهند داشت.

۴. محدودیت برای سمن‌ها، انجمن‌ها و تشکل‌ها

ماده ۴ دریافت هرگونه کمک مالی، قرارداد، حق‌العمل، آموزش و امتیاز مالی از سرویس‌های اطلاعاتی خارجی، سفارتخانه‌ها و نهادهای خارجی را ممنوع کرده مگر با مجوز کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارت خارج، وزارت اطلاعات ، وزارت کشور و سازمان اطلاعات سپاه باشد.

۵. محدودیت برای هنرمندان و تولیدات فرهنگی

ماده ۱۴ درباره فیلم، سریال، مستند، تئاتر، موسیقی و کتابی است که ضابط تشخیص دهد اثر تحت هدایت یا راهبری خارجی بوده یا احکام دینی را زیر سؤال ببرد یا چهره سیاه از ایران نشان دهد یا با قصد ضربه به استقلال یا امنیت کشور ساخته شود یا مقابله با نظام تلقی شود یا فرهنگ ضداسلامی ترویج کند.

برای صادرکننده مجوز یا منتشرکننده: جزای نقدی معادل هزینه تولید و محرومیت دائم از خدمات حکومتی پیش‌بینی شده است.

همچنین اگر طبق مستندات ضابط، تولیدکننده، نویسنده یا کارگردان تحت هدایت خارجی تشخیص داده شود محرومیت دائم از تولید یا همکاری در آثار هنری پیش‌بینی شده است.

آنچه در این مصوبه عجیب است، گستردگی برخی عبارات مثل «ناسازگار با فرهنگ ایرانی» یا «مخدوش کردن اعتماد عمومی» یا حتی گستردگی نهادهای بین المللی و اشخاص خارجی است که ارتباط با آنها به نوعی جرم انگاری شده و عملا می‌تواند دامنه تفسیر آن را وسیع کند. در صورت تایید این مصوبه در شورای نگهبان و تبدیل آن طرح مقابله با جاسوسی به قانون، تقریبا همه فعالان اجتماعی و سیاسی و حتی مقامات دولتی باید قبل از هر مکاتبه و مکالمه ای، درباره لزوم دریافت مجوز از نهادهای اطلاعاتی به یک فهرست رجوع کنند!