اعتراف روزنامه اصولگرا به مسجدگریزی جوانان؛ از امر و نهی مدام تا شکاف نسلی
رویداد۲۴| روزنامه جوان در این گزارش به بررسی کاهش ارتباط بخشی از نوجوانان و جوانان با مسجد پرداخته و تلاش کرده است به جای مدیران و مسئولان، روایت خود این گروه سنی را درباره دلایل این فاصله منعکس کند.
این روزنامه با توصیف فضای برخی مساجد در روزهای تابستان، نوشته است که در حالی که بعضی مسجدها همچنان میزبان نوجوانان هستند، برخی دیگر در ساعاتی که جوانها و نوجوانها وقت آزاد بیشتری دارند، تقریباً خالیاند.
مسجد بیشتر برای بزرگترهاست
جوان در این گزارش روایت چند نوجوان و جوان را بازتاب داده است. سارا، ۱۶ ساله، گفته است که با خود مسجد مشکلی ندارد، اما بیشتر برنامههای آن برای بزرگترها طراحی شده است.
او گفته است: «اگر قرار باشد بیشتر به مسجد بروم، دوست دارم یک فضای واقعی برای نوجوانها وجود داشته باشد» و تأکید کرده که نوجوانان باید در تصمیمگیری درباره برنامههای مربوط به خودشان نیز نقش داشته باشند.
به گفته او، مسجد میتواند محلی برای فعالیتهای اجتماعی، رسانهای و گفتوگو باشد و صرفاً به برگزاری برنامههای مذهبی محدود نشود.
گلایه از «امر و نهی»های مداوم
امیر، ۱۸ ساله، نیز یکی دیگر از دلایل فاصله گرفتن خود از مسجد را برخوردهای دستوری عنوان کرده است.
او گفته است: «گاهی آدم حس میکند بیشتر از اینکه با او حرف بزنند، دارند به او میگویند چه کار نکند؛ گوشی دستت نباشد، اینطور ننشین، اینطور حرف نزن، لباس اینطور نباشد.»
این نوجوان البته تأکید کرده که منظورش مخالفت با قانون و نظم نیست، اما میان «قانون داشتن» و اینکه نوجوان از همان ابتدا احساس کند «متهم» است، تفاوت وجود دارد.
به گفته امیر، اگر به جوانان مسئولیت داده شود، آنها نیز احساس تعلق بیشتری به مسجد خواهند داشت.
«اگر دوستم باشد، من هم میروم»
محمد، ۱۴ ساله، نگاه متفاوتی دارد و مسئله اصلی را حضور دوستانش میداند.
او گفته است: «من مسجد را بد نمیدانم، ولی خب دوستهایم آنجا نیستند. اگر دوستم باشد، من هم میروم.»
او پیشنهاد کرده مسجد علاوه بر برنامههای مذهبی، امکان فعالیتهایی مانند ورزش، بازی و مسابقه را برای نوجوانان فراهم کند تا مسجد به محلی برای دورهمی و گذراندن اوقات فراغت آنها نیز تبدیل شود.
دختران هم دنبال نقش بیشتری هستند
نگار، ۲۱ ساله و دانشجو، نیز از کمبود فضای فعالیت مستقل برای دختران جوان در برخی مساجد گلایه کرده است.
او گفته است که اگرچه برای دختران برنامههایی برگزار میشود، اما در بسیاری از موارد آنها صرفاً شرکتکننده هستند و در طراحی و اجرای برنامهها نقش چندانی ندارند.
نگار معتقد است دختران جوان میتوانند در مسجد گروههای کتابخوانی، فعالیتهای اجتماعی، خیریه و رسانهای راهاندازی کنند و مسجد را به یک «پاتوق اجتماعی» تبدیل کنند.
جوان امروز چه دغدغهای دارد؟
رضا، ۲۶ ساله، نیز معتقد است یکی از مشکلات مساجد این است که گاهی درباره موضوعاتی با جوانان صحبت میشود که ارتباطی با مسائل اصلی زندگی آنها ندارد.
او به دغدغههایی مانند اشتغال، آینده شغلی، ازدواج، خانواده، اضطراب و مهاجرت اشاره کرده و گفته است مسجد میتواند محلی برای گفتوگو درباره همین مسائل باشد.
به گفته رضا، برگزاری نشستهایی درباره مهارت، کار و آینده شغلی، گفتوگو درباره مسائل خانواده یا حتی تماشای فیلم و بحث درباره آن میتواند بخشی از فعالیتهای مسجد باشد.
یک «آدم قابل اعتماد» چقدر مهم است؟
علی، ۱۹ ساله، که برخلاف دیگر مصاحبهشوندگان همچنان ارتباط منظمی با مسجد محله خود دارد، دلیل این ارتباط را آشنایی با افراد مسجد عنوان کرده است.
او گفته است: «من از بچگی آنجا بودم و آدمهای مسجد را میشناسم. وقتی میروم، احساس غریبی نمیکنم.»
به اعتقاد او، برخورد نخست با نوجوانان اهمیت زیادی دارد. اگر نوجوان وارد مسجد شود و کسی او را نشناسد و صرفاً با تذکر و دستور مواجه شود، احتمال بازگشت او کاهش مییابد؛ اما اگر فردی نام او را بداند، احوالش را بپرسد و برای شنیدن حرفهایش وقت بگذارد، شرایط متفاوت خواهد بود.
علی معتقد است مسجد حتی میتواند محلی برای پیدا کردن یک «بزرگتر قابل اعتماد» باشد؛ فردی که به جای نصیحت مداوم، بتواند به حرف نوجوان گوش دهد.
مشکل کمبود برنامه نیست؛ برنامهها را با ما نمیسازند
مریم، ۱۷ ساله، نیز برخلاف تصور رایج معتقد است مشکل اصلی لزوماً کمبود برنامه در مساجد نیست.
او گفته است: «اتفاقاً بعضی مسجدها برنامه زیاد دارند. مشکل این است که برنامهها را برای ما طراحی میکنند، نه با ما.»
به اعتقاد او، اگر پیش از طراحی برنامه از نوجوانان نظرخواهی شود، ممکن است آنها به جای کلاسهای مختلف، فعالیتهایی مانند اردو، کار اجتماعی یا تولید محتوای رسانهای را ترجیح دهند.
مریم نیز مانند برخی دیگر از نوجوانان، «اعتماد» را مهمتر از جذابیت ظاهری برنامهها میداند.
گاهی نوجوان فقط جایی برای بودن میخواهد
روزنامه جوان در پایان گزارش خود به روایت یک نوجوان ۱۵ ساله اشاره کرده که نخواسته نامش منتشر شود.
او گفته است: «گاهی آدم فقط میخواهد با دوستش یکجا بنشیند و حرف بزند.»
این نوجوان معتقد است مسجد اگر به فضایی امن و آشنا برای دورهمی نوجوانان تبدیل شود، حتی بدون آنکه همیشه برنامه مشخصی داشته باشد، میتواند برای آنها جذاب باشد.
در مجموع، روایتهایی که روزنامه جوان از زبان نوجوانان و جوانان منتشر کرده، نشان میدهد بخشی از نسل جدید برای ارتباط بیشتر با مسجد الزاماً به برنامههای رسمی و مذهبی بیشتر نیاز ندارد؛ بلکه خواهان فضایی است که در آن احساس تعلق، اعتماد و امکان انتخاب و مشارکت داشته باشد.
این گزارش در نهایت این پرسش را پیش روی متولیان مساجد قرار میدهد که برای بازگرداندن نسل جدید، آیا باید صرفاً بر افزایش برنامهها تأکید کرد یا لازم است در شیوه مواجهه با نوجوانان و تعریف کارکردهای مسجد نیز بازنگری شود؟
