هشدار روزنامه اصلاح طلب درباره آینده بنزین؛ پیشنهاد فروش سوخت با قیمت کشور‌های همسایه در جاده‌ها!
رویداد۲۴| محمود خاقانی، کارشناس حوزه نفت و گاز، با انتقاد از برخی اظهارات مسئولان درباره ذخیره سهمیه بنزین برای سفر‌های احتمالی، معتقد است چنین اظهاراتی به جای کمک به مدیریت مصرف، نگرانی‌های تازه‌ای در جامعه ایجاد می‌کند. به گفته او، مردم باید بدانند کشور با چه میزان کمبود سوخت مواجه است، ذخایر موجود در چه وضعیتی قرار دارد و دولت چه برنامه‌ای برای تأمین نیاز مصرفی در نظر گرفته است.
خاقانی در یادداشتی که روزنامه اعتماد منتشر کرده، با اشاره به محدودیت ظرفیت تولید فرآورده‌های نفتی در کشور می‌گوید امکان واردات سوخت نیز مانند گذشته فراهم نیست. به اعتقاد او، شرایط بازار منطقه هم برای تأمین نیاز ایران چندان مساعد نیست؛ زیرا برخی پالایشگاه‌های کشور‌های حاشیه خلیج فارس آسیب دیده‌اند و دیگر نمی‌توانند با ظرفیت قبلی تولید کنند.
این کارشناس نفت و گاز تأکید می‌کند که حتی دسترسی بیشتر به نفت خام نیز لزوماً به معنای افزایش تولید بنزین و گازوئیل نیست. تبدیل نفت خام به فرآورده‌های مورد نیاز، به ظرفیت پالایشی وابسته است و اگر پالایشگاه‌ها با آسیب یا محدودیت تولید مواجه باشند، افزایش دسترسی به نفت خام به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل تأمین سوخت را برطرف کند.
پیشنهاد بنزین گران‌تر در جاده‌ها؛ سهمیه ارزان برای مصارف ضروری
در چنین شرایطی، خاقانی مدیریت مصرف و اصلاح نظام توزیع سوخت را اجتناب‌ناپذیر می‌داند، اما معتقد است این اقدامات باید بر اساس برنامه‌ریزی کارشناسی و اطلاع‌رسانی دقیق انجام شود.
او با یادآوری تجربه دوران جنگ هشت‌ساله می‌گوید کشور در شرایط محدودیت منابع می‌تواند از سازوکار‌های سهمیه‌بندی و توزیع مدیریت‌شده استفاده کند. به اعتقاد این کارشناس، با توجه به وجود کارت‌های الکترونیکی و زیرساخت‌های جدید، ممکن است اکنون نیز به بازنگری در نظام سهمیه‌بندی سوخت نیاز باشد.
پیشنهاد خاقانی این است که دولت برای مصارف ضروری و حمل‌ونقل عمومی سهمیه مشخصی در نظر بگیرد و در کنار آن، امکان عرضه بنزین مازاد بر سهمیه را با قیمتی متناسب با واقعیت‌های بازار فراهم کند.
او حتی پیشنهاد می‌کند موضوع عرضه بنزین با قیمت نزدیک به کشور‌های همسایه در جاده‌ها و مسیر‌های بین‌شهری بررسی شود؛ به این ترتیب، مصرف‌کنندگانی که سوخت بیشتری استفاده می‌کنند، هزینه بالاتری بپردازند و سهمیه ارزان‌قیمت برای مصارف ضروری حفظ شود.
البته خاقانی تأکید دارد که اجرای چنین سیاستی بدون بررسی آثار اقتصادی و اجتماعی و اقناع افکار عمومی امکان‌پذیر نیست. به بیان دیگر، هرگونه تغییر در نظام قیمت‌گذاری بنزین باید با در نظر گرفتن شرایط معیشتی مردم و پیامد‌های آن بر هزینه حمل‌ونقل انجام شود.
چرا توصیه به صرفه‌جویی کافی نیست؟
این کارشناس نفت و گاز در بخش دیگری از اظهارات خود به ضرورت اصلاح سیاست‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی اشاره کرده و معتقد است نمی‌توان با صدور بخشنامه و توصیه به مردم، مصرف انرژی را به شکل پایدار کاهش داد.
خاقانی با اشاره به تجربه دولت‌های هفتم و هشتم یادآوری می‌کند که در دوره کاهش شدید قیمت جهانی نفت و زمانی که بهای هر بشکه نفت حتی به حدود پنج دلار رسید، سیاست‌گذاران به این نتیجه رسیدند که مدیریت مصرف انرژی در داخل کشور باید به‌طور جدی دنبال شود.
در همین چارچوب، سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت شکل گرفت و سازوکار‌هایی مانند ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر برای تشویق سرمایه‌گذاری در کاهش مصرف انرژی مورد توجه قرار گرفت.
منطق این سیاست آن بود که منافع حاصل از صرفه‌جویی به سرمایه‌گذار و مصرف‌کننده بازگردد تا کاهش مصرف انرژی به یک منفعت اقتصادی تبدیل شود. خاقانی بر همین اساس معتقد است بهینه‌سازی مصرف انرژی به سیاست‌های پایدار، مطالعات کارشناسی و مشارکت عمومی نیاز دارد و نمی‌توان آن را صرفاً با توصیه به صرفه‌جویی پیش برد.
بحران بنزین با تصمیم‌های مقطعی حل نمی‌شود
اظهارات این کارشناس در شرایطی مطرح می‌شود که موضوع سهمیه‌بندی و قیمت بنزین بار دیگر به یکی از بحث‌های حساس اقتصادی و اجتماعی تبدیل شده است. از یک سو، نگرانی درباره ناترازی تولید و مصرف سوخت و محدودیت‌های احتمالی تأمین بنزین وجود دارد و از سوی دیگر، هرگونه تغییر در سهمیه یا قیمت می‌تواند فشار تازه‌ای بر خانوار‌ها و بخش حمل‌ونقل وارد کند.
آنچه از پیشنهاد خاقانی برمی‌آید، حرکت به سمت نظام چندنرخی و هدفمند کردن یارانه سوخت است؛ مدلی که در آن مصرف ضروری با سهمیه ارزان‌قیمت تأمین شود و هزینه مصرف بیشتر به مصرف‌کننده منتقل شود.
با این حال، پرسش مهم این است که دولت چگونه می‌خواهد میان ضرورت مدیریت مصرف، محدودیت منابع و توان اقتصادی خانوار‌ها تعادل برقرار کند. تجربه سیاست‌های قبلی بنزین نیز نشان داده است که تصمیم‌های ناگهانی و اطلاع‌رسانی نامناسب می‌تواند به جای همراه کردن مردم، نگرانی و بی‌اعتمادی ایجاد کند. بنابراین، پیش از هرگونه تغییر در نظام سهمیه‌بندی، شفاف‌سازی درباره وضعیت ذخایر، میزان تولید، واردات و برنامه دولت برای تأمین سوخت ضروری به نظر می‌رسد.
