سقوط سلامت روان در منگنه گرانی و کمبود دارو
رویداد۲۴| وحید شریعت، رئیس انجمن روانپزشکان ایران، با هشدار نسبت به تشدید کمبود دارو‌های روانپزشکی در کشور اعلام کرد تعدادی از این دارو‌ها که پیش‌تر کمیاب بودند، اکنون به‌طور کامل نایاب شده‌اند. به گفته او، تداوم این وضعیت می‌تواند در ماه‌های آینده به عود بیماری شمار زیادی از بیماران منجر شود و روند درمان آنها را دشوار و پیچیده کند.
شریعت در توضیح وضعیت کمبود دارو‌های روانپزشکی و نامه انجمن روانپزشکان ایران به سازمان غذا و دارو در این زمینه گفت: «اینکه ترتیب اثر داده شده باشد را نمی‌دانم، ولی می‌دانم که اوضاع خیلی بدتر شده؛ یعنی تعداد اقلامی که دچار کمبود شده‌اند بیشتر شده است.»
او با اشاره به دارو‌هایی که اکنون در دسترس نیستند، توضیح داد: «بوسپیرون (Buspirone)، داروی ضداضطراب، الان وجود ندارد. کلومیپرامین (Clomipramine)، داروی ضدوسواس، اصلاً گیر نمی‌آید. پرفنازین (Perphenazine)، تیوتیکسن و فلوپنتیکزول (Flupentixol) هم دارو‌های ضدروان‌پریشی خوراکی هستند که اصلاً نیستند.»
رئیس انجمن روانپزشکان ایران نبود دارو‌های تزریقی را یکی از بزرگترین مشکلات فعلی دانست و گفت: «الان هیچ‌کدامشان گیر نمی‌آید. قبلاً به‌صورت سنتی دارو‌هایی مثل هالوپریدول، ریسپریدون، فلوپنتیکزول (Flupentixol) و فلوفنازین (Fluphenazine) وجود داشتند. حتی در دوران جنگ، هیچ‌وقت این‌طور نبود که ما حتی یک دانه‌اش را هم نداشته باشیم؛ الان متأسفانه حتی یک دانه‌اش هم گیر نمی‌آید.»
به گفته شریعت، به‌جز دارو‌های تزریقی طولانی‌اثر، سایر دارو‌های مورد اشاره تولید داخل هستند، اما با این حال در بازار پیدا نمی‌شوند. او علت این وضعیت را نبود مواد اولیه دارویی عنوان کرد.
کاهش گزینه‌های درمانی و نگرانی از عود بیماری‌ها
شریعت در ادامه با اشاره به نارضایتی برخی بیماران از اثربخشی دارو‌های تولیدشده توسط بعضی شرکت‌ها گفت: «بیماران از دارو‌های بعضی شرکت‌ها شکایت دارند که انگار خیلی تأثیر ندارد، اما الان مسئله این است که گزینه‌های ما برای انتخاب دارو کم شده است.»
او توضیح داد که همه بیماران به همه دارو‌ها پاسخ نمی‌دهند و ممکن است برخی دارو‌ها برای گروهی از بیماران ناسازگار باشند، بعضی افراد به دارو‌های مشخصی حساسیت داشته باشند یا یک دارو اساساً برای شرایط بیمار مناسب نباشد. بنابراین، کم شدن گزینه‌های درمانی می‌تواند انتخاب داروی مناسب را برای پزشکان دشوارتر کند.
رئیس انجمن روانپزشکان ایران نسبت به پیامد‌های کمبود هم‌زمان دارو‌های یک خانواده هشدار داد و گفت: «وقتی تمام دارو‌های یک خانواده دچار کمبود شده، نتیجه‌اش متأسفانه این خواهد بود که به‌زودی و در ماه‌های آینده یک حجم زیادی از افراد بیماری‌شان عود خواهد کرد.»
بیشتر بخوانید: دارو‌های اعصاب و روان نایاب شدند
به گفته او، در چنین شرایطی ممکن است نظام درمانی ناگهان با شمار زیادی از بیماران مواجه شود که به بستری نیاز دارند؛ این در حالی است که بخش‌های بستری هم‌اکنون نیز پر هستند و تخت کافی در اختیار نیست.
شریعت با اشاره به پایین بودن سرانه تخت‌های بستری متناسب با جمعیت کشور افزود: بسیاری از بیماران امکان پیدا کردن تخت برای بستری را ندارند و ناچارند در نوبت بمانند.
او تأکید کرد: «می‌خواهم بگویم که این وضعیت به‌مراتب بدتر خواهد شد، برای اینکه معمولاً زمانی بیماری بدتر می‌شود که افراد داروی خود را قطع می‌کنند. خب الان به دلیل کمبود دارو ما داریم شرایطی را به‌صورت مصنوعی فراهم می‌کنیم که افراد داروی‌شان قطع شود.»
شریعت هشدار داد بیمارانی که به دلیل کمبود دارو ناچار به قطع درمان شوند، ممکن است به بستری نیاز پیدا کنند؛ در حالی که ظرفیت تخت‌های بیمارستانی نیز محدود است. به گفته او، در چنین وضعیتی کشور با یک بحران مواجه خواهد شد.
او همچنین از کاهش ذخایر مواد اولیه دارویی در کشور ابراز نگرانی کرد و گفت به نظر می‌رسد این ذخایر به‌شدت کاهش یافته و احتمال دارد وضعیت از شرایط فعلی نیز بدتر شود و تعداد اقلام دارویی دچار کمبود افزایش پیدا کند. شریعت اضافه کرد: «از شرایط و چیز‌هایی که می‌بینیم به نظر می‌رسد این افزایش اتفاق افتاده است.»
افزایش نیاز به خدمات سلامت روان و کاهش توان مالی بیماران
رئیس انجمن روانپزشکان ایران در ادامه، دو عامل را موجب نگرانی بیشتر درباره وضعیت سلامت روان جامعه دانست. نخست، تداوم و افزایش فشار استرس و بدتر شدن شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است که به گفته او می‌تواند شمار افراد نیازمند به خدمات سلامت روان را افزایش دهد.
عامل دوم، کاهش توان مالی مردم برای مراجعه به پزشک و پیگیری درمان است. شریعت در این باره گفت: «به نظر می‌رسد توان مردم برای مراجعه به پزشک به‌شدت کم شده است؛ یعنی افراد اگر قبلاً ماهی یک‌بار می‌توانستند مراجعه کنند، الان دو ماه یک‌بار یا سه ماه یک‌بار مراجعه می‌کنند تا پول کمتری بپردازند؛ نه اینکه نخواهند، بلکه به خاطر اینکه شرایطش را ندارند.»
او همچنین به کاهش مصرف دارو در میان برخی بیماران به دلیل گرانی اشاره کرد و گفت: «گروهی از بیماران به دلیل گرانی، داروهای‌شان را کمتر مصرف می‌کنند، در چنین شرایطی اوضاع بدتر خواهد شد؛ یعنی فردی که قبلاً ماهانه زیر نظر بوده، الان سه ماه یک‌بار زیر نظر است، قبلاً روزی دو تا قرص می‌خورده، الان روزی یک عدد می‌خورد.»
شریعت با اشاره به این روند گفت: «بنابراین حدسمان این است که متأسفانه شرایط بیماران بدتر هم می‌شود.»
چرا نمی‌توان به بیماران گفت تاب‌آوری داشته باشند؟
شریعت در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع تاب‌آوری و محدودیت‌های آن در مواجهه با اختلالات روانی پرداخت. او معتقد است تاب‌آوری بیشتر برای افرادی کاربرد دارد که هنوز به بیماری و اختلال دچار نشده‌اند و تلاش می‌کنند با استفاده از روش‌های مختلف، اثر مشکلات و فشار‌های روانی را کاهش دهند.
او در این باره توضیح داد: «تاب‌آوری برای آن زمانی است که فرد هنوز دچار بیماری و اختلال نشده و سعی می‌کند که با روش‌های تاب‌آورانه مشکلات را کم کند، نه برای کسی که بیمار شده و الان قرار است درمان بشود. به کسی که الان نیاز به درمان دارد دیگر نمی‌شود گفت برو تاب‌آور باش تا ببینیم چه می‌شود.»
به گفته رئیس انجمن روانپزشکان ایران، تاب‌آوری ممکن است برای جمعیت عمومی و افرادی که هنوز وارد محدوده بیماری نشده‌اند تا حدی مؤثر باشد، اما با انباشته شدن استرس‌ها، ظرفیت تاب‌آوری افراد کاهش پیدا می‌کند و ممکن است به نقطه‌ای برسد که دیگر پاسخگو نباشد.
شریعت هشدار داد در چنین شرایطی افراد ممکن است برخی رفتار‌ها و مراقبت‌هایی را که پیش‌تر برای حفظ سلامت خود انجام می‌دادند، کنار بگذارند و به رفتار‌هایی مانند مصرف مواد، الکل یا استفاده خودسرانه از دارو روی بیاورند.
او در پایان تأکید کرد: «در واقع چیزی درست نمی‌شود، بلکه فقط بیماری با عوارض بیشتر به تعویق می‌افتد.»
