آیا چین کلید پایان جنگ ایران و آمریکا را به ترامپ میدهد؟
رویداد۲۴| دیدار دونالد ترامپ و شیجینپینگ، رئیسجمهوری چین قرار است ۲۴سپتامبر (دوم مهر) در واشنگتن برگزار شود و دومین دیدار رهبران دو کشور در سال جاری باشد. این دیدار در شرایطی انجام خواهد شد که مناسبات واشنگتن - پکن همزمان با تلاش دو طرف برای جلوگیری از تشدید جنگ تجاری، همچنان تحت تأثیر اختلافات بر سر تایوان، فناوریهای پیشرفته، مواد معدنی راهبردی و نقش چین در موضوع ایران قرار دارد. رویترز گزارش داده که شی جینپینگ برای نخستین بار طی یک دهه گذشته راهی کاخ سفید خواهد شد و مقامهای آمریکایی نیز گفتهاند ترامپ قصد دارد شخصاً از او در پایگاه هوایی اندروز استقبال کند؛ اقدامی که در پروتکل سفر رهبران خارجی به آمریکا نسبتاً کمسابقه است.
برنامه سفر شی، همچنین شامل مراسم رسمی استقبال در کاخ سفید، مراسم نظامی در «رز گاردن» و ضیافت شام با حضور شماری از مدیران بزرگ شرکتهای فناوری آمریکا، از جمله مدیران عامل آمازون، گوگل، اپنایآی، اپل، تسلا، انویدیا و دل خواهد بود. آمریکا و چین دو قدرت اصلی اقتصادی و فناوری جهان و دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل هستند و تصمیمهای آنها درباره تجارت، هوشمصنوعی، زنجیرههای تأمین و بحرانهای منطقهای میتواند پیامدهایی فراتر از روابط واشنگتن و پکن داشته باشد. آخرین دیدار این دو رهبر در ماه مه سال جاری میلادی انجام شد و از آن زمان، صادرات چین ۲۵درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته، رقابت در زمینه هوش مصنوعی تشدید شده و جنگ و بحران در خاورمیانه گسترش یافته است.
تحلیلی که مجمع جهانی اقتصاد درباره این دیدار منتشر کرده است، نشان میدهد نشست واشنگتن بیشتر تلاشی برای ثباتبخشی به یک آتشبس شکننده اقتصادی و تجاری است و انتظار نمیرود ترامپ و شی اختلافات بنیادین خود را حل کنند؛ بلکه هدف این دیدار میتواند مدیریت اختلافات برای جلوگیری از بازگشت جنگ تعرفهای و اختلال گسترده در زنجیرههای تأمین باشد.
تمدید آتشبس تجاری
یکی از نکاتی که هم رویترز و هم مجمع جهانی اقتصاد در تحلیل خود از دیدار ترامپ و شی به آن اشاره کردهاند، آینده آتشبس تجاری میان دو کشور است. این دو کشور در اکتبر ۲۰۲۵به توافقی تجاری دست یافتند که دهم نوامبر امسال منقضی میشود و بازارها به دنبال نشانههایی از تمدید آن خواهند بود. توافق ۲۰۲۵ پس از جنگ تعرفهای شدید میان دو کشور شکل گرفت و اکنون دو طرف درباره کاهش متقابل تعرفهها برای حدود ۳۰میلیارد دلار کالا مذاکره میکنند. از سوی دیگر، افزایش صادرات چین برای آمریکا مهم است، زیرا واشنگتن مدتهاست نسبت به مازاد تجاری پکن و ساختار صادراتمحور اقتصاد آن انتقاد دارد.
یکی از موضوعات مورد توجه واشنگتن، نحوه ادامه سازوکار موسوم به «هیأت تجارت برای کالاهای غیرحساس» است که دو طرف در مذاکرات ماه میدرباره آن صحبت کرده بودند و همچنان در حال تعیین دامنه سبدی حدود ۳۰میلیارد دلار کالا هستند و درباره حدود ۱۰گروه کالایی اختلاف نظر دارند.
اختلاف بر سر مواد معدنی کمیاب
چین در سالهای اخیر نقش مهمی در تولید و صادرات مواد معدنی کمیاب و ترکیبات مورد استفاده در صنایع الکترونیک، خودروهای برقی، هوافضا و تجهیزات نظامی پیدا کرده است. رویترز اوایل ماه جاری میلادی گزارش داده بود که برخی تأمینکنندگان چینی، ارسال مواد معدنی کمیاب به آمریکا را متوقف یا محدود کردهاند، زیرا شرکتهای چینی نسبت به پیامدهای سیاسی و مقرراتی این تجارت نگرانند. آمریکا از چین خواسته است مجوزهای صادراتی این مواد را سریعتر صادر کند.
در تحلیل مجمع جهانی اقتصاد نیز مواد معدنی حیاتی و کمیاب جزو مهمترین پروندههای نشست قلمداد شده است، زیرا چین در زنجیره تأمین بسیاری از این مواد نقش مهمی دارد و آمریکا تلاش میکند وابستگی خود به چین را کاهش دهد. این مسأله به هوش مصنوعی نیز مرتبط است، زیرا رشد این صنعت، به تراشه، تجهیزات پیشرفته، انرژی و مواد اولیه نیاز دارد. یکی از موضوعات مشخصتر در برنامه مذاکرات میان دو رهبر، گاز طبیعی مایع آمریکا یا «الانجی» است. واشنگتن و پکن درباره کاهش یا حذف تعرفه ۱۵درصدی چین بر الانجی آمریکا مذاکره کردهاند و این موضوع ممکن است در قالب بسته بزرگتری در حوزه تجارت و انرژی در جریان سفر شی مطرح شود. چین بزرگترین واردکننده الانجی جهان است و تولیدکنندگان آمریکایی نیز با افزایش ظرفیت صادراتی خود به دنبال بازارهای جدید هستند. بر اساس گزارش رویترز، نزدیک به ۲۵میلیون تن ظرفیت الانجی آمریکا هنوز برای قراردادهای جدید آزاد است.
تایوان؛ حساسترین پرونده امنیتی
تایوان یکی از حساسترین موضوعاتی است که میتواند مذاکرات دو رهبر را با محدودیت مواجه کند. چین، تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند، در حالی که تایوان با این ادعا مخالفت میکند. آمریکا روابط دیپلماتیک رسمی با تایوان ندارد، اما مهمترین حامی بینالمللی و تأمینکننده تسلیحات آن محسوب میشود. گزارش رویترز حاکی از آن است که مسأله فروش تسلیحات آمریکا به تایوان در ماههای اخیر اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ترامپ در جریان دیدار ماه میبا شی، بسته تسلیحاتی ۱۴میلیارد دلاری برای تایوان را به عنوان یک «اهرم مذاکره» توصیف کرده بود.
بیشتر بخوانید: ترامپ: از دیدار با پزشکیان در نیویورک استقبال میکنم
مقامهای تایوان، ژاپن و برخی دیگر از متحدان آمریکا در آسیا نسبت به احتمال تغییر لحن واشنگتن درباره تایوان نگران هستند، زیرا هرگونه تغییر در موضع سنتی آمریکا درباره حمایت از تایوان میتواند بر محاسبات امنیتی چین و متحدان آمریکا در شرق آسیا تأثیر بگذارد. همچنین تایوان یکی از مراکز اصلی تولید تراشههای پیشرفته جهان است و هرگونه بحران در اطراف آن میتواند پیامدهایی برای اقتصاد و فناوری جهانی داشته باشد.
هوش مصنوعی؛ پرونده جدید
هوش مصنوعی نیز به یکی از پروندههای جدید روابط واشنگتن و پکن تبدیل شده است. دو کشور بر سر مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی، تراشهها، زیرساختهای محاسباتی و کاربردهای نظامی این فناوری رقابت میکنند. در عین حال، نگرانی مشترک درباره استفادههای مخرب از هوشمصنوعی میتواند زمینهای محدود برای همکاری ایجاد کند. گزارش رویترز حاکی است: آمریکا و چین در ماه جاری در حال آمادهسازی نخستین گفتوگوهای رسمی دوجانبه اختصاصی درباره ایمنی هوشمصنوعی بودهاند و یکی از موضوعات مورد نظر واشنگتن، همکاری برای مقابله با حملات سایبری هدایتشده با هوش مصنوعی است.
گروهی از کارشناسان امنیتی آمریکایی و چینی نیز پیشنهاد کردهاند برای کاربردهای نظامی هوشمصنوعی، سازوکارهایی مشابه برخی ترتیبات کنترل تسلیحات ایجاد شود. این پیشنهادها شامل حفظ کنترل انسانی بر تصمیمهای حساس نظامی و ایجاد خط ارتباطی مستقیم برای جلوگیری از تشدید ناخواسته بحرانهاست.
نقش چین در پایان جنگ ایران
جنگ ایران و آمریکا نیز یکی دیگر از موضوعاتی است که اهمیت آن برای واشنگتن افزایش یافته است. رویترز میگوید ترامپ پس از آغاز جنگ با ایران در فوریه، برای پایان دادن به آن با چالش روبهرو بوده و امیدوار است چین بتواند از روابط خود با تهران برای کاهش تنش استفاده کند. چین بزرگترین خریدار نفت ایران است و روابط اقتصادی و سیاسی نزدیکی با تهران دارد.
همین موضوع باعث شده است واشنگتن، پکن را یکی از بازیگران بالقوه اثرگذار بر محاسبات ایران بداند. آمریکا نسبت به روابط اقتصادی چین و ایران نیز حساس است و درباره نقش برخی شرکتها و شبکههای چینی در تجارت ایران و دور زدن تحریمها نگرانیهایی دارد.
