پزشکیان پشت فرمان سایپای زیان‌ده | آقای رئیس‌جمهور، خودروساز داخلی به راننده نیاز ندارد، به پاسخ‌گویی نیاز دارد
رویداد۲۴ | رحیم محمدزاده- تصویر رئیس‌جمهور پشت فرمان یکی از محصولات سایپا، از نگاه برگزارکنندگان نماد حمایت از تولید ملی است؛ از نگاه مصرف‌کننده ایرانی، اما پرسش دیگری را مطرح می‌کند که آیا واقعاً مهم‌ترین مسئله صنعت خودرو، نشاندن رئیس دولت پشت فرمان و تکرار جملات آشنا درباره عزم و اراده و توسعه فناوری روز است؟ همه آن چیزی که خودروسازان داخلی امروز فاقد آن هستند. سوال اساسی‌تر اینجاست که اگر پزشکیان رئیس جمهور نشده بود_ احتمالا به عنوان نماینده مردم تبریز_ یکی از منتقدان صنعت خودرو در ایران نبود؟ حالا چه شده که در قامت ریاست جمهوری چشم بر وضعیت وخیم تولید داخلی خودرو و ناتوانی مردم از دسترسی به یک خودروی مناسب بسته است؟
پزشکیان در این بازدید از ضرورت توسعه موتور‌های پیشرفته و کم‌مصرف، ارتقای کیفیت و افزایش رضایت مشتریان سخن گفت. این حرف‌ها در ظاهر قابل دفاع‌اند. مسئله، اما اینجاست که صنعت خودروی ایران سال‌هاست از همین ادبیات تغذیه می‌کند؛ سال‌هاست مدیران از پلتفرم ملی، موتور کم‌مصرف و استاندارد‌های روز حرف می‌زنند و آنچه به دست مردم می‌رسد، فاصله معناداری با این وعده‌ها دارد.
تصویر نامناسب در بازدید رسمی
نشستن رئیس‌جمهور پشت فرمان یک خودروی داخلی به‌خودی‌خود اتفاق مهمی نیست. اما انتخاب سایپا برای بازدید رئیس جمهور، نشانه دهنده ضعف وزارت صمت و روابط عمومی ریاست جمهوری در شناخت حساسیت‌های افکار عمومی است. جایگاه ریاست‌جمهور اقتضا می‌کند از بازدید‌هایی عمومی به عنوان فرصتی برای مطالبه‌گری و ارزیابی عملکرد سازمان‌ها و استفاده کند. زمانی که رئیس جمهور در یک بازدید عمومی از یک خودروساز داخلی ورشکسته، نه تنها هیچ حرفی از محصول بی کیفیت با قیمت بالا نمی زند، بلکه از برنامه ها «حضور مؤثرتر خودروهای ایرانی در بازارهای خارجی» پرده بر می دارد؛ این دیگر یک بی سلیقگی صرف نیست.
حمایت از تولید ملی به معنای چشم‌پوشی از ضعف تولیدکننده نیست. حمایت واقعی زمانی معنا پیدا می‌کند که دولت موانع تولید را برطرف کند و همزمان اجازه ندهد ناکارآمدی و انحصار پشت عنوان تولید داخلی پنهان بماند.
مردم میان انتخاب‌های محدود گیر کرده‌اند
مصرف‌کننده ایرانی در بازاری اقدام به خرید می‌کند که سال‌هاست با محدودیت رقابت، عرضه نامتوازن و قیمت‌های سنگین روبه‌روست. خرید خودرو برای بسیاری از خانوار‌ها دیگر انتخاب مصرفی نیست؛ به یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های زندگی تبدیل شده است. قیمت محصولات داخلی سر به فلک گذاشته و همزمان کیفیت و ایمنی در سراشیبی نزول است و واردات نیز همچنان با موانع اداری، ارزی و سیاستی مواجه است.
در روز‌های منتهی به این بازدید، خبر‌هایی درباره توقف ثبت سفارش تنها رویه‌های واردات (از جمله مسیر ایرانیان مقیم خارج و بند «ر» قانون بودجه) منتشر شد. خبری که قیمت خودروهای وارداتی را ناگهان افزایش چشم گیری دارد. محدودیت‌های جدید و ابهام در سیاست‌گذاری، حق انتخاب مصرف‌کننده را بیش از پیش محدود کرده است.
بیشتر بخوانید:
تویوتای ۱۲ هزار دلاری را ۴۰ هزار دلار به مردم می‌فروشیم | تجربه تلخ ۹۷ در انتظار واردات خودرو
ایرانیان خارج از کشور بخوانند! | خودرو نخریده‌اید؟ دیگر نمی‌توانید وارد کنید
پرونده رانت ۶ میلیارد دلاری مدیران خودرو؛ ارز کجا رفت و خودرو چرا این‌قدر گران شد؟
بازار خودرو در آستانه یک شوک جدید | مسیح فرزانه: ۱۴۰۵ سال سختی برای خریداران خواهد بود
در چنین فضایی، نشستن رئیس‌جمهور پشت فرمان سایپا چه پیام روشنی برای مردم دارد؟ آیا قرار است به‌جای مطالبه کیفیت، ایمنی و قیمت اقتصادی، به عزم مدیران امیدوار باشند؟
بر اساس آخرین صورت‌های مالی تلفیقی منتشرشده، زیان خالص سایپا در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ با رشدی بیش از پنج‌برابر نسبت به مدت مشابه سال قبل، از ۶.۷ همت به ۳۴.۷ همت رسیده است. در همین بازه، مجموع فروش داخلی و صادراتی شرکت با کاهش ۳۴ درصدی به ۶۶ هزار دستگاه سقوط کرده و درآمد‌های عملیاتی نیز با افت ۱۳ همتی در سطح ۳۶ همت متوقف شده است. زیان انباشته این خودروساز در پایان شهریورماه به حدود ۱۳۰ همت رسیده و تصویر نگران‌کننده‌ای از وضعیت مالی شرکت ترسیم کرده است.
آش آنقدر شور بوده که محمدامین امین‌زاده، از مسئولان دیوان محاسبات هم به بازدید رئیس جمهور از سایپا انتقاد تلویجی کرده و با اشاره به این ارقام تأکید کرده است عدم شفافیت مدیران این غول خودروسازی در تشریح دقیق و کارشناسی علت سقوط تولید و افزایش پنج‌برابری زیان خالص است. به گفته او، طبق معمول همه این نتایج را به جنگ، محاصره دریایی و تحریم‌ها نسبت می‌دهند و کج‌کارکرد‌های مدیریتی هیچ تأثیری در خلق این نتایج شاهکار نداشته‌اند!
وقتی شرکتی با چنین ابعادی از زیان و بدهی مواجه است، انتظار می‌رفت حداقل رئیس جمهور در بازدید عجیب خود از این خودروسازی، چند پرسش مهم را خطاب به مدیران مطرخ کند: اینکه برنامه کاهش زیان انباشته چیست؟ چه برنامه‌ای برای جلوگیری از انتقال هزینه ناکارآمدی به مصرف‌کننده وجود دارد؟
توسعه موتور کم‌مصرف؛ از سخنرانی تا واقعیت
یکی از محور‌های سخنان پزشکیان، ضرورت توسعه موتور‌های پیشرفته و کم‌مصرف بود. این هدف با بیان ضرورت آن محقق نمی‌شود. سرمایه‌گذاری مستمر در تحقیق و توسعه، همکاری واقعی با مراکز علمی، دسترسی به فناوری و رقابت‌پذیری لازم است. سال‌هاست واژه‌هایی مانند پلتفرم ملی و موتور کم‌مصرف در ادبیات رسمی تکرار می‌شود، اما فاصله میان وعده و محصول نهایی همچنان پابرجاست. اگر هر بازدید رسمی با تأکید دوباره بر همین ضرورت‌ها تمام شود، بدون زمان‌بندی، بودجه مشخص و شاخص ارزیابی، نتیجه چیزی جز تکرار چرخه وعده‌ها نخواهد بود.
حمایت از تولید ملی یا حمایت از انحصار؟
حمایت از تولید ملی زمانی به توسعه می‌انجامد که بهره‌وری را افزایش دهد، فناوری منتقل کند و هزینه تولید را کاهش دهد. اگر حمایت‌ها به شکل محدودیت واردات و حفظ بازار برای تولیدکنندگان ناکارآمد دنبال شود، نتیجه لزوماً تقویت تولید ملی نیست. خودروساز به‌جای تلاش برای جلب رضایت مشتری، بر حفظ سهم بازار تکیه می‌کند و مصرف‌کننده ناچار به گزینه‌های محدود رضایت می‌دهد.
رئیس‌جمهور باید مطالبه‌گر باشد، نه بخشی از قاب تبلیغاتی. بازدید از سایپا می‌توانست فرصتی برای طرح صریح مطالبات مردم درباره ایمنی، کیفیت قطعات، مصرف سوخت، خدمات پس از فروش، زیان انباشته و برنامه اصلاح ساختار باشد. انتظار از رئیس‌جمهور این نیست که شخصاً جزئیات مهندسی را حل کند؛ انتظار این است که مسئولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی را مطالبه کند.
عکس یادگاری کافی نیست
صنعت خودرو ایران به عکس یادگاری، سخنرانی انگیزشی و تأکید دوباره بر ضرورت پیشرفت نیاز ندارد. آنچه نیاز دارد، اصلاح ساختار مدیریتی، شفافیت مالی، رقابت واقعی، سرمایه‌گذاری در فناوری، استاندارد‌های سخت‌گیرانه ایمنی و احترام به حقوق مصرف‌کننده است.
حمایت از تولید ملی نباید به معنای تأیید بی‌قیدوشرط عملکرد خودروسازان باشد. حمایت واقعی گاهی با سخت‌گیری و پاسخ‌خواهی آغاز می‌شود. جایگاه ریاست‌جمهوری نیز اقتضا می‌کند که تصاویر و پیام‌های رسمی متناسب با شرایط جامعه باشد. در روزگاری که مردم برای خرید یک خودروی معمولی بخش قابل توجهی از درآمد خود را هزینه می‌کنند و همچنان درباره کیفیت و ایمنی پرسش دارند، انتشار تصویر رئیس‌جمهور پشت فرمان یکی از همین خودروها، دست‌کم انتخاب رسانه‌ای خوش‌سلیقه‌ای به نظر نمی‌رسد.
مسئله این نیست که پزشکیان پشت فرمان سایپا نشست؛ مسئله این است که چرا در چنین بازدیدی جای پرسش‌های سخت از مدیران تا این اندازه خالی بود؟ صنعت خودرو بیش از هر زمان دیگری به پاسخ نیاز دارد، نه به وعده. مردم نیز بیش از آنکه به تصویر رئیس‌جمهور پشت فرمان خودروهای داخلی احتیاج داشته باشند، به روزی نیاز دارند که برای خرید خودروی باکیفیت مجبور نباشند میان گزینه‌های محدود و گران‌قیمت انتخاب کنند. نقطه شروع تغییر، نه پشت فرمان یک خودرو، بلکه پشت میز پاسخ‌گویی مدیرانی است که سال‌ها مسئولیت این صنعت را بر عهده داشته‌اند.
