عبور نفتکشها از خارگ؛ آغاز تنش در منطقه یا راه تازه برای تفاهم؟
رویداد۲۴| تحولات هفته گذشته در آسیا و دیدار رهبران آمریکا، روسیه و چین، بار دیگر پرونده جنگ ایران و آمریکا را در کانون توجه قرار داده است. سکوت خبری سه قدرت درباره جزئیات این بحران، در کنار تحرکات نفتکشها در جزیره خارگ و افزایش حساسیتهای نظامی در خلیج فارس، این پرسش را مطرح میکند که آیا مذاکرات پشت پرده برای پایان جنگ جریان دارد یا منطقه به سمت مرحله تازهای از تقابل حرکت میکند؟
نشست دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در شرایطی برگزار شد که امنیت انرژی و آینده خاورمیانه برای هر سه کشور اهمیت راهبردی دارد. با وجود مطرح شدن موضوع ایران در گفتوگوها، توافق مشخصی برای پایان جنگ اعلام نشد؛ بنابراین نمیتوان سکوت سه کشور را سندی بر دستیابی به توافق محرمانه دانست؛ هرچند احتمال رایزنیهای غیرعلنی همچنان مطرح است. در این میان، موضع مشترک روسیه و چین در حمایت از برخی مطالبات ایران در پرونده هستهای، نشان میدهد تهران همچنان از ظرفیت دیپلماتیک این دو کشور برخوردار است؛ اما این همراهی الزاماً به معنای تعهد مسکو و پکن برای ورود به تقابل مستقیم با آمریکا نیست.
خارگ؛ نشانهای از کاهش تنش؟
گزارشهای مربوط به استقرار و آمادهسازی نفتکشها در جزیره خارگ، یکی از مهمترین تحولات روزهای اخیر است. خارگ شریان اصلی صادرات نفت ایران محسوب میشود و هرگونه تغییر در فعالیت آن پیامد مستقیمی بر درآمدهای نفتی کشور دارد. اگر نفتکشها بارگیری شوند و بتوانند بدون برخورد نظامی از مسیرهای دریایی عبور کنند، این تحول میتواند نشانهای از کاهش محدودیتها و احتمال شکلگیری تفاهمی عملی میان طرفین باشد. با این حال، صرف حضور نفتکشها در خارگ به معنای رفع محاصره یا آغاز قطعی صادرات نیست. آنچه اهمیت دارد، خروج واقعی شناورها و رسیدن محمولهها به مقصد است.
دیپلماسی یا تقابل نظامی؟
در سوی دیگر، افزایش تحرکات نظامی آمریکا و تهدیدهای متقابل تهران نشان میدهد که خطر تشدید درگیری همچنان وجود دارد.
بیشتر بخوانید: ببینید| شوخی عراقچی با خبرنگار: امشب جنگ نمیشود
واشنگتن از فشار اقتصادی و دریایی برای افزایش قدرت چانهزنی استفاده میکند و ایران نیز تلاش دارد از منافع اقتصادی و امنیتی خود دفاع کند. در چنین شرایطی، هرگونه برخورد مستقیم بر سر نفتکشها یا تأسیسات انرژی میتواند بحران را وارد مرحله خطرناکتری کند. با این حال، افزایش حضور نظامی آمریکا را نمیتوان بهتنهایی نشانه تصمیم قطعی برای آغاز جنگی گسترده دانست؛ زیرا قدرتنمایی نظامی میتواند بخشی از راهبرد فشار در مذاکرات نیز باشد.
آینده چه خواهد شد؟
به نظر میرسد سه موضوع در روزهای آینده تعیینکننده باشد: سرنوشت نفتکشهای مستقر در خارگ، نتیجه رایزنیهای دیپلماتیک با میانجیگری کشورهای منطقه و رفتار نظامی ایران و آمریکا در خلیج فارس.
اگر عبور نفتکشها با کاهش حملات و ادامه مذاکرات همراه شود، میتوان از شکلگیری زمینههای یک توافق موقت سخن گفت. اما اگر مسیر صادرات نفت با برخورد نظامی مواجه شود، احتمال گسترش بحران افزایش خواهد یافت. در شرایط فعلی، هیچ سند رسمی و قابل اتکایی از توافق نهایی آمریکا، روسیه و چین برای پایان جنگ ایران و آمریکا منتشر نشده است. با این حال، تحولات خارگ و نشست قدرتهای بزرگ نشان میدهد که معادله جنگ تنها در میدان نظامی تعیین نمیشود؛ بلکه نفت، امنیت انرژی و دیپلماسی نیز نقش مهمی در آینده آن دارند.
اکنون پرسش اصلی این است: آیا حرکت نفتکشها از خارگ آغاز فصل تازهای از کاهش تنش خواهد بود یا به نقطه برخورد مستقیم تهران و واشنگتن تبدیل میشود؟ پاسخ این پرسش میتواند یکی از مهمترین نشانهها برای ارزیابی آینده جنگ باشد.