رشد ۱۴۰ درصدی مالیات؛ مردم پولدارتر شدند یا فقیرتر؟ | کارشناس امور مالیاتی: در حال مالیات گرفتن از تورم هستیم
رویداد۲۴ | امیرحسین جعفری ـ آمارهای تازه منتشرشده از وضعیت مالیاتی مودیان در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، تصویری متفاوت از تحولات اقتصادی اصناف در ایران ارائه میدهد. در حالی که مالیات پرداختی برخی گروهها، از جمله پزشکان متخصص، طی این دوره بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافته، در برخی بخشهای تولیدی و خدماتی سنتی همزمان با افت تعداد مودیان، نشانههایی از رکود و کوچکتر شدن فعالیت اقتصادی دیده میشود.
این آمار اما پرسشهای مهمی را نیز پیش میکشد. پزشکان سالها یکی از گروههایی بودهاند که بحث فرار مالیاتی آنها در افکار عمومی و حتی میان مسئولان مطرح بوده است. حالا مالیات پرداختی این گروه با جهشی محسوس روبهرو شده؛ هرچند در برخی زیرگروهها، همزمان تعداد مودیان نیز کاهش یافته است.
پرسش اینجاست که آیا این افزایش نتیجه اظهار واقعیتر درآمد پزشکان است یا سازمان امور مالیاتی با استفاده از ابزارها و سازوکارهای جدید توانسته بخش بیشتری از درآمد آنها را شناسایی کند؟
پرسش مهمتر به کل اصناف مربوط میشود. درآمد مالیاتی حاصل از این بخش طی سه سال به محدوده ۷۰ همت نزدیک شده است. آیا این افزایش محصول رشد واقعی اقتصاد و درآمد اصناف بوده یا تورم شدید سالهای اخیر ارقام اسمی درآمد و در نتیجه مالیات را بالا برده است؟ اگر بخش عمده این رشد ناشی از تورم باشد، معنای آن این است که دولت از اقتصادی که قدرت خرید و سرمایه مردم در آن تحت فشار تورم قرار گرفته، درآمد مالیاتی بیشتری کسب کرده است.
جهش سهبرابری مالیات پزشکان متخصص
بیشتر بخوانید: توقف بیمار بیپول ممنوع!/ داستان تکراری بیماران مقصر و سیستم درمانی بیگناه
بزرگترین افزایش در میان گروههای مورد بررسی مربوط به پزشکان متخصص است. مالیات پرداختی این گروه در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۱.۳ هزار میلیارد تومان بود که در سال ۱۴۰۳ به ۳۳.۷ هزار میلیارد تومان رسید.
به این ترتیب، ظرف سه سال مبلغ پرداختی پزشکان متخصص حدود ۲۲.۴ هزار میلیارد تومان افزایش یافته و تقریباً سه برابر شده است.
پزشکان عمومی نیز افزایش قابل توجهی را تجربه کردهاند. پرداختی این گروه از حدود ۴.۸ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به ۱۸.۸ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است.
این افزایش لزوماً به معنای رشد واقعی درآمد پزشکان به همین میزان نیست و میتواند ترکیبی از افزایش تعرفهها، تورم، تغییر روشهای شناسایی درآمد و کاهش فرار مالیاتی باشد.
تورم در دخل خواربارفروشان و سوپرمارکتها
افزایش ارقام مالیاتی فقط محدود به پزشکان نیست. در گروههای مرتبط با کالاهای روزمره نیز ارقام به شکل محسوسی بالا رفته است.
مالیات خواربارفروشان از ۸.۸ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۰ به ۲۱.۲ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده؛ یعنی افزایشی حدود ۱۲.۴ هزار میلیارد تومانی.
در مورد سوپرمارکتها نیز این رقم از ۷.۳ هزار میلیارد تومان به ۲۰.۷ هزار میلیارد تومان رسیده و حدود ۱۳.۴ هزار میلیارد تومان افزایش داشته است.
این جهش در شرایطی رخ داده که قیمت کالاهای مصرفی طی همین دوره با تورم قابل توجهی روبهرو بوده است. بنابراین افزایش گردش مالی اسمی در این اصناف را نمیتوان الزاماً به معنای افزایش سود واقعی آنها دانست.
روی تلخ آمار؛ کاهش مودیان در برخی اصناف
بیشتر بخوانید: مزدبگیران زیر بار مالیات؛ چرا کارگران و کارمندان دو برابر اصناف مالیات میدهند؟
اما همه اعداد این گزارش صعودی نیستند. آمار سال ۱۴۰۳ در برخی اصناف تصویری متفاوت نشان میدهد؛ کاهش همزمان مبلغ پرداختی و تعداد مودیان.
یکی از نمونههای قابل توجه، چاپخانهداران هستند. تعداد مودیان این صنف از حدود ۷.۴ هزار نفر در سال ۱۴۰۲ به حدود ۳.۳ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است.
این افت بیش از ۵۰ درصدی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از تعطیلی یا کاهش فعالیت واحدها گرفته تا خروج آنها از چرخه ثبتشده مالیاتی.یعنی بیش از ۵۰ درصد از فعالان این صنف یا تعطیل شدهاند و یا از چرخه مالیاتی خارج شدهاند. هرچند صرف آمار مالیاتی به تنهایی نمیتواند مشخص کند همه این مودیان واقعاً از بازار خارج شدهاند.
در بخش پیمانکاری نیز کاهشهایی در تعداد مودیان یا میزان پرداختی مشاهده میشود که میتواند نشانهای از تغییر شرایط فعالیت این بخشها باشد.
مالیات دفاتر اسناد رسمی هم چهار برابر شد
دفاتر اسناد رسمی نیز از دیگر گروههایی هستند که پرداخت مالیاتی آنها طی این دوره افزایش قابل توجهی داشته است.
این گروه در سال ۱۴۰۰ حدود ۹۰ میلیارد تومان مالیات پرداخت کرده بود. این رقم در سال ۱۴۰۱ به حدود ۱۴۵ میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۲ به حدود ۲۰۴ میلیارد تومان رسید.
در سال ۱۴۰۳ مالیات پرداختی دفاتر اسناد رسمی به حدود ۳۷۹ میلیارد تومان افزایش یافت؛ یعنی بیش از چهار برابر رقم سال ۱۴۰۰.
آیا ۱۴۰ درصد رشد مالیات یعنی مردم پولدار شدهاند؟
محمدرضا جعفریان، کارشناس پیشکسوت امور مالیاتی، درباره گزارش اخیر سازمان امور مالیاتی و افزایش درآمد این سازمان از اصناف به رویداد۲۴ گفت: «آمار سازمان مالیاتی را میتوان در چند دسته تفسیر کرد. اگر ۱۴۰ درصد رشد مالیات در سه سال رخ داده یعنی مردم پولدار شدهاند؟ آیا مربوط به شفافسازی سازمان مالیاتی است که توانسته مالیات بیشتر بگیرد؟ این موضوعات باید مشخص شود و گزارش سازمان هم باید بیان کند که چگونه به ۶۴ همت مالیات رسیدهاند.»
او می گوید: تورم بسیار بالا در طول این سه سال، باعث شده سازمان امور مالیاتی بتواند چنین مالیاتی را وصول کند.
روش وصول مالیات پزشکان تغییر کرده | دستمزدهای دلاری پزشکان هم باید رصد شود
جعفریان درباره افزایش مالیات دریافتی از پزشکان نیز گفت: «به نظر می رسد روش وصول مالیات در رابطه با پزشکان و گروههای اینچنینی تغییر کرده است. این گروهها مجبور میشوند درآمد واقعیشان را اعلام کنند. در سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ درآمد این گروهها نیز مسلماً افزایش قابل توجهی پیدا کرده است.»
او افزود: «متأسفانه باید اعلام کنم که برخی از پزشکان با دریافت سکه و دلار، مالیات را دور میزنند و از این رو مالیات گروه پزشکان باید بیشتر مورد رصد قرار بگیرد. شما به پزشکهای متخصص مراجعه کنید و ببینید چگونه رفتار میکنند. این رویه آنها قابلیت نظارت کامل هم ندارد. افرادی که از سلامت مردم میخواهند پول غیرقانونی دربیاورند و مالیات ندهند باید از امتیازات اجتماعی محروم شوند. دادستان مالیاتی ما باید برخورد جدی کند. هرچند از پزشکانی که درست عمل میکنند، تقدیر میکنیم.»
«وقتی اعتماد بود، فرار مالیاتی کمتر بود»
این کارشناس پیشکسوت امور مالیاتی درباره سابقه فرار مالیاتی در ایران نیز گفت: «شرایط بعد از جنگ ایران و عراق با امروز قابل مقایسه نیست. سال ۶۴ نزدیک ۱۰ هزار اظهارنامه گرفتیم و بر اساس اطلاعرسانیها و سازمان مالیاتی تبصره ماده صد و دیگر مادهها را به جهت شفافسازی اصلاح کردیم. آن زمان فرار مالیاتی کم بود، چون مردم در یک حالوهوای دیگری بودند.»
او ادامه داد: «مردم وقتی میدیدند مسئولان هم شبیه خودشان زندگی میکنند، به فرار مالیاتی فکر نمیکردند. تا زمانی که عدم اعتماد بین سازمان مالیاتی و مردم وجود دارد وضعیت همین است. امروز هرکسی بتواند به فرار مالیاتی فکر میکند.»
در حال مالیات گرفتن از تورم هستیم
جعفریان در پایان تأکید کرد: «انتظار این است که سازمان مالیاتی حالا که نزدیک به ارائه اظهارنامهها هستیم، سازوکار شفافتری ایجاد کند. تورم اقتصاد مردم را از بین برده و ما در حال مالیات گرفتن از همان تورم هستیم. امسال مردم نگران هستند و از یک جنگ بیرون آمدهاند. از چنین مردمی باید با عدالت مالیات گرفت.»
او افزود: «نشاندار کردن هزینهکرد مالیات هم باید گزارش داده شود. مردم باید بدانند مالیاتهایشان در کجا هزینه میشود.»
