چرا ترامپ دنده عقب گرفت؟ | ترس نتانیاهو آمریکا را پشیمان کرد یا هشدار‌های کشور‌های منطقه؟

رویداد۲۴| دونالد ترامپ که در روز‌های اخیر با حمایت صریح و جدی از معترضان و ادعای کمک به آنها به آشوب و تخریب در ایران دامن زده بود، چهارشنبه شب و درحالی از مواضع پیشین خود عقب‌نشینی کرد که اقداماتی مثل خروج نیروهایش از پایگاه العدید قطر و آرایش جنگی در منطقه گمانه حمله نظامی او را بیش از هر وقتی تقویت کرده بود.

رئیس جمهور آمریکا، اما در جمع خبرنگاران در کاخ سفید، یکباره تغییر موضع داده و طوری سخن گفت که گویی گزینه حمله نظامی از روی میز برداشته شده است. او سعی کرد دلیل این تغییر رویه را اطمینان از پایان خونریزی و اعدام در ایران جلوه دهد، اما این چیزی نبود که مورد قبول و باور سیاسیون یا رسانه‌ها قرار بگیرد. برخی هشدار‌های تهران مبنی بر تلافی هرگونه اقدام تجاوزکارانه را عامل این تغییر رویکرد دانستند و برخی نیز رویکرد کشور‌های منطقه به عنوان یک عامل اثرگذار اشاره کردند. در فضای رسانه‌ای، اما عوامل دیگری هم مطرح شد. مثلا روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز به نقل از یک مقام ارشد این کشور مدعی شده که نخست‌وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو از دونالد ترامپ خواسته هر گونه حمله نظامی علیه ایران را به تعویق بیندازد.

بر اساس این گزارش نتانیاهو روز چهارشنبه با ترامپ صحبت کرده است. یعنی همان روزی که ترامپ در یک کنفرانس خبری گفت اطلاعاتی دریافت کرده مبنی بر اینکه ایران «کشتار معترضان را متوقف کرده است.»

طبق این گزارش نتانیاهو روز سه‌شنبه با جی دی ونس، معاون دونالد ترامپ هم گفت‌و‌گو کرده است. نیویورک‌تایمز علاوه بر این نوشته مقام‌های آمریکایی انتظار دارند جمهوری اسلامی ایران هر گونه اقدام نظامی از سوی آمریکا را با حمله به تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه تلافی کند. اسرائیل هم ممکن است یکی از اهداف ایران باشد.

نقش کشور‌های منطقه چه بود؟

روزنامه نیویورک‌تایمز در گزارش خود نوشته قطر، عربستان سعودی، عمان و مصر هم کشور‌های شریک واشنگتن هستند که از دولت ترامپ خواسته‌اند به ایران حمله نکند. این خبر به نقل از مقام یک کشور عربی حاشیه خلیج فارس مطرح شده است.

این مقام به نیویورک‌تایمز گفت که مقام‌های ارشد این کشور‌ها طی دو روز گذشته با آمریکا تماس گرفته و پیام‌هایی با مضمون مشابه رد و بدل کرده‌اند. آنها گفته‌اند که حمله آمریکا به ایران می‌تواند به یک درگیری گسترده‌تر منطقه‌ای تبدیل شود.

گفتنی است، پیش از این خبرگزاری فرانسه نیز به نقل از یک منبع آگاه در عربستان سعودی نوشته بود: این کشور به ایران اطلاع داده ریاض در اقدام نظامی احتمالی آمریکا علیه ایران مشارکت نمی‌کند.

ریاض همچنین به تهران گفته است عربستان سعودی اجازه استفاده از خاک و آسمان خود در اقدام نظامی احتمالی امریکا علیه ایران نخواهد داد.

از تماس تلفنی وزیر خارجه عربستان با برخی همتایان منطقه‌ای خود و صحبت از تحولات ایران نیز نمی‌توان چشم‌پوشی کرد. به گزارش ایلنا، «فیصل بن فرحان»، وزیرخارجه عربستان سعودی روز -پنجشنبه- با همتایان ایرانی، قطری و عمانی خود در خصوص آخرین تحولات خاورمیانه و راه‌های تقویت امنیت منطقه به صورت تلفنی رایزنی کرد.

موضع صریح و قاطع ترکیه

مواضع دولت ترکیه درباره وضعیت ایران و تحولات اخیر، اما روشن و مشخص‌تر است. وزیر خارجه ترکیه با اشاره به تهدیدات خارجی علیه ایران تاکید کرده که «با هرگونه حمله نظامی به ایران مخالفیم».

طبق گزارش سی‌ان‌ان ترک، وی با تاکید بر اینکه مشکلات داخلی ایران باید از داخل حل شود، گفته که «تلاش‌های دیپلماتیک برای ایران ادامه دارد و مشکلات باید از طریق گفت‌و‌گو حل شود».

هاکان فیدان همچنین گفته که «برخی کشور‌ها که با ایران دشمنی دارند تلاش می‌کنند تا با سوء استفاده از اوضاع آنجا، دخالت منفی در این کشور داشته باشند».

وزیر خارجه ترکیه در ادامه در واکنش به اعمال تعرفه‌های تجاری علیه شرکای اقتصادی ایران از سوی آمریکا گفت: «این اعلامیه درباره کشور ایران نیازمند خوانش است و باید فرمان ریاست جمهوری در این باره صادر شود».

لازم به ذکر است او که روز چهارشنبه رایزنی تلفنی با عباس عراقچی داشت، تاکید کرده بود که «بهترین راه برطرف کردن بحران‌های منطقه‌ای، مذاکره است».

از درخواست عمان تا تماس‌های قطر

سایر کشور‌های منطقه نیز به همین اندازه نگران بروز درگیری‌های نظامی هستند. به گزارش نیویورک تایمز، عمان که همین چند روز قبل وزیرخارجه‌اش به تهران آمده بود، از آمریکا خواسته گزینه نظامی را کنار بگذارد.

پیش‌تر، وال استریت ژورنال به نقل از مقام‌های عرب منطقه گزارش داد که کشور‌های عرب حاشیه خلیج‌فارس به رهبری عربستان سعودی پشت‌پرده به کاخ سفید گفته‌اند که هر اقدامی می‌تواند نه تنها بازار‌های نفت را متلاطم کند، بلکه به اقتصاد آمریکا آسیب بزند.

در همین حال سخنگوی وزارت خارجه قطر از تلاش برای حل اختلافات تهران و واشنگتن خبر داده است. وی ادامه داد: دیپلماسی، روشی کارآمد و موثر برای حل و فصل اختلافات جاری در منطقه است.

سخنگوی وزارت خارجه قطر تصریح کرد ما بر اساس همین روش دیپلماتیک با شرکا و همسایگان خود، همکاری می‌کنیم.

مخالفت عراق با حمله به کشور‌های منطقه

عراق هم در این بین ساکت نبود و بر مخالفت خود با حمله به کشور‌های منطقه از اراضی، حریم هوایی یا آب‌های سرزمینی عراق تاکید کرد.

«صباح النعمان»، سخنگوی فرمانده کل نیرو‌های مسلح عراق، روز گذشته در بیانیه‌ای اعلام کرد که با توجه به تحولات شتابان منطقه‌ای و افزایش تنش‌ها و تهدید‌هایی که امنیت و ثبات منطقه را هدف قرار داده‌اند، جمهوری عراق بار دیگر بر موضع ثابت و اصولی خود تأکید می‌کند؛ موضعی که بر اساس آن، استفاده از خاک، حریم هوایی یا آب‌های سرزمینی این کشور برای انجام هرگونه حمله علیه هر کشور دیگری به‌طور کامل مردود است.

به گزارش دفتر نخست‌وزیری عراق، وی توضیح داد که این رویکرد ریشه در مفاد قانون اساسی عراق و سیاست دولت مبنی بر احترام به حاکمیت کشور‌ها و عدم دخالت در امور داخلی آنها دارد.

النعمان تصریح کرد که عراق به‌طور کامل پایبند است که اجازه ندهد سرزمینش به محلی برای تهدید امنیت و ثبات کشور‌های همسایه در منطقه تبدیل شود یا این کشور به درگیری‌هایی کشانده شود که هیچ سودی برای مردم عراق ندارد.

وی هم‌چنین افزود که دولت عراق بار دیگر از تمامی طرف‌ها خواست خویشتنداری پیشه کنند، گفت‌و‌گو را بر تنش ترجیح دهند و با جلوگیری از تشدید بحران‌ها، تلاش‌های جدی و مسئولانه‌ای برای حل اختلافات از

همانطور که از این موضع‌گیری‌ها مشخص است، کشور‌های منطقه خوب می‌دانند که چه می‌خواهند و خواسته خود را نیز به صراحت به طرف آمریکایی اعلام کرده‌اند، از مواضع اخیر ترامپ نیز این طور برمی‌آید که او پیام منطقه را به روشنی دریافت کرده است. اینکه عامل اصلی نگرانی و هشدار‌های کشور‌های منطقه باشد یا نگرانی اسرائیل از عاقبت حمله به ایران، فرقی ندارد؛ روشن است که رئیس جمهور آمریکا دریافته که ایران ونزوئلا نیست و هر خیال خامی را نمی‌تواند در سر بپروراند.