تغییر ناباورانه در معادله 1+5
رویداد۲۴-«والله و بالله و تالله که سالهای 84 تا 92 گذشت و تکرار نمیشود.» سه سال پیش بود که حسن روحانی رئیس جمهوری کشورمان در جمع صنعتگران سوگند خورد و اطمینان داد کشور دیگر به عقب باز نمیگردد؛ سوگندی که بسیاری از مخالفان و منتقدان رئیس جمهوری را برآشفت که وی چگونه در قامت یک روحانی، درباره آیندهای نامعلوم و غیرقابل پیشبینی، قسم جلاله میخورد. فارغ از آنچه که در کارزار انتخابات ریاست جمهوری اخیر گذشت که به اعتقاد ناظران رقابت «گذشته» و «آینده» بود، واکنش جهانی به سخنرانی اخیر دونالد ترامپ علیه نظام جمهوری اسلامی ایران و مردمش، بخشی دیگر از آینده نگری روحانی را به عینیت رساند. اینکه رئیس جمهوری تجارت پیشه ایالت متحده چه دیدگاهی درباره «برجام» دارد، بر کسی پوشیده نبود و نیست؛ اما آنچه جمعه شب برای برخی محافل سیاسی و رسانهای داخلی و بینالمللی غافلگیرکننده بود، واکنش بلافاصله قدرتهای بزرگ جهانی و نهادهای بینالمللی مؤثر و مسئول در توافق هستهای ایران به سخنان متحد تاریخیشان بود.
اتحادیه اروپا، آلمان، فرانسه و انگلیس که بزرگترین ضلع «برجام» را تشکیل میدهند، دقایقی بعد از اتمام سخنرانی ترامپ، در موضع گیریهایی رسمی و قاطع، بر دروغ بودن ادعاهای رئیس جمهوری امریکا و پایبندی ایران به تعهدات بینالمللیاش صحه گذاشته و به ترامپ هشدار دادند به تعهداتشان در برجام پایبند خواهند بود؛ موضعی که به روشنی این پیام را به واشنگتن ارسال کرد ترامپ در صورت طی طریق غیر معهود، تنها خواهد بود. اما نکته قابل تأملتر از نوع واکنش، زمان این عکسالعمل بود. نخستین واکنش از سوی مسئولان جمهوری اسلامی به ادعاهای ترامپ، از سوی حسن روحانی رئیس جمهوری یک ساعت بعد از اتمام سخنرانی ترامپ ساعت 22 مطرح شد اما اتحادیه اروپا، آلمان، فرانسه و انگلیس پیش از ایران، مقابل رئیس جمهوری امریکا ایستاده و با او اتمام حجت کردند.
از یک طرف فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تأکید کرد برجام یک قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل است و رئیس جمهوری هیچ کشوری نمیتواند به آن پایان بدهد و از سوی دیگر فرانسه، آلمان و بریتانیا نسبت به سخنان ترامپ ابراز نگرانی کرده و بر تعهد خود در قبال برجام تأکید کردند. روسیه هم از اظهارات ترامپ انتقاد و تأکید کرد چنین روشهایی برای حل مشکلات محکوم به شکست است.
موضع گیریهایی که نشان میدهد امروز جایگاه کشورها در توافق هستهای تغییر چشمگیری کرده است؛ اگر در آغاز ماراتن مذاکرات 13 ساله، ایران یک سوی میز بود و امریکا، آلمان، فرانسه، انگلیس، روسیه و چین با عنوان 1+5 سوی دیگر؛ حال جایگاهها تغییر کرده است. به گونهای که با اندکی تساهل و تسامح میتوان ادعا کرد یک سوی میز آلمان، فرانسه، انگلیس، روسیه، چین به علاوه ایران نشسته و سوی دیگر میز امریکا. ناگفته پیداست قرابتها و قراردادهای پیدا و پنهان متحدان اروپایی و آسیایی با امریکا در کنار پیشینه تعاملهای این اضلاع و پیچیدگی روابط بینالمللی، جایی برای خوش بینی و ساده انگاری نمیگذارد اما با بدبینانهترین نگاه هم نمیتوان لب از این اعتراف فروبست که با همه آن قرابتها و قراردادها، امروز معادله 1+5 به سود ایران تغییر کرده است. ناگفته پیداست مدیریت فضا از این به بعد است که پایداری این تغییر را تعیین میکند.
