لاپوشانی ناکارآمدی با نسخه تاب آوری | خانم سخنگو، مردم مقصر نیستند، اما قربانی‌اند
رویداد۲۴| فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در یادداشتی از مردم رفع اتهام کرده و گفته است ناترازی انرژی حاصل سال‌ها سوءمدیریت، فرسودگی زیرساخت‌ها، کمبود سرمایه‌گذاری و ضعف سیاست‌گذاری است.
مهاجرانی در یادداشت خود با عنوان «صرفه‌جویی از دولت آغاز می‌شود» تأکید کرده است که نمی‌توان ناترازی انرژی را صرفاً به رفتار مصرفی خانوار‌ها نسبت داد. او از انباشت مشکلات مدیریتی، فرسودگی زیرساخت‌ها، ناکافی بودن سرمایه‌گذاری و اتلاف انرژی در فرآیند تولید و انتقال به‌عنوان عوامل شکل‌گیری بحران نام برده است.
این بخش از سخنان سخنگوی دولت، در واقع اعتراف به واقعیتی است که سال‌هاست کارشناسان و منتقدان درباره آن هشدار می‌دهند. ناترازی انرژی نه یک اتفاق ناگهانی است و نه می‌توان آن را با چند توصیه درباره خاموش کردن چراغ‌ها و کاهش مصرف وسایل خانگی توضیح داد.
اما مسئله اینجاست که پذیرش کلی سوءمدیریت، بدون اشاره به مسئولیت مدیران و سیاست‌گذارانی که کشور را به این نقطه رسانده‌اند، چندان کمکی به حل بحران نمی‌کند. اگر فرسودگی زیرساخت‌ها و کمبود سرمایه‌گذاری عامل ناترازی است، چه کسانی در سال‌های گذشته مسئول تصمیم‌گیری بوده‌اند؟ چرا سرمایه‌گذاری کافی انجام نشده و چرا اصلاحات ضروری آن‌قدر به تأخیر افتاده که حالا دولت از مردم انتظار همراهی در شرایط بحرانی دارد؟
صرفه‌جویی از دولت آغاز می‌شود؛ پس چرا فقط مردم باید نگران قبض‌ها باشند؟
سخنگوی دولت در بخش دیگری از یادداشت خود تأکید کرده است که دولت نمی‌تواند صرفاً توصیه‌کننده صرفه‌جویی باشد و باید خودش پیشگام مدیریت مصرف انرژی شود. او حتی خواستار اندازه‌گیری مصرف دستگاه‌های اجرایی، تعیین اهداف کاهش مصرف و اطلاع‌رسانی عمومی درباره نتایج شده است.
این حرف‌ها منطقی و البته بدیهی است؛ اما مشکل آنجاست که مردم سال‌هاست با توصیه‌های صرفه‌جویی، هشدار درباره مصرف بالا و محدودیت‌های انرژی مواجه‌اند، در حالی که هنوز مشخص نیست دستگاه‌های دولتی تا چه اندازه به همین توصیه‌ها پایبند هستند.
اگر قرار است دولت پیشگام باشد، چرا آمار شفاف و قابل مقایسه‌ای از مصرف انرژی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌های دولتی در اختیار افکار عمومی قرار نمی‌گیرد؟ کدام دستگاه‌ها بیشترین مصرف را دارند؟ چه میزان از مصرف آنها کاهش یافته و آیا مدیرانی که در مجموعه تحت مدیریت خود اتلاف انرژی دارند، با هیچ پیامد و مسئولیتی مواجه می‌شوند؟
مهاجرانی در یادداشت خود از شفافیت سخن گفته، اما بهتر بود به جای تأکید دوباره بر ضرورت انتشار آمار، از برنامه مشخص دولت برای انتشار این اطلاعات نیز خبر می‌داد. مردم به اندازه کافی درباره ضرورت صرفه‌جویی شنیده‌اند؛ آنچه کمتر دیده‌اند، کارنامه دولت در این زمینه است.
جنگ همه تقصیر‌ها را گردن نمی‌گیرد
سخنگوی دولت در این یادداشت بار‌ها به تأثیر جنگ، حملات به زیرساخت‌های انرژی و محدودیت‌های ناشی از محاصره اشاره کرده است. تردیدی نیست که آسیب به تأسیسات انرژی و محدودیت در تأمین تجهیزات می‌تواند بحران موجود را تشدید کند، اما خود مهاجرانی نیز تأکید کرده که ناترازی انرژی حاصل یک‌شبه نیست و ریشه در سال‌ها مشکلات مدیریتی دارد؛ بنابراین نمی‌توان اجازه داد شرایط جنگی به توضیحی برای تمام ناکامی‌های حوزه انرژی تبدیل شود. مشکلاتی که پیش از جنگ وجود داشته‌اند، با پایان درگیری‌ها نیز خودبه‌خود برطرف نخواهند شد.
دولت باید روشن کند چه میزان از وضعیت فعلی ناشی از آسیب‌های اخیر و چه میزان نتیجه عقب‌ماندگی انباشته‌شده در سال‌های گذشته است. بدون چنین تفکیکی، هر بار که بحران انرژی تشدید شود، می‌توان بخشی از مسئولیت را به شرایط بیرونی نسبت داد و بخش مهمی از پرسش‌ها درباره عملکرد داخلی را بی‌پاسخ گذاشت.
از وعده توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تا برنامه‌ای که هنوز دیده نمی‌شود
مهاجرانی در بخش دیگری از یادداشت خود از بازسازی زیرساخت‌ها، افزایش بهره‌وری نیروگاه‌ها، کاهش تلفات شبکه و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر سخن گفته است. همچنین تأکید کرده که نمی‌توان از خانواده‌ها انتظار داشت تجهیزات فرسوده خود را تعویض کنند، بدون آنکه تسهیلات و حمایت لازم در اختیارشان قرار بگیرد.
خانم سخنگو در یادداشت خود، اما هیچ اشاره‌ای به این نمی‌کند که برنامه اجرایی دولت چیست و قرار است چه میزان سرمایه‌گذاری برای نوسازی زیرساخت‌ها انجام شود؟ تسهیلات تعویض وسایل پرمصرف چه زمانی و با چه منابعی در اختیار خانوار‌ها قرار می‌گیرد؟ توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر با چه سرعتی پیش خواهد رفت و مردم چه زمانی نتیجه این سیاست‌ها را در زندگی روزمره خود خواهند دید؟
مردم شریک حل بحران‌اند، نه تأمین‌کننده هزینه ناکارآمدی دولت
مهاجرانی در پایان یادداشت خود می‌نویسد مردم شریک حل مسئله‌اند، نه متهمان آن. این جمله شاید مهم‌ترین بخش یادداشت او باشد؛ اما برای آنکه به یک موضع واقعی در سیاست‌گذاری تبدیل شود، باید در عمل نیز دیده شود.
مردمی که با تورم، کاهش قدرت خرید و هزینه‌های سنگین زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نمی‌توانند به‌تنهایی هزینه اصلاح ساختار فرسوده انرژی را بپردازند. نمی‌توان از خانواری که توان تعویض وسایل برقی فرسوده یا عایق‌بندی خانه خود را ندارد، انتظار داشت بار اصلی مدیریت بحران را بر دوش بکشد.
دولت اگر واقعاً معتقد است مردم مقصر اصلی ناترازی نیستند، باید این موضع را در تصمیم‌های اقتصادی و اجرایی خود نشان دهد؛ نه اینکه با چند عبارت درباره مسئولیت‌پذیری و اعتماد عمومی، صورت مسئله را تغییر دهد.
قابل تاییدترین بخش یادداشت مهاجرانی، اما این است که «صرفه‌جویی باید از دولت آغاز شود» البته امیدواریم که منظور از صرفه جویی دولت صرفا خاموش کردن چراغ در جلسه وزرا یا نقل مکان رئیس جمهور به یک دفتر کوچک‌تر نباشد. ادعای صرفه جویی از سوی دولت زمانی اعتبار پیدا می‌کند که دولت محترم کارنامه قابل عرضه‌ای در این زمینه داشته باشد.
