آیا ایران در مسیر فروپاشی اقتصادی است؟ | هشدار یک پژوهشگر درباره هزینه سنگین ادامه جنگ
رویداد۲۴ | منیره چگینی - آمارهای داخلی و بینالمللی تصویری نگرانکننده از وضعیت اقتصاد ایران ارائه میکنند. نرخ تورم طی سالهای اخیر در سطوح بالای ۴۰ درصد نوسان داشته، ارزش پول ملی کاهش قابل توجهی را تجربه کرده و سرمایهگذاری خارجی فاصله محسوسی با کشورهای رقیب منطقه دارد. همچنین گزارشهای رسمی از افزایش تمایل به مهاجرت در میان دانشجویان، متخصصان و نخبگان حکایت میکند؛ روندی که بسیاری از کارشناسان آن را یکی از مهمترین تهدیدهای توسعه کشور در سالهای آینده میدانند.
ژیار شریفی کارشناس اقتصادی و پژوهشگر حوزه آب در گفتوگو با رویداد۲۴ با بیان اینکه ایران از نظر منابع طبیعی، ذخایر نفت و گاز، معادن، موقعیت ژئوپلیتیکی و سرمایه انسانی در زمره ثروتمندترین کشورهای منطقه قرار دارد، گفت: «این سؤال جدی مطرح است که چرا کشوری با چنین ظرفیتهایی هنوز نتوانسته به جایگاه اقتصادی متناسب با تواناییهای خود دست پیدا کند؟»
او معتقد است پاسخ این پرسش را باید در مجموعهای از عوامل از جمله تحریمها، محدودیتهای اقتصادی، کاهش سرمایهگذاری و همچنین اولویتبندیهای کلان کشور جستوجو کرد.
این پژوهشگر با اشاره به سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی طی چهار دهه گذشته گفت: «حفظ امنیت ملی و تقویت توان دفاعی از مهمترین اهداف نظام بوده است، اما پرسش اینجاست که آیا میان امنیت و توسعه اقتصادی توازن لازم برقرار شده است یا خیر؟»
بیشتر بخوانید: بیانیه ۱۸۰ اقتصاددان و استاد دانشگاه درباره «ضرورت تضمین امنیت، ثبات و توسعه ایران»
شریفی با تأکید بر اینکه قدرت ملی تنها با موشک و تجهیزات نظامی سنجیده نمیشود، افزود: «اقتصاد، فناوری، آموزش، رفاه عمومی و کیفیت زندگی مردم نیز بخش مهمی از قدرت یک کشور هستند. هیچ کشوری صرفاً با اتکا به توان نظامی نتوانسته در بلندمدت به ثبات و پیشرفت پایدار برسد.»
او با اشاره به مفهوم «هزینه فرصت» در اقتصاد تصریح کرد: «هر منابعی که در یک حوزه مصرف میشود، از حوزهای دیگر کاسته خواهد شد. وقتی سرمایهگذاری در تولید، فناوری، آموزش و زیرساختها کاهش یابد، آثار آن در رشد اقتصادی، اشتغال و رفاه عمومی نمایان میشود.»
این پژوهشگر همچنین به پیامدهای اقتصادی تنشهای منطقهای و درگیریهای نظامی اخیر اشاره کرد و گفت: «افزایش نااطمینانی، کاهش سرمایهگذاری، دشوارتر شدن تجارت و آسیب به برخی زیرساختها از مهمترین نتایج این تنشها بوده است؛ مسائلی که مستقیماً بر معیشت مردم اثر میگذارد.»
شریفی در بخش دیگر این گفتوگو با اشاره به تجربه کشورهای مختلف جهان اظهار داشت: «تاریخ نشان داده کشورهایی که توسعه اقتصادی را فدای رقابتهای سیاسی و نظامی کردند، در نهایت با بحرانهای بزرگ روبهرو شدند. از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی گرفته تا تجربه بسیاری از کشورها، یک پیام روشن وجود دارد؛ اقتصاد ضعیف حتی قدرتمندترین ساختارهای سیاسی را نیز آسیبپذیر میکند.»
وی هشدار داد: «اگر در سیاستگذاریهای اقتصادی و بینالمللی کشور بازنگری جدی صورت نگیرد، خطر تشدید بحرانهای اقتصادی کاملاً واقعی است. نمیتوان با رشد منفی سرمایهگذاری، فرار سرمایه و مهاجرت نخبگان، آیندهای روشن برای کشور متصور شد.»
به گفته این پژوهشگر، تنها راه عبور از شرایط کنونی، حرکت به سمت تعامل سازنده با جهان، جذب سرمایه، حمایت از تولید، توسعه فناوری و بازگرداندن امید به جامعه است.
شریفی در پایان تأکید کرد: «آینده ایران نه فقط در اتاقهای تصمیمگیری سیاسی و میدانهای امنیتی، بلکه در کارخانهها، دانشگاهها، مراکز نوآوری و سفره مردم تعیین میشود. اگر توسعه اقتصادی و رفاه عمومی به اولویت تبدیل نشود، هزینههای امروز میتواند به بحرانهای بزرگ فردا تبدیل شود.»
