شوک تازه به قبض برق؛ هزینه پنهانی که ۹ برابر افزایش یافت
رویداد۲۴| افزایش هزینه برق از ابتدای آبان‌ماه فقط به تغییر تعرفه مصرف محدود نمانده و ردیف «هزینه سوخت نیروگاهی» نیز با افزایش قابل‌توجهی همراه شده است. روزنامه شرق در گزارشی جزئیات این تغییر را بررسی کرده و نوشته است هزینه سوخت نیروگاهی در قبوض خانگی نزدیک به ۹ برابر افزایش یافته است؛ افزایشی که هرچه میزان مصرف مشترکان بیشتر باشد، اثر سنگین‌تری بر قبض آنها خواهد داشت.
هزینه سوخت نیروگاهی چیست و چرا به قبض اضافه شده است؟
بر اساس گزارش شرق، قیمت برق از سه بخش اصلی تشکیل می‌شود؛ هزینه سوختی که شرکت نفت یا گاز به نیروگاه تحویل می‌دهد، هزینه تبدیل سوخت به برق در نیروگاه و هزینه انتقال و توزیع برق تا محل مصرف. تا چند سال پیش مجموع این هزینه‌ها در قالب یک رقم در قبض مشترکان درج می‌شد، اما اکنون برای شفافیت بیشتر، اجزای هزینه برق به‌صورت جداگانه نمایش داده می‌شود.
ردیف «هزینه سوخت نیروگاهی» نیز موضوع تازه‌ای نیست و از میانه سال ۱۴۰۱، براساس مصوبه هیئت وزیران وارد قبوض برق شده است. با این حال، الکترونیکی‌شدن قبوض و بررسی‌نشدن جزئیات اقلام از سوی بسیاری از مشترکان باعث شده برخی تصور کنند این هزینه به‌تازگی به قبوض اضافه شده است.
دلیل دریافت این هزینه، افزایش مصرف برق و بالا رفتن هزینه تأمین سوخت نیروگاه‌ها عنوان شده است. وزارت نیرو نیز هدف از دریافت این مبلغ را مدیریت منابع، کاهش کسری‌ها و نزدیک‌کردن هزینه‌ها به نرخ‌های واقعی اعلام کرده است. به این ترتیب بخشی از هزینه‌های صنعت برق از طریق قبوض مشترکان تأمین می‌شود و بخشی از بار مالی این صنعت به مصرف‌کنندگان نهایی منتقل خواهد شد.
افزایش ۴.۷۵ برابری نرخ سوخت نیروگاه‌ها؛ چرا قبض مردم ۹ برابر شد؟
بابک نعمتی، از پیش‌کسوتان صنعت برق ایران، در گفت‌و‌گو با روزنامه شرق توضیح داده است که نیروگاه‌ها برای تولید برق از گاز یا سوخت مایع استفاده می‌کنند و باید هزینه آن را بپردازند.
به گفته او، طبق اسناد موجود، در سال ۱۴۰۴ هر مترمکعب گاز یا هر لیتر فرآورده نفتی حدود دو هزار و ۷۰۰ ریال، معادل ۲۷۰ تومان محاسبه می‌شد، اما در ضابطه جدید دو نرخ متفاوت تعریف شده است.
برای برقی که در بازار عمده‌فروشی و تابلوی عادی بورس برق فروخته می‌شود، نرخ سوخت حدود ۱۲ هزار و ۸۳۰ ریال، معادل هزار و ۲۸۳ تومان تعیین شده که نزدیک به ۴.۷۵ برابر نرخ قبلی است. برای برق فروخته‌شده در تابلوی آزاد بورس نیز این رقم به حدود ۹۶ هزار و ۲۲۵ ریال، معادل ۹ هزار و ۶۲۲ تومان رسیده که بیش از ۳۵ برابر نرخ قبلی است.
نعمتی توضیح داده است که نیروگاه‌ها موظف به پرداخت هزینه سوخت مصرفی خود هستند و در صورت پرداخت‌نکردن این هزینه، مدیریت شبکه می‌تواند ظرفیت فروش آنها را در تابلوی آزاد کاهش دهد. از سوی دیگر، توانیر نیز باید نرخ مصوب سوخت در بازار عمده‌فروشی و تابلوی عادی را در قبوض مصرف‌کنندگان نهایی اعمال کند. به این ترتیب افزایش هزینه سوخت نیروگاه‌ها در نهایت به قبض برق مشترکان منتقل می‌شود.
کدام مشترکان برق بیشتر هزینه می‌پردازند؟
بررسی ارقام ارائه‌شده در گزارش شرق نشان می‌دهد میزان افزایش هزینه سوخت برای همه مشترکان یکسان نیست و به نوع کاربری و میزان مصرف بستگی دارد.
در بخش خانگی، هر منطقه و ماه دارای الگوی مصرف مشخصی است و هرچه مصرف از این الگو فراتر برود، هزینه بیشتری محاسبه می‌شود. در مناطق عادی و مناطق گرمسیری گروه یک، نرخ هر چهار پله مصرف حدود ۸.۸ برابر شده و نسبت میان پله‌ها تغییر نکرده است. در سایر مناطق گرمسیری نیز افزایش حدود ۷.۷ برابر گزارش شده است.
نکته مهم، تفاوت قابل‌توجه افزایش هزینه در پله‌های مصرف است. به گفته نعمتی، در پله اول حدود ۶۲ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت به هزینه سوخت اضافه شده، اما در پله آخر این افزایش از ۶۲۰ تومان فراتر رفته است.
در بخش مصارف عمومی، افزایش هزینه بین پنج تا هفت برابر بوده و بالاترین زیرگروه این بخش اکنون با بالاترین پله خانگی، یعنی ۷۰۵ تومان، برابر شده است.
در بخش تولید، وضعیت آب و کشاورزی متفاوت است و این گروه کمترین افزایش را تجربه کرده‌اند؛ به‌طوری که افزایش هزینه آنها حدود ۲۰ تا ۸۰ درصد بوده و هر سه زیرگروه به یک رقم رسیده‌اند.
در بخش صنعت و معدن، افزایش هزینه حدود پنج برابر بوده است. همچنین هزینه صنایع انرژی‌بر و استخراج رمزارز حدود سه‌ونیم برابر سایر صنایع اعلام شده است.
در گروه سایر مصارف نیز افزایش حدود ۵.۵ تا ۵.۸ برابر بوده و این بخش همچنان بالاترین هزینه سوخت را پرداخت می‌کند.
قبض برق یک خانواده چقدر گران‌تر می‌شود؟
برای درک بهتر میزان افزایش، بابک نعمتی یک مثال از مصرف خانگی ارائه کرده است. براساس این مثال، خانواده‌ای در منطقه عادی را در نظر بگیریم که ماهانه ۲۰۰ کیلووات‌ساعت برق مصرف می‌کند و تمام مصرف آن در محدوده الگوی منطقه قرار دارد.
این خانواده پیش از تغییر نرخ‌ها، برای ردیف هزینه سوخت نیروگاهی حدود هزار و ۶۰۰ تومان پرداخت می‌کرد؛ اما با نرخ جدید، این مبلغ به حدود ۱۴ هزار و ۱۰۰ تومان می‌رسد.
به این ترتیب، تنها بابت همین ردیف از قبض برق، ماهانه نزدیک به ۱۲ هزار و ۵۰۰ تومان هزینه بیشتری به این خانواده تحمیل می‌شود. البته اگر مصرف خانوار از الگوی تعیین‌شده فراتر برود، نرخ پله‌های بالاتر اعمال می‌شود و اختلاف هزینه می‌تواند به‌مراتب بیشتر باشد.
این ارقام صرفاً مربوط به هزینه سوخت نیروگاهی است و نباید با کل مبلغ قبض برق اشتباه گرفته شود؛ زیرا بهای خود برق و سایر اقلام نیز جداگانه محاسبه می‌شوند.
ابهام مهم در افزایش هزینه سوخت نیروگاهی
یکی از نکات مهم گزارش شرق، اختلاف میان میزان افزایش نرخ سوخت نیروگاه‌ها و افزایش هزینه‌ای است که در قبوض خانگی اعمال شده است.
بابک نعمتی در این‌باره می‌گوید: «یک نکته بی‌پاسخ هم هست؛ افزایش نرخ سوخت خود نیروگاه‌ها (حدود ۴.۷۵ برابر) با افزایش خانگی (حدود ۸.۸ برابر) یکی نیست. اسنادی که منتشر شده توضیح نمی‌دهد ارقام جدول قبوض دقیقا چگونه از نرخ سوخت نیروگاه‌ها به دست آمده است.»
این ابهام در شرایطی مطرح می‌شود که افزایش هزینه‌های برق مستقیماً بر مخارج خانوار‌ها اثر می‌گذارد و انتظار می‌رود مبنای محاسبه هر یک از ردیف‌های قبض به‌صورت شفاف در اختیار مشترکان قرار گیرد.
چه کسانی از پرداخت هزینه سوخت معاف هستند؟
براساس توضیحات ارائه‌شده در گزارش شرق، برای برخی گروه‌ها در جدول جدید، هزینه سوخت نیروگاهی صفر در نظر گرفته شده است. این گروه‌ها شامل مشترکانی هستند که مشمول بخشودگی هزینه برق می‌شوند، بخشی از برق صنایع که از نیروگاه‌های خودتأمین موضوع ماده ۴ قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق تأمین می‌شود، برق خریداری‌شده از تابلوی سبز و تابلوی آزاد بورس و همچنین روشنایی معابر است.
در مقابل، سایر مشترکان متناسب با نوع مصرف و میزان برق مصرفی خود این هزینه را پرداخت می‌کنند.
توصیه به کاهش مصرف؛ راهکار دولت برای مهار هزینه‌ها
بابک نعمتی معتقد است هزینه سوخت نیروگاهی به میزان مصرف هر خانه، اداره و کارخانه وابسته است و کاهش مصرف می‌تواند مبلغ این ردیف را پایین بیاورد.
او به مشترکان خانگی و تجاری توصیه کرده است از روشن‌ماندن غیرضروری وسایل برقی جلوگیری کنند و استفاده از لامپ‌های LED و لوازم برقی کم‌مصرف با برچسب انرژی A را در دستور کار قرار دهند.
این پیش‌کسوت صنعت برق درباره مشترکان صنعتی نیز بر ضرورت بررسی تعرفه درج‌شده در قبض تأکید کرده است. به گفته او، در جدول جدید سایر صنایع ۲۳۳ تومان به ازای هر کیلووات‌ساعت هزینه سوخت می‌پردازند، در حالی که این رقم برای گروه سایر مصارف به هزار و ۱۷۶ تومان می‌رسد؛ اختلافی که اهمیت اعمال تعرفه صحیح را نشان می‌دهد.
در مجموع، افزایش هزینه سوخت نیروگاهی از ابتدای آبان‌ماه، بار مالی تازه‌ای را به قبوض برق مشترکان اضافه کرده است. سیاست‌گذار هدف این اقدام را واقعی‌کردن هزینه‌ها و تشویق نیروگاه‌ها به افزایش راندمان عنوان می‌کند، اما همچنان یک سؤال اساسی باقی است: وقتی نرخ سوخت نیروگاه‌ها حدود ۴.۷۵ برابر افزایش یافته، مبنای افزایش ۸.۸ برابری هزینه این ردیف در قبوض خانگی چیست؟ تا زمانی که فرمول محاسبه این ارقام به‌طور شفاف منتشر نشود، ابهام درباره نحوه تحمیل هزینه‌های جدید به مشترکان پابرجا خواهد ماند.
