چند ماه حقوق کارگر خرج خرید آیفون ۱۸ میشود؟
رویداد۲۴| اپل از جدیدترین مدل پرچمدار خود رونمایی کرد؛ آیفون ۱۸ که حالا صدرنشین تلفنهای همراه روز دنیاست.
رونمایی از نسل تازه یک محصول فناوری برای بسیاری از مصرفکنندگان جهان خبری هیجانانگیز است؛ اما در ایران، چنین رونماییهایی یک واقعیت اقتصادی دیگر را هم یادآوری میکند: دسترسی به فناوری روز هر سال برای بخش بزرگتری از حقوقبگیران دشوارتر میشود. سرعت این دور شدن را میتوان با یکی از شناختهشدهترین کالاهای فناوری جهان اندازه گرفت: آیفون.
۱۰ سال پیش، خرید تازهترین آیفون برای یک کارگر ایرانی تصمیمی سنگین، اما قابل تصور بود. اگر تمام حداقل دستمزدش را کنار میگذاشت و هیچ پولی برای اجاره، غذا، رفتوآمد و زندگی خرج نمیکرد، پس از حدود ۵ ماه میتوانست آیفون ۷ پلاس بخرد. امروز همان محاسبه بیشتر به یک شوخی تلخ شبیه است: برای خرید آیفون ۱۸ پرو مکس باید نزدیک به ۳۸ ماه تمام حقوق کنار گذاشته شود.
گوشی اپل در این مدت پیشرفتهتر و البته گرانتر شده، اما بخش اصلی این فاصله را فناوری نساخته است. آنچه آیفون را از کالایی گران به محصولی تقریبا دستنیافتنی تبدیل کرده، سقوط قدرت خرید و افزایش شدید هزینه دسترسی ایرانیان به بازار جهانی است.
وقتی پرچمدار اپل فقط پنج حقوق قیمت داشت
آیفون ۷ پلاس در سال ۲۰۱۶ با قیمت پایه ۷۶۹ دلار وارد بازار شد. قیمت آن در سال ۱۳۹۵ در ایران حدود ۴ میلیون و ۳۴۰ هزار تومان بود؛ رقمی معادل ۵.۳ برابر حداقل دستمزد ۸۱۲ هزار تومانی آن سال.
بیشتر بخوانید: قیمت آیفون تاشوی اپل لو رفت
به زبان ساده، اگر کارگری میتوانست تمام حقوق خود را پسانداز کند، بعد از پنج ماه و ۱۰ روز میتوانست هزینه این گوشی را تامین کند. البته چنین پساندازی در زندگی واقعی ممکن نبود؛ اما فاصله آنقدر هم زیاد نبود که خرید آیفون را کاملا از افق خانوار حقوقبگیر خارج کند. چند ماه پسانداز بیشتر یا فروش گوشی قبلی میتوانست این فاصله را پر کند.
آیفون در آن زمان هم کالایی لوکس بود، اما لوکسی بود که هنوز میشد برای رسیدن به آن برنامهریزی کرد.
آیفون ۶۹ درصد گرانتر شد؛ قیمت ایرانی ۱۴۶ برابر
در سال ۲۰۲۶ قیمت پایه آیفون ۱۸ پرو مکس در آمریکا ۱۲۹۹ دلار اعلام شده است. در مقایسه با قیمت ۷۶۹ دلاری آیفون ۷ پلاس، قیمت پایه این دو مدل در فاصله یک دهه حدود ۶۹ درصد تفاوت دارد؛ تغییری قابلتوجه، اما بسیار کوچکتر از آنچه در بازار ایران رخ داده است.
برخی تخمینها قیمت این گوشی در ایران را حدود ۶۴۰ تا ۶۶۵ میلیون تومان تخمین میزنند؛ قیمتی که بر اساس هم هزینه گوشی را در خود دارد و هم هزینه حدود ۱۲۰ میلیونی رجیستری را.
اگر فرض کنیم آیفون ۱۸ پرومکس پس از ورود به ایران حدود ۶۴۰ میلیون تومان فروخته شود، یعنی قیمت آن حدود ۱۴۷ برابر قیمت آیفون ۷ پلاس در سال ۱۳۹۵ است.
در همین فاصله، حداقل دستمزد از ۸۱۲ هزار تومان در سال ۱۳۹۵ به حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۶ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده و تقریبا ۲۰ برابر شده است.
همین دو سرعت متفاوت تمام داستان را تعریف میکنند: قیمت ریالی پرچمدار اپل بیش از ۷ برابر سریعتر از حداقل دستمزد رشد کرده است.
آنچه پشت بخش بزرگی از این فاصله قرار دارد، نرخ ارز است؛ اگر دلار حدود ۳٬۵۶۰ تومانی سال ۱۳۹۵ را با نرخ حدود ۲۳۰ هزار تومانی امروز مقایسه کنیم، قیمت دلار نزدیک به ۶۵ برابر شده است؛ یعنی افزایشی در حدود ۶٬۳۶۰ درصد.
به این ترتیب، اثر افزایش قیمت خود گوشی آیفون، در برابر اثر سقوط ارزش پول ملی بسیار کوچک به نظر میرسد.
فاصله واقعی با فناوری، روی برچسب قیمت دیده میشود
حداقلبگیر ایرانی در سال ۲۰۱۶ برای خرید پرچمدار اپل به ۵.۳ ماه حقوق نیاز داشت؛ امروز این عدد به ۳۸.۵ ماه رسیده است. فاصله خرید آیفون در یک دهه بیش از ۷ برابر شده و ۳۳ ماه حقوق اضافی به آن اضافه شده است.
اگر فردی بتواند تمام دستمزدش را کنار بگذارد، باید بیش از سه سال بدون هیچ هزینهای کار کند تا آیفون ۱۸ پرو مکس بخرد. اگر فقط ۲۰ درصد درآمدش قابلیت پسانداز داشته باشد، این انتظار روی کاغذ به حدود ۱۶ سال میرسد؛ آن هم با فرض محال ثابت ماندن قیمت گوشی.
البته آیفون بهتنهایی نمیتواند فاصله علمی یا توان فناوری ایران و جهان را اندازه بگیرد. این مقایسه چیز دیگری را نشان میدهد: فاصله مردم ایران با «دسترسی» به فناوری روز. شکافی که به گوشی محدود نمیماند و میتواند در قیمت لپتاپ، ابزارهای تخصصی و بسیاری از کالاهای وابسته به ارز نیز دیده شود.
در چنین شرایطی، فناوری جهانی لزوما با سرعت بیشتری از ایران دور نشده است؛ این قدرت خرید ایرانی است که با سرعت بیشتری عقب رفته. اگر دستمزدها همچنان از نرخ ارز و قیمت کالاهای جهانی عقب بمانند، فناوریهای روز بیش از آنکه ابزار زندگی باشند، به ویترینهایی دور از دسترس تبدیل خواهند شد.
منبع: زومان
