پشت پرده گرایش مردم به اجناس دست دوم از زبان دبیرکل انجمن لوازم خانگی؛ خرید به یک تصمیم بلندمدت تبدیل شده است
رویداد۲۴| امیرحسین جعفری- بازار لوازم خانگی دیگر فقط با کاهش قدرت خرید مواجه نیست، بلکه الگوی خرید خانوارها نیز تغییر کرده است. جهش قیمت کالاهای نو، افزایش هزینه تعمیر و کاهش درآمد واقعی باعث شده است بخشی از مصرفکنندگان، خرید کالای دستدوم را جایگزین خرید کالای نو کنند. فروش لوازم خانگی دستدوم طی یک سال گذشته دستکم ۴۰ درصد افزایش یافته است.
شدت افزایش قیمت در این بازار را میتوان در آمارهای تورمی نیز دید. بر اساس دادههایی که در گزارشهای اخیر از شاخص قیمت منتشر شده، تورم نقطهبهنقطه لوازم خانگی به ۱۱۱.۱ درصد رسیده است؛ در حالی که تورم نقطهبهنقطه کل کشور ۸۸.۶ درصد بوده است. تورم سالانه لوازم خانگی نیز ۶۶.۴ درصد گزارش شده، در مقابل تورم سالانه ۶۲ درصدی کل کشور.
بیشتر بخوانید:افزایش۴۰ درصدی تقاضا برای لوازم خانگی دستدوم | پای کالای استوک وارداتی هم به بازار باز شد
گزارشهای منتشرشده در نیمه شهریور نشان میدهد طی یک سال گذشته فروش لوازم خانگی دستدوم در ایران دستکم ۴۰ درصد رشد کرده است. این رشد فقط به سمساریهای سنتی محدود نیست. بازارچههای مرزی، از جمله بانه، سقز، آستارا، سرو، ریمدان، اینچهبرون، دوغارون و اروندکنار نیز شاهد افزایش عرضه کالاهای استوک و دستدوم هستند.
چرا مردم به سمساریها میروند؟
اکبر پازوکی، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی تهران، خرداد امسال گفته بود حدود ۹۰ درصد مردم به جای خرید لوازم خانگی جدید، به تعمیر وسایل موجود روی آوردهاند. او همچنین گفته بود زمانی یک کارمند میتوانست با پسانداز حدود دو ماه حقوق خود یک یخچال بخرد، اما اکنون برای خرید همان کالا به پنج تا ۱۰ ماه حقوق نیاز دارد.
این اظهارنظر نشان میدهد مسئله بازار فقط گرانی نیست. کالاهای نو عملاً از توان خرید بخش قابل توجهی از خانوارها خارج شدهاند و مصرفکننده به دنبال راهی برای حفظ حداقل سطح رفاه خود است.
کارشناسان چه میگویند؟
نسرین اوجاقی، دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی، در رابطه با بحران تورم و افزایش استقبال مردم از لوازم خانگی دستدوم به رویداد۲۴ گفت: «رشد عرضه و تقاضای لوازم خانگی دستدوم را باید در درجه اول نشانهای از کاهش قدرت خرید خانوار دانست، نه یک اتفاق مستقل در بازار. در زمانه جنگ و فشار اقتصادی در کشور، همواره رفتار مصرفکننده دچار تغییراتی میشود؛ بهگونهای که کالای بادوامی مثل لوازم خانگی از سبد خرید خانوار خارج میشود. اما از آنجا که لوازم خانگی جزو ملزومات زندگی است، رفتار مصرفکننده برای تأمین نیاز خود به سمت بازار دستدوم حرکت میکند. از طرف دیگر، گسترش بازار دستدوم برای تولیدکننده هم نشانه خوبی نیست، چون به این معناست که چرخه تعویض کالا در حال طولانیتر شدن است. بنابراین، اگر بخواهیم بازار لوازم خانگی رونق بگیرد، باید همزمان دو مسئله را حل کنیم: کاهش فشار هزینه تولید و افزایش قدرت خرید مصرفکننده.»
وی در پاسخ به این پرسش که تورم لوازم خانگی در ۶ ماه اخیر چقدر بوده است، گفت: «اگر منظور از تورم، شاخص رسمی مرکز آمار باشد، باید بین تورم ششماهه، تورم نقطهبهنقطه و تورم سالانه تفاوت قائل شویم. آخرین عدد منتشرشده برای مردادماه ۱۴۰۵ نشان میدهد تورم ماهانه لوازم خانگی ۴.۷ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۱۱۷.۸ درصد و تورم سالانه ۷۹.۳ درصد بوده است؛ بنابراین نمیتوانیم عدد ۱۱۷.۸ درصد را که خبرگزاریها منتشر کردهاند، بهعنوان تورم ششماهه معرفی کنیم. این عدد، افزایش قیمت نسبت به مرداد سال گذشته است.»
بیشتر بخوانید: شوک قیمت لوازم خانگی؛ کالاهای خانه در یک سال بیش از ۲ برابر شدند
به گفته او، «نکته مهمتر این است که این افزایش قیمت را اصلاً نباید به حاشیه سود تولیدکننده نسبت داد. طبق بررسیهای انجامشده بر اساس آمارهای منتشرشده، در یک سال اخیر شاخص بهای تمامشده تولید حدود ۱۷۱ درصد افزایش داشته، در حالی که شاخص قیمت کالا حدود ۱۵۲ درصد افزایش یافته است. یعنی حتی افزایش قیمت فروش نیز در مواردی از رشد هزینه تولید عقبتر بوده است.»
فشار هزینه تولید؛ از مواد اولیه تا حملونقل
دبیرکل انجمن صنایع لوازم خانگی درباره وضعیت کنونی واردات لوازم خانگی نیز گفت: «واردات لوازم خانگی یک موضوع چندلایه است و نباید آن را با واردات مواد اولیه و قطعات مورد نیاز تولید داخلی یکی دانست.
در سالهای گذشته و پس از خروج برندهای خارجی به علت تحریمهای آمریکا از بازار کشور، ممنوعیت واردات کالای نهایی با هدف حمایت از تولید داخلی اعمال شد و در سالهای اخیر نیز بحثهایی درباره آزادسازی یا آزادسازی محدود واردات مطرح بوده است. البته با قانونی شدن رویه حمایت از مرزنشینان، یا همان رویه کولبری، عملاً کالای نهایی در حال حاضر بدون تشخیص اصالت و خدمات پس از فروش و با تخفیف مالیاتی و عوارضی در حال وارد شدن به کشور است.
مسئله مهمتر برای صنعت، تأمین مواد اولیه، قطعات و تجهیزات تولید است. اگر کارخانه نتواند مواد اولیه یا قطعه مورد نیاز خود را بهموقع و با هزینه قابل پیشبینی تأمین کند، حتی اگر بازار از نظر کالای نهایی با کمبود مواجه نباشد، تولید هم تحت فشار قرار میگیرد.»
وی در پاسخ به این پرسش که علت اصلی گرانی لوازم خانگی داخلی چیست، گفت: «افزایش قیمت لوازم خانگی داخلی یک علت واحد ندارد و نمیتوان همه آن را به یک عامل نسبت داد. قیمت نهایی محصول حاصل مجموعهای از هزینههاست؛ از مواد اولیه و نرخ ارز گرفته تا حملونقل، انرژی، دستمزد، هزینههای مالی، قطعات وارداتی، گمرک و سایر هزینههای سربار.
در یک سال اخیر، قیمت برخی مواد اولیه افزایش بسیار شدیدی داشته است. برای مثال، قیمت پلیپروپیلن حدود ۲۹۶ درصد، ABS حدود ۱۸۸.۵ درصد، ورق رنگی حدود ۱۹۱ درصد و ورق سرد حدود ۱۴۳ درصد افزایش داشته است. از طرف دیگر، نرخ ارز مورد استفاده در خرید مواد و کالا از دیماه ۱۴۰۴ بیش از دو برابر شده است و همچنین هزینههای گمرکی و حملونقل نیز افزایش پیدا کرده است. هزینه حمل دریایی کانتینر ۲۰ فوتی، بر اساس بررسی انجمن، از حدود ۱۱۰۰ دلار به ۶۲۰۰ دلار رسیده است.
بنابراین، وقتی همزمان مواد اولیه، ارز، حملونقل، انرژی و دستمزد افزایش پیدا میکند، طبیعی است که قیمت تمامشده تولید افزایش پیدا کند. البته تأکید میکنم که افزایش قیمت فروش نباید با هر میزانی که افزایش هزینه اتفاق افتاده، یکسان فرض شود. اتفاقاً دادههای انجمن نشان میدهد هزینه تولید در این دوره حتی بیشتر از قیمت فروش افزایش یافته است. این یعنی بخشی از فشار هزینهای در داخل بنگاه جذب شده است.»
رونق دوباره بازار ممکن است؟
اوجاقی چالشهای اصلی مردم و فروشندهها در بازار لوازم خانگی را شرح داد و گفت: «امروز هم مصرفکننده و هم فروشنده تحت فشار هستند، اما جنس این فشار متفاوت است. برای مصرفکننده، مهمترین مسئله کاهش قدرت خرید است. شرایط اقتصادی کشور به سطحی رسیده است که خرید بسیاری از کالاهای اصلی برای خانوار به یک تصمیم بلندمدت تبدیل شده است. به همین دلیل خرید به تعویق میافتد، تعمیر افزایش پیدا میکند و بخشی از تقاضا به سمت کالاهای دستدوم میرود.»
بازار لوازم خانگی حالا در نقطهای قرار گرفته که هم تولیدکننده و هم مصرفکننده زیر فشار قرار دارند؛ یکی با افزایش هزینههای تولید و دیگری با کاهش قدرت خرید. رشد بازار دستدوم، افزایش تعمیرات و به تعویق افتادن خرید کالاهای جدید، نشانههایی از تغییر رفتار خانوارها در مواجهه با این فشار اقتصادی است. از سوی دیگر، افزایش هزینه مواد اولیه، ارز، حملونقل و سایر هزینههای تولید نشان میدهد که مسئله گرانی لوازم خانگی را نمیتوان صرفاً به قیمتگذاری تولیدکنندگان نسبت داد. در چنین شرایطی، رونق دوباره بازار نیازمند کاهش هزینههای تولید در کنار تقویت قدرت خرید خانوارهاست؛ در غیر این صورت، فاصله میان نیاز خانوار و توان خرید آن، بیش از پیش بازار لوازم خانگی را به سمت تعمیر و کالای دستدوم سوق خواهد داد.
