آمریکا کدام چهار نفر را تحریم کرد؛ از برادر مهدی تاج تا پسر مدیرعامل ماهان
رویداد۲۴| وزارت خزانهداری آمریکا در تازهترین دور تحریمهای مرتبط با اقتصاد نفتی ایران، چهار شهروند ایرانی را به اتهام مشارکت در شبکه انتقال درآمدهای حاصل از فروش نفت و دور زدن محدودیتهای مالی واشنگتن هدف قرار داده است؛ فهرستی که نام مجید تاج، برادر مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران، در کنار سه چهره دیگر در آن دیده میشود. اما آنچه این تحریمها را فراتر از یک اقدام معمول اقتصادی قابل توجه میکند، ارتباط افراد نامبرده با شبکههای نفتی، هواپیمایی ماهان و شرکتهای واسطه فروش نفت ایران است.
وزارت خزانهداری آمریکا روز گذشته - جمعه ۲۹ آبان - اعلام کرد مجید تاج، محمدجواد باوند، محمدحسین ثروتی و مجتبی عربنژاد را به اتهام نقشآفرینی در انتقال و مدیریت درآمدهای نفتی ایران تحریم کرده است. به ادعای واشنگتن، این افراد در قالب شبکهای از واسطهها وظیفه جمعآوری درآمدهای حاصل از فروش نفت در خارج از کشور و بازگرداندن آن به ایران را بر عهده داشتهاند؛ با این حال، برخی از این واسطهها بخشی از پول نفت را به جای تحویل به دولت، برای منافع شخصی خود نگه داشتهاند.
این اقدام بخشی از کارزار فشار اقتصادی دولت دونالد ترامپ علیه ایران است که واشنگتن آن را «عملیات طرد اقتصادی» نامگذاری کرده است. اما چهار فردی که حالا نامشان در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفته، چه کسانی هستند و ارتباط آنها با شبکه فروش نفت ایران چیست؟
مجید تاج کیست؟
یکی از نامهای قابل توجه در فهرست جدید تحریمها، مجید تاج است؛ فردی که به دلیل نسبت خانوادگی با مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران، مورد توجه قرار گرفته است.
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرده مجید تاج در کنار محمدجواد باوند در شبکهای فعالیت داشته که مأموریت آن دسترسی به درآمدهای نفتی ایران در کشورهای ثالث و بازگرداندن منابع مالی حاصل از فروش نفت بوده است.
بر اساس بیانیه این وزارتخانه، باوند گروهی از آشنایان و ارتباطات شخصی خود، از جمله مجید تاج، را برای پیگیری و وصول پولهای نفتی ایران به کار گرفته است. واشنگتن مدعی است این شبکه همچنان مورد اعتماد حکومت ایران برای تسهیل فروش نفت بوده، در حالی که اعضای آن از معاملات قبلی میلیاردها دلار به حکومت بدهکار بودهاند.
محمدجواد باوند کیست؟
در میان چهار فرد تحریمشده، محمدجواد باوند از جایگاه متفاوتی برخوردار است. وزارت خزانهداری آمریکا او را افسر پیشین اطلاعات سپاه پاسداران معرفی کرده و مدعی است که هدایت شبکه واسطههای نفتی بر عهده او بوده است.
بر اساس توضیحات وزارت خزانهداری، باوند با استفاده از ارتباطات شخصی خود، گروهی از افراد را برای شناسایی و وصول منابع حاصل از فروش نفت ایران در کشورهای ثالث سازماندهی کرده است.
واشنگتن همچنین از ارتباط باوند با برخی بازیگران فعال در تجارت غیرقانونی نفت، از جمله شرکت سپهر انرژی جهاننما پارس، سخن گفته است. این شرکت از نگاه آمریکا یک شرکت پوششی برای فروش نفت به نمایندگی از ستاد کل نیروهای مسلح ایران است.
اهمیت نام باوند از این جهت است که تحریمهای جدید آمریکا صرفاً متوجه افرادی نیست که در یک معامله نفتی نقش واسطه داشتهاند؛ بلکه واشنگتن مدعی است با شبکهای سازمانیافته از ارتباطات شخصی و اقتصادی روبهرو است که مأموریت آن مدیریت پول نفت ایران در خارج از کشور بوده است.
محمدحسین ثروتی کیست؟
نام سوم این فهرست، محمدحسین ثروتی است که وزارت خزانهداری آمریکا او را فرزند محسن ثروتی، سرتیپ دوم سپاه پاسداران، معرفی کرده است.
بر اساس بیانیه رسمی آمریکا، ثروتی در شرکتهایی سمت اجرایی داشته که زیرمجموعه یا مرتبط با شرکت سپهر انرژی جهاننما پارس بودهاند. از جمله این شرکتها میتوان به شرکت چینی «شین روی جین ترید» و شرکت سپهر انرژی همتا پارس اشاره کرد.
اهمیت این ارتباط به نقش شرکتهای واسطه در انتقال نفت ایران به پالایشگاههای مستقل چین بازمیگردد. وزارت خزانهداری آمریکا میگوید شرکت شین روی جین در زمینه واسطهگری و دریافت محمولههای نفتی ایران از طرف سپهر انرژی فعالیت داشته و این محمولهها را برای پالایشگاههای مستقل و کوچک چین، که در ادبیات تجاری به پالایشگاههای قوری معروفاند، تأمین میکرده است.
به این ترتیب، اتهام مطرحشده علیه ثروتی صرفاً ارتباط خانوادگی با یک مقام نظامی نیست؛ بلکه آمریکا او را به دلیل نقش مدیریتی در شرکتهایی که در زنجیره واسطهگری و انتقال نفت ایران فعالیت داشتهاند، تحریم کرده است.
مجتبی عربنژاد کیست؟
چهارمین فرد تحریمشده، مجتبی عربنژاد است؛ فرزند حمید عربنژاد، مدیرعامل هواپیمایی ماهان که پیشتر خود نیز در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفته بود.
وزارت خزانهداری آمریکا مدعی است مجتبی عربنژاد با استفاده از ارتباطات خانوادگی و ارتباطات ویژه با نیروی قدس سپاه پاسداران، در خرید قطعات هواپیما برای شرکت ماهان و همچنین تهیه تسلیحات برای نیروهای نظامی ایران نقش داشته است. به ادعای واشنگتن، بخشی از این فعالیتها از طریق شرکتهایی با پوشش فعالیت کشاورزی انجام شده است.
نکته دیگر در پرونده او، ارتباط با معاملات نفتی است. وزارت خزانهداری میگوید عربنژاد بر فروش نفت برای حکومت ایران نظارت داشته و درآمد حاصل از این معاملات تا حدی برای حمایت مالی از هواپیمایی ماهان مورد استفاده قرار گرفته است.
این اتهامات در شرایطی مطرح میشود که هواپیمایی ماهان سالهاست با تحریمهای آمریکا مواجه است. واشنگتن این شرکت را به همکاری با نیروی قدس سپاه و تسهیل جابهجایی نیرو و تجهیزات متهم کرده است؛ اتهاماتی که شرکت و مقامهای ایرانی در موارد مختلف با آنها مخالفت کردهاند.
تحریم این چهار نفر چه پیامدی دارد؟
قرار گرفتن نام این چهار ایرانی در فهرست تحریمهای دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (اوفک) به معنای مسدود شدن داراییها و منافع مالی احتمالی آنها در حوزه صلاحیت قضایی آمریکا و ممنوعیت انجام معاملات اشخاص آمریکایی با آنهاست. همچنین شرکتهایی که بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم، دستکم ۵۰ درصد مالکیت آنها در اختیار افراد تحریمشده باشد، مشمول محدودیتهای مشابه خواهند شد.
این تحریمها همچنین میتواند برای بانکها، شرکتهای حملونقل، واسطههای تجاری و اشخاص ثالثی که با این افراد همکاری کنند، ریسک تحریمهای ثانویه ایجاد کند؛ موضوعی که میتواند دسترسی آنها به نظام مالی آمریکا را با خطر مواجه کند.
دولت آمریکا این اقدام را ذیل دو فرمان اجرایی ۱۳۹۰۲ و ۱۳۲۲۴ انجام داده است؛ اولی بخشهای نفت، پتروشیمی و هوانوردی ایران را هدف قرار میدهد و دومی مبنای تحریمهای مرتبط با حمایت مالی و مادی از فعالیتهای تروریستی است.
با این حال، فارغ از ادعاهای واشنگتن درباره نقش این افراد و شبکههای اقتصادی مرتبط با آنها، یک نکته در این پرونده قابل توجه است: تحریمهای جدید بار دیگر نشان میدهد مسئله فروش نفت ایران تنها به پیدا کردن خریدار و صدور محموله محدود نمیشود. بازگشت پول نفت، شبکه واسطهها، شرکتهای پوششی و سرنوشت درآمدهای ارزی نیز به بخشی از مناقشه اقتصادی ایران و آمریکا تبدیل شده است؛ مناقشهای که هزینه آن در نهایت میتواند به محدودتر شدن منابع مالی کشور و دشوارتر شدن دسترسی اقتصاد ایران به درآمدهای حاصل از صادرات نفت منجر شود.