اوج با پایتخت چه کرد؟ | روایت احسان محمدحسنی از دخالت موسسه فرهنگی سپاه در محبوبترین سریال تلویزیون
رویداد۲۴ | مازیار وکیلی- «پایتخت» یکی از معدود برندهای تلویزیون است که توانسته به موفقیت بسیار زیادی دست پیدا کند و مورد توجه همه اقشار جامعه قرار بگیرد. برای موفقیت عظیم «پایتخت» دلایل زیادی عنوان کردهاند، اما مهمترین دلیلی که در تمام نقدهای مثبتی که درباره این سریال وجود دارد به چشم میخورد، ماهیت ساده و خانوادگی سریال است.
سریالی که داستان یک خانواده معمولی است؛ خانوادهای که زندگی ساده کارگری دارند و روابطشان کاملاً مبتنی بر زندگی یک خانواده متوسط و معمولی ایرانی است. این سادگی و صمیمیت سریال بود که باعث شد، به قول معروف، اینهمه بگیرد و تبدیل به یک برند موفق شود.
اما مثل هر برند موفق دیگری که در ایران ساخته میشود، «پایتخت» هم در برهه ای دچار انحراف شد. اخیراً احسان محمدحسنی که به مدت پانزده سال مدیریت سازمان فرهنگی-هنری اوج را بر عهده داشت، از مصائب ساخت فصل پنجم سریال «پایتخت» صحبت کرده است؛ یگانه فصل از این مجموعه هفتفصلی که اوج تهیهکنندگی آن را بر عهده داشت.
اوج بهعنوان شاخه فرهنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شناخته میشود؛ مؤسسهای که وظیفه خود را دفاع از آرمانهای ایدئولوژیک انقلاب اسلامی میداند. ورود اوج به فصل پنجم سریال «پایتخت» باعث شد ماهیت این سریال تغییری اساسی پیدا کند و داستان نقی معمولی و خانوادهاش از یک داستان ساده خانوادگی تبدیل شود به داستانی سیاسی و ایدئولوژیک که طی آن نقی و خانواده معمولی با داعش میجنگند!
اما نکته جالبتوجه اینجاست که طبق گفتههای احسان محمدحسنی، بخشی از بدنه نظامیان کشور این استفاده ایدئولوژیک از «پایتخت» را هم برنتافته و یکی از نظامیانی که در جلسهای درباره این سریال حضور داشته، گفته است که اگر اوج در ساخت فصل ششم سریال همکاری کند، خودش را جلوی ستاد سپاه پاسداران آتش خواهد زد.
روایتی که نشان می دهد حتی درون این نهاد نظامی هم نظر یکسانی درباره ماهیت کار فرهنگی وجود ندارد. اما تمام این صحبتها و حواشی محمدحسنی پرسش مهمتری را به ذهن متبادر میکند و آن این است که آیا نهادهای نظامی گزینه خوبی برای تولید محصولات فرهنگی هستند یا خیر؟
پاسخ به این سؤال را میتوان از جنبههای گوناگون بررسی کرد، اما یک نکته قطعی است و آن اینکه فصل پنجم «پایتخت» یکی از کمتماشاگرترین فصول این سریال مهم بود که حتی در بازپخشهای مجدد سریال هم کمتر مورد توجه صداوسیما قرار گرفت.
اما از آن مهمتر، اتفاقاتی بود که در فصل ششم این سریال رخ داد؛ فصلی که صدای خود اصولگرایان را هم درآورد و برخی از رسانههای این جریان، فصل ششم «پایتخت» را نماد نفوذ فرهنگی در دستگاههای فرهنگی کشور دانستند.
همه این حواشی نشان میدهد که ریخت و پاش نهادهایی مثل اوج نهتنها باعث تبلیغ درست ایدئولوژی حاکم نمیشود، بلکه در نهایت یک برند معتبر فرهنگی را هم نابود می کند.
فصل پنجم؛ فصلی که اوج وارد شد
بیشتر بخوانید:
تازه نفسها در سینما/ چرا موسسه اوج تاسیس شد
محصولات «موسسه اوج»، لوکس و بی محتوا
فصل پنجم سریال «پایتخت» تنها فصلی از این سریال بود که ماهیت خود را تغییر داد. محسن تنابنده در همان سالها و طی گفتوگویی رسمی اعلام کرد که خود عوامل «پایتخت» به سراغ مؤسسه اوج رفتهاند، چراکه با وضعیت مالی صداوسیما، بدون کمک و همکاری اوج، ساخت سریالی با ابعاد «پایتخت ۵» عملاً غیرممکن بود.
حمایتهای مؤسسه اوج از این پروژه تنها مالی نبود، بلکه حمایت لجستیکی و محتوایی هم از سریال صورت گرفته بود. خود سیروس مقدم در مصاحبهای اعلام کرده بود با مسئولان مؤسسه اوج جلسات کارشناسی برگزار میشد که طی آن، سازندگان «پایتخت» با افرادی که تجربه حضور در سوریه و مواجهه با داعش را داشتند، گفتوگو میکردند.
مقدم در هجدهم فروردین سال ۱۳۹۷ بهصراحت اعلام کرد سازمان اوج همفکر و ناظر بر کار ما بود و پیش از آن هم، در اردیبهشت سال ۱۳۹۶، سیروس مقدم در گفتوگویی با تسنیم گفته بود که مسئولیت محتوایی، اجرایی و تولید «پایتخت ۵» در فهرست سفارشهای اوج قرار گرفته است.
تمام این گفتوگوها نشان میدهد که مسئولیت ساخت «پایتخت ۵» مستقیماً متوجه مؤسسه اوج بوده است؛ چه آنکه این مؤسسه حتی به لحاظ محتوایی بر جزئیات کار نظارت داشته و درباره داستان هم به سازندگان سریال مشاوره داده است.
اما این حمایت بیچونوچرا و نظارت سفتوسخت مؤسسه اوج هم باعث نشد که «پایتخت ۵» از حمله اصولگرایان در امان بماند. در ۱۴ فروردین سال ۱۳۹۷ بود که روزنامه کیهان حمله به سریال را آغاز کرد و در مقالهای نوشت که فصل پنجم سریال «پایتخت» بیش از حد جاذبههای گردشگری ترکیه را پررنگ کرده و از بازیگری که سابقه حضور در شبکه جمتیوی را دارد، استفاده کرده است.
محسن تنابنده بعد از این انتقادات، در مصاحبهای با سراج۲۴ گفت برای نقد مهاجرت و سفر خارجی، نمایش این جذابیتهای ظاهری ضروری بوده و تأکید کرد که «پایتخت ۵» ناامنی و سرقت در ترکیه و عوارض قاچاق را هم نشان میدهد.
تنابنده همچنین در همان گفتوگو اعلام کرد از سوابق نگین میرزایی، بازیگری که مدنظر کیهان بوده، خبر نداشته و تصاویر این بازیگر از یک ماه قبل در اختیار تلویزیون بوده است و اگر مشکلی وجود داشته، مسئولیت آن متوجه تلویزیون است.
اما نکته جالبتوجه بعدی که در «پایتخت ۵» مورد توجه قرار گرفت، سانسور بخشی از قسمتهای سریال، خصوصاً سکانسهای مربوط به رؤیای شخصیتها بعد از سقوط بالن بود. محسن تنابنده و سایر بازیگران نسبت به این حذفیات اعتراض کردند، اما بعدها سیروس مقدم تلاش کرد موضع معتدلتری اتخاذ کند و بهصراحت گفت برخی حذفیات را به معنای سانسور نمیداند.
این سانسورها نشان داد حتی اگر مؤسسهای به قدرتمندی اوج پشت اثر باشد، باز هم سانسور اجتنابناپذیر است. اما قسمت جالب ماجرا اینجاست که هرچه سریال به قسمتهای پایانی نزدیک شد، رسانههای اصولگرایی مانند کیهان تغییر موضع داده و از «پایتخت» دفاع کردند. حتی در تاریخ ۳۰ فروردین سال ۱۳۹۷، روزنامه وطن امروز گزارشی درباره تقدیر از عوامل «پایتخت» منتشر کرد که بهنوعی تبلیغ غیررسمی مؤسسه اوج هم به حساب میآمد.
در همین گیرودار بود که سندی منتشر شد که حکایت از دریافت دستمزدهای نجومی توسط بازیگران سریال داشت؛ سندی که بعدها مؤسسه اوج آن را جعلی دانست.
همه این حواشی باعث شد فصل پنجم سریال «پایتخت» تبدیل به یکی از جنجالیترین محصولات تلویزیون شود؛ سریالی که حاشیه در آن بر متن غلبه داشت.
فصل ششم سریال پایتخت؛ فصلی که خاطرات فصل پنجم را پاک کرد
اما فصل پنجم «پایتخت» باعث نشد ماهیت سریالی که چهار فصل از آن با حالوهوای متفاوتی تولید شده بود، تغییر کند. پخش فصل ششم سریال «پایتخت» و داستانی که ماهیت آن تفاوتهای آشکاری با فصل پنجم داشت، باعث شد همان رسانههای اصولگرایی که «پایتخت ۵» را ستایش میکردند، به آن حمله کنند.
در تاریخ ۲۲ فروردین ۱۳۹۹، وبسایت مشرقنیوز در مقالهای به فصل ششم «پایتخت» حمله کرد و آن را نشانه ابتذال فرهنگی دانست. این وبسایت ضمن انتقاد از محسن تنابنده که نویسنده بیتجربهای مانند آرش عباسی را به «پایتخت» آورده، این نویسنده را فردی معرفی کرد که فقط در نوشتن محصولات کمدی اروتیک مهارت دارد.
این وبسایت در ادامه مقاله خود بهصراحت تنابنده را بازیگر متوسطی معرفی کرد که به لطف صداوسیما به شهرت رسیده است. اما نکته جالبتوجه مقاله مشرق اینجا بود که بعد از اعتراض گسترده بازیگران به سانسور مجموعه، به آنها حمله کرد و مدیران تلویزیون را نه سانسورچی، بلکه «هنربانانی» دانست که وظیفه دارند از عقاید و آرمانهای جمهوری اسلامی دفاع کنند؛ اما متأسفانه این مدیران بعد از مدتی توسط سلبریتیهایی مانند محسن تنابنده و اصغر فرهادی مدیریت میشوند.
مشرق در بخشی دیگر از مقاله خود به محسن تنابنده و مواضع سیاسی او هم حمله کرد و پرسید چگونه سلبریتیای که پیش از فصل ششم از فعالیت در تلویزیون انصراف داده، مجدداً برای کار به این سازمان دعوت میشود.
روزنامه جوان هم در ۱۷ فروردین ۱۳۹۹ به سریال «پایتخت» حمله کرد و شباهت سکانس پایانی این سریال به فیلم سینمایی «همسفر» و همزمانی پخش این سکانس و فیلم «همسفر» از شبکه منوتو را نشانه نفوذ فرهنگی در کشور دانست و آن را کار «ستون پنجم فرهنگی دشمن» خواند.
اما در میان منتقدان، نام روزنامه کیهان هم به چشم میخورد که ضمن قیاس سریال «پایتخت» با «پدرسالار»، بهشدت به رئیس وقت سازمان صداوسیما تاخت و علی عسگری را متهم کرد که در سریال «پایتخت» به ترویج ولنگاری فرهنگی و ابتذال پرداخته است.
کیهان ضمن انتقاد از بازیگران این سریال اعلام کرد که بازیگران این مجموعه باید پاسخگوی اقدامات خود باشند، نه اینکه درخواست کنند فصل هفتم این سریال هم ساخته شود.
تمام این انتقادات نشان داد که فصل پنجم «پایتخت» نه یک تغییر ماهیت در محتوای این سریال، بلکه یک انحراف معیار اساسی بوده است؛ انحراف معیاری که نهتنها ماهیت سریال «پایتخت» را تغییر نداد، بلکه باعث آسیب به این برند فرهنگی هم شد. آسیبی که خود را در طولانیمدت نشان داد و «پایتخت» را از سریالی خانوادگی به یک پروژه سیاسی تبدیل کرد.
