بازتاب مراسم تشییع در رسانههای خارجی | از نماد دست و پرچم و همزمانی با سالگرد استقلال آمریکا تا گمانهزنی درباره حضور رهبر جدید
رویداد۲۴ | رسانههای بینالمللی مراسم تشییع را صحنهای برای بازسازی مشروعیت، تثبیت جانشینی، نمایش نفوذ منطقهای و ارسال پیام به آمریکا و اسرائیل می دانند. در این میان، نمادهای مذهبی مراسم، احتمال نخستین حضور عمومی آیتالله مجتبی خامنهای، تعبیر تشییع بهعنوان نوعی «همهپرسی» و تمهیدات کمسابقه امنیتی و لجستیکی، بیش از دیگر موضوعات توجه رسانههای خارجی را جلب کرده است.
از پرچم سرخ تا سالگرد استقلال آمریکا؛ توجه رسانهها به نمادهای مراسم
آسوشیتدپرس در پوشش مراسم وداع، پیش از هر چیز به نشانههای مذهبی و آیینی موجود در محل قرارگرفتن تابوت توجه کرده است؛ از لالههای سرخ مقابل تابوت و پروانههای کاغذی آویخته از سقف تا شالها و وسایلی که عزاداران برای متبرکشدن بهسوی خادمان پرتاب میکردند.
این خبرگزاری بیش از همه بر پرچم سرخی تمرکز کرده که عبارت «یا حسین» روی آن نوشته شده و بر تابوت کشیده شده بود. براساس گزارش آسوشیتدپرس، این پرچم پیشتر بر فراز گنبد حرم امام حسین در کربلا در اهتزاز بوده است. این رسانه پرچم سرخ را در سنت شیعی، هم نماد خون بهناحق ریختهشده و هم نشانهای از دعوت به انتقام توصیف کرده است.
سیانان نیز مراسم را «نمایشی سرشار از نمادپردازی» خوانده و نوشته است که حتی زمانبندی آن نیز ظاهراً با محاسبه انتخاب شده است. به نوشته این شبکه، قرارگرفتن پیکر برای وداع عمومی همزمان با دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا، حامل پیامی سیاسی برای واشینگتن است؛ آن هم در شرایطی که حکومت ایران میخواهد نشان دهد پس از جنگی سنگین با آمریکا و اسرائیل همچنان پابرجا مانده است.
سیانان همچنین بر برگزاری مراسم در ماه محرم تأکید کرده است؛ ماهی که در سنت شیعی با شهادت، خیانت، سوگواری و انتقام پیوند دارد. این رسانه معتقد است حکومت ایران میکوشد مرگ رهبر پیشین را در امتداد روایت شهادت امام حسین قرار دهد و تشییع را نه بهعنوان مراسم شکست، بلکه بهشکل نوعی رژه پیروزی بازنمایی کند.
سینا طوسی، پژوهشگر مرکز سیاست بینالملل، به سیانان گفته است که ترور، آیتالله خامنهای را از نظر نمادین در مرگ قدرتمندتر از دوران حیات کرده و زمینه را فراهم آورده است تا او مانند یک مرجع دینی شهید تصویر شود.
نیویورکتایمز نیز به نماد رسمی مراسم اشاره کرده است: تصویر مشت گرهکرده رهبر پیشین در کنار شعار «باید برخاست». از نگاه این روزنامه، دولت ایران میکوشد مراسم را به نمایش وحدت ملی، توان بوروکراتیک و مقاومت در برابر دشمن خارجی تبدیل کند.
مسیر تشییع نیز بخشی از همین نمادپردازی است. انتقال پیکر از تهران به قم، سپس نجف و کربلا و در نهایت مشهد، از نگاه نیویورکتایمز، سیانان و فایننشالتایمز، برای نشاندادن جایگاه فراملی جمهوری اسلامی و نفوذ آن در جهان شیعه طراحی شده است. فایننشالتایمز نوشته است این مسیر قرار است جایگاه آیتالله خامنهای را نهفقط در ایران، بلکه در میان جوامع شیعی عراق و منطقه برجسته کند.
پرسش بزرگ مراسم؛ آیا آیتالله مجتبی خامنهای ظاهر میشود؟
بیشتر بخوانید:
«خمینی بیهمتا بود» | روایت خواندنی خبرنگار آمریکایی از «تشییعی که نمیشد از دستش داد»
موضوع دیگری که در تقریباً همه گزارشهای خارجی تکرار شده، احتمال حضور آیتالله مجتبی خامنهای در مراسم است. او از زمان حملهای که به شهادت پدر و شماری از اعضای خانوادهاش منجر شد، در انظار عمومی ظاهر نشده و مقامهای ایرانی نیز تاکنون تصویر یا صدای تازهای از او منتشر نکردهاند.
نیویورکتایمز نوشته است که غیبت رهبر جدید، یکی از چالشهای روایت «تداوم قدرت» است. حکومت میخواهد مراسم تشییع نشانه انتقال آرام و منظم قدرت باشد، اما دیدهنشدن جانشین میتواند این تصویر را مخدوش کند.
سیانان احتمال داده است که مراسم تشییع به نخستین حضور عمومی آیتالله مجتبی خامنهای تبدیل شود؛ حضوری که میتواند به تثبیت جایگاه و مشروعیت او کمک کند. این شبکه درعینحال نوشته است که اگر او در مراسم حاضر نشود، حکومت احتمالاً غیبتش را بهعنوان ضرورتی امنیتی توضیح خواهد داد.
فایننشالتایمز نیز مراسم را فرصتی برای هموارکردن مسیر استقرار رهبر جدید توصیف کرده است. سعید لیلاز در گفتوگو با این روزنامه گفته است همانطور که تشییع آیتالله خمینی به تثبیت دوران بعدی کمک کرد، این مراسم نیز میتواند آغاز فصل تازهای در جمهوری اسلامی باشد.
آسوشیتدپرس در همین زمینه، ظهور دوباره احمد وحیدی پس از چند ماه غیبت را برجسته کرده است. این رسانه گزارش خود را با حضور او در جلسه مرتبط با مراسم و سپس در کنار تابوت آغاز کرده و نوشته است وحیدی از افراد نزدیک به حلقه تصمیمگیری رهبر جدید به شمار میرود.
سیانان به هشدارهای ارتش ایران درباره هرگونه «محاسبه اشتباه» در روزهای مراسم اشاره کرده و نوشته است عباس عراقچی نیز وعده داده هر تهدیدی علیه رهبری کشور با پاسخی فوری و قدرتمند روبهرو خواهد شد.
این نگرانیها در شرایطی مطرح شده که وزیر دفاع اسرائیل، آیتالله مجتبی خامنهای را «نشانشده برای مرگ» توصیف کرده است. واشینگتنپست نیز پیشتر گزارش داده بود که مقامهای آمریکایی درباره برنامه اسرائیل برای ترور مقامهای ارشد ایران، از جمله مذاکرهکنندگان و چهرههای اصلی ساختار قدرت، به تهران هشدار داده بودند.
تشییع یا همهپرسی؛ آزمون مشروعیت پس از جنگ
بیشتر بخوانید: آیا پویش جانفدا آمارسازی میکند؟
رویترز گزارش خود را حول تعبیری شکل داده است که محمد سعیدی، امامجمعه قم، به کار برد: «حضور گسترده مردم در مراسم تشییع، در عمل همهپرسی دیگری برای جمهوری اسلامی خواهد بود.»
این خبرگزاری در ادامه نوشته است که اگر مقامها مراسم را واقعاً نوعی همهپرسی تلقی میکنند، به نظر نمیرسد نتیجه آن را به شانس واگذار کرده باشند. از نگاه رویترز، بسیج امکانات حملونقل، اسکان، تغذیه و تبلیغات، بخشی از تلاشی سازمانیافته برای افزایش حضور جمعیت و نمایش قدرت اجتماعی حکومت است.
فایننشالتایمز نیز همین تعبیر را با نقلقولی از سعید لیلاز بازتاب داده است. او گفته است ۳۷ سال رهبری آیتالله خامنهای در این مراسم در برابر افکار عمومی به داوری گذاشته خواهد شد؛ «تقریباً شبیه یک همهپرسی». از این منظر، شمار شرکتکنندگان میتواند نشانهای از توان حکومت برای بسیج هواداران پس از جنگ و انتقال قدرت باشد.
نیویورکتایمز نیز نوشته است که حکومت میخواهد حضور گسترده مردم را نشانه مشروعیت، انضباط و دلبستگی عمومی به انقلاب نشان دهد.
سیانان، تشییع را پیامی به دشمنان جمهوری اسلامی توصیف کرده است: اینکه حکومت نهتنها از یک جنگ موجودیتی جان سالم به در برده، بلکه میتواند میلیونها نفر را برای بدرقه رهبر شهید خود بسیج کند.
بااینحال، مشارکت گسترده از نگاه برخی تحلیلگران میتواند «شمشیری دولبه» باشد. محمدعلی ابطحی به فایننشالتایمز گفته است حضور وسیع مردم ممکن است فشار بر رهبری جدید را برای ادامه سیاستهای سختگیرانه رهبر پیشین و مخالفت با توافق با آمریکا افزایش دهد؛ اما در سناریویی دیگر، همین حضور میتواند به نماد وحدت ملی و حمایت از مذاکرهکنندگان تبدیل شود.
از ۵۰ میلیون قرص نان تا هشدار ترور؛ تمهیدات کمسابقه برای برگزاری مراسم
رسانههای خارجی بخش قابلتوجهی از گزارشهای خود را به ابعاد امنیتی و لجستیکی مراسم اختصاص دادهاند؛ مراسمی که قرار است در شش روز، پنج شهر و دو کشور برگزار شود.
سیانان نوشته است تهران بزرگترین عملیات ترافیکی تاریخ خود را تجربه خواهد کرد. براساس این گزارش، تردد خودروهای شخصی در اطراف مسیرهای اصلی محدود میشود و بیش از ۷۰۰ محل پارک برای خودروهای مسافران در نظر گرفته شده است.
این شبکه همچنین از نصب بیش از شش هزار آبپاش در محوطه مصلی برای مقابله با گرمای تابستان، آمادهسازی ۵۰ میلیون قرص نان، استقرار ۱۶ نانوایی سیار، بسیج ۲۵۰۰ آمبولانس، ۲۱ بالگرد، ۱۰۰ پهپاد و هزاران امدادگر خبر داده است.
براساس گزارش سیانان، بیش از دو ده بیمارستان، ۵۰۰ هزار لیتر سرم و ۲۰ هزار کلاس درس نیز برای مواجهه با شرایط اضطراری و اسکان عزاداران آماده شدهاند. فرودگاههای تهران در بخشی از روزهای مراسم تعطیل خواهند شد و در شهرهایی که پیکر از آنها عبور میکند، تعطیلات رسمی اعلام شده است.
نیویورکتایمز نیز از تعطیلی سهروزه تهران، ایجاد پارکینگهای بزرگ در خارج از پایتخت، انتقال مسافران با اتوبوس و استفاده از مدارس و پادگانها برای اسکان عزاداران نوشته است. این روزنامه همچنین به ساخت سکوها و طراحی مسیرهای مجزای ورود و خروج در مصلی اشاره کرده است.
فایننشالتایمز گزارش داده است که بازدیدکنندگان از تابوت باید حداکثر ۲۰ دقیقه در محل بمانند. فضای وداع نیز تفکیکشده و مجهز به سیستم کنترل دما طراحی شده تا از تماس مستقیم مردم با تابوت جلوگیری شود؛ اقدامی که آشکارا با هدف جلوگیری از تکرار هرجومرج مراسم تشییع آیتالله خمینی انجام شده است.
این روزنامه گزارش خود را با یادآوری صحنههای سال ۱۳۶۸ آغاز کرده است؛ زمانی که فشار جمعیت باعث بازشدن تابوت و افتادن پیکر به میان عزاداران شد و مقامها ناچار شدند جسد را با بالگرد از محل خارج کنند.
نیویورکتایمز و سیانان نیز علاوه بر آن حادثه، به ازدحام مرگبار مراسم قاسم سلیمانی در کرمان اشاره کردهاند. تجربه این دو تشییع، کنترل جمعیت را به یکی از اصلیترین نگرانیهای برگزارکنندگان تبدیل کرده است.
رویترز از تخفیف ۵۰درصدی هتلها، آمادهسازی مدارس، مساجد و سالنهای ورزشی و تغییر مسیر قطارها و اتوبوسها برای انتقال عزاداران خبر داده است. این خبرگزاری همچنین نوشته است محدودیتهایی موقت در حریم هوایی تهران و دیگر شهرها اعمال خواهد شد.
فایننشالتایمز نیز از فعالیت شبانهروزی و رایگان مترو و استقرار هزاران موکب برای توزیع غذا و آب خبر داده است؛ الگویی که از مراسم عاشورا و راهپیمایی اربعین اقتباس شده است.
در کنار خطر ازدحام، تهدید حمله یا ترور نیز بر مراسم سایه انداخته است. گزارش واشینگتنپست درباره هشدار آمریکا به تهران درخصوص طرحهای تروری اسرائیل و تهدید علنی مقامهای اسرائیلی علیه رهبر جدید، میتواند یکی از دلایل تدابیر شدید امنیتی و احتیاط در حضور علنی مقامهای ارشد باشد.
مراسمی برای پایان یک دوره و آغاز دورهای دیگر
در مجموع، رسانههای خارجی تشییع آیتالله خامنهای را نقطه تلاقی چهار روایت میدانند: سوگواری مذهبی، نمایش قدرت سیاسی، آزمون مشروعیت عمومی و تثبیت جانشینی.
آسوشیتدپرس نمادهای مذهبی و نشانههای انتقام را برجسته کرده، نیویورکتایمز آن را نمایشی حسابشده از تداوم ساختار قدرت دانسته، رویترز از یک «همهپرسی» سازمانیافته سخن گفته، سیانان مراسم را پیامی سرسختانه به واشینگتن و تلآویو توصیف کرده و فایننشالتایمز آن را نخستین آزمون بزرگ رهبری جدید پس از جنگ خوانده است.
