انتخابات مجلس ایران نیازمند بازنگری است

رویداد۲۴-موضوع افزایش تعداد نمایندگان مجلس از دوره هشتم مجلس مطرح شده بود و تا امروز هم کمابیش درباره آن سخن گفته می‌شود. مدافعان این تصمیم از افزایش کارآمدی مجلس در صورت افزایش تعداد نمایندگان سخن می‌گویند. برای باز شدن موضوع و پیدا کردن ربط بین این دو باید این سؤال را مطرح کرد که اساساً کدامیک از مشکلات و بدکارکردی‌های دستگاه قانونگذاری به تعداد نمایندگان وکلای مردم برمی‌گردد که حالا با افزایش آن در پی ارتقای کیفیت کار مجلس باشیم؟ به نظر نگارنده، پاسخ این سؤال «هیچ» است. نه به آن معنا که نهاد قانونگذاری کشور درگیر مشکلاتی نباشد بلکه به این مفهوم که مشکلات موجود ارتباطی با تعداد نمایندگان ندارد و به تبع آن دستکاری در تعداد نمایندگان تأثیری بر کمرنگ شدن یا حل این مسائل نخواهد داشت. یکی از اساسی‌ترین مشکلات نمایندگی و مجلس کشور را باید در ضعف پشتیبانی فنی و کارشناسی از تصمیم‌گیری‌ها و عدم بررسی‌های دقیق خارج از صحن دانست. نهاد مهمی مانند مرکز پژوهش‌های مجلس و مجموعه‌های دیگری مانند کمیسیون‌های تخصصی هر چند کجدار و مریز فعالیتی دارند اما همان فعالیت هم در نهایت به نظر می‌رسد تأثیری در تصمیمات نمایندگان نداشته باشد. بسیار واضح است که خصوصاً در سال‌های اخیر ما به سمتی رفتیم که در تصمیم‌گیری‌های مجلس نقش لابی و رایزنی‌های سیاسی و ایجاد یا گسست برخی پیوندها تأثیر به مراتب بیشتری نسبت به بحث‌های کارشناسی داشته است.

به عبارتی اکثر اتفاقات مهم ما در مجلس در همان صحن علنی رخ می‌دهد و این بدان معناست که بسیاری از تصمیمات دارای پایه قوی و مستحکمی به لحاظ فنی و کارشناسی نیستند. این ضعف مفرط و اساسی در مجلس ایران است که نه به هیچ عنوان به تعداد نمایندگان ربط معناداری دارد و نه اینکه با دستکاری تعداد نمایندگان امیدی به رفع آن دیده می‌شود. در همین حال به نظر می‌رسد برای افزایش کیفیت خروجی مجلس بازنگری در ساختار انتخابات این نهاد هم یک نیاز اساسی باشد. هم اکنون چندین دوره است که در این خصوص صحبت‌هایی انجام می‌شود ولی در عمل راه به جایی نمی‌برد. ما باید ایمان بیاوریم که اصلاح روند انتخابات مجلس نهایتاً بر خروجی کار قوه مقننه هم تأثیر مثبت خواهد گذاشت.

یکی از مسائل مطرح شده توسط موافقان این طرح افزایش دامنه انتخاب مردم است. حال آنکه باید متذکر شویم دامنه انتخاب مردم پیش و بیش از آنکه یک بحث کیفی باشد، یک بحث کمی است. به این معنا که افزایش تعداد نمایندگان را نباید مترادف با افزایش دامنه انتخاب مردم دانست، در شرایطی که همچنان محدوده انتخاب در میان گرایش‌های سیاسی و فکری تنگ است. پاسخ به این دغدغه نه افزایش تعداد نمایندگان بلکه اصلاح روند کاندیداتوری را می‌طلبد تا بلکه گروه‌های بیشتر و متکثرتری بتوانند چهره‌های خود را در معرض رأی مردم قرار بدهند. اینکه ما در این خصوص با دایره تنگی از انتخاب بین گرایش‌های سیاسی مواجه باشیم و در مقابل قانونی بگذاریم که در یک حوزه انتخابیه مردم به جای 2نفر بتوانند 4نفر را انتخاب کنند، به هیچ عنوان به معنای افزایش دامنه انتخاب نیست. چون نهایتاً تنوع انتخاباتی وجود ندارد.

مضافاً اینکه چنین وضعیتی مجلسی را تشکیل خواهد داد که از بستر یک رقابت جدی بیرون نیامده و بسیاری از اعضای آن می‌توانند بر اساس تنگ بودن دامنه انتخاب مردم، به ادامه نمایندگی خود در ادوار بعدی هم امیدوار باشند. مشخص است که چنین مجلسی با هر تعداد نماینده دارای کارآمدی و کارآیی مطلوب نخواهد بود. اکنون که دغدغه افزایش کیفیت کار مجلس مطرح است، بهتر به نظر می‌رسد که به دنبال اقدامات ریشه‌ای باشیم. افزایش تعداد نمایندگان با هدف افزایش کیفیت خروجی مجلس یک مشکل بزرگ دیگر هم در پی دارد و آن راضی شدن به اقدامات نمایشی اما بی‌حاصل برای غلبه بر مشکلات است.

تصویب چنین طرحی مطالبات جامعه از نمایندگان را افزایش خواهد داد، حال آنکه به دلایل ذکر شده امکان پاسخ دادن به این مطالبات فراهم نمی‌شود و این مسأله می‌تواند شکاف میان مردم و حاکمیت را به دلیل برخی بی‌اعتمادی‌هایی که به وجود می‌آید، افزایش دهد. با این توصیفات به نظر می‌رسد بهتر است نمایندگان مجلس برای تقویت این نهاد به دنبال راهکارها و راه‌حل‌هایی ریشه‌ای‌تر باشند.