عملیات فریب برای نجات ترامپ؛ ماجرای فرار با کامیون خدماتی چه بود؟
رویداد۲۴| گزارش تازه واشنگتنپست مدعی است تهدید ترور دونالد ترامپ در جریان سفر او به ترکیه آنقدر جدی تلقی شده بود که نیروهای امنیتی آمریکا برای خروج رئیسجمهوری از منطقه، یک عملیات فریب کمسابقه طراحی کردند؛ عملیاتی که در آن خبرنگاران و حتی بخشی از کارکنان کاخ سفید تصور میکردند ترامپ در هواپیمای ریاستجمهوری است، در حالی که او مخفیانه با یک هواپیمای نظامی کوچکتر ترکیه را ترک کرده بود.
ماجرا به سفر دونالد ترامپ به آنکارا در اوایل ژوئیه بازمیگردد؛ سفری که در میانه تشدید درگیری میان ایران و آمریکا و در جریان نشست ناتو انجام شد. ترامپ برای رفتن به ترکیه از هواپیمای جدیدی استفاده کرده بود که قطر به آمریکا اهدا کرده و دولت آمریکا صدها میلیون دلار برای آمادهسازی آن هزینه کرده بود.
اما هنگام خروج از ترکیه، اتفاقی افتاد که در آن زمان توضیح رسمی کاخ سفید درباره آن چندان با واقعیت پشت پرده همخوان نبود. ترامپ اعلام کرد هواپیمای جدید را به یک پایگاه نظامی در بریتانیا میفرستد تا نیروهای آمریکایی بتوانند آن را ببینند و خودش با «ایرفورس وان قدیمی» به مسیر بازگشت ادامه خواهد داد.
چند روز و چند هفته بعد، رسانههای آمریکایی گزارش کردند که این توضیح تمام ماجرا نبوده است. حالا گزارش تازه واشنگتنپست جزئیات بسیار بیشتری از آن عملیات را فاش کرده است.
ترامپ سوار ایرفورس وان شد؛ اما واقعاً داخل آن نماند
بر اساس گزارش واشنگتنپست، زمانی که ترامپ در فرودگاه آنکارا در برابر دوربینها از پلههای هواپیمای قدیمی ایرفورس وان بالا رفت، تصویر عمومی این بود که رئیسجمهوری قرار است با همین هواپیما ترکیه را ترک کند.
خبرنگاران و شماری از کارکنان کاخ سفید نیز سوار همان هواپیما شدند و تصور میکردند رئیسجمهوری در میان آنهاست. اما این تصویر، بخشی از عملیات فریب بود.
ترامپ پس از سوار شدن به هواپیما، مخفیانه از آن خارج شد و با استفاده از یک کامیون خدمات فرودگاه که تا کنار هواپیما آمده بود، به یک هواپیمای نظامی کوچکتر از نوع C-۳۲A منتقل شد. این هواپیما که نسخه نظامیشده بوئینگ ۷۵۷ است، برخلاف ایرفورس وان معمولاً در کانون توجه رسانهها قرار ندارد.
به این ترتیب، هواپیمای بزرگتر با خبرنگاران و کارکنان کاخ سفید پرواز کرد، در حالی که رئیسجمهوری در هواپیمایی دیگر و با مسیر و مشخصاتی متفاوت از ترکیه خارج شده بود. رویترز و آسوشیتدپرس نیز همین روایت کلی را بر اساس گزارش واشنگتنپست تأیید کردهاند.
این عملیات عملاً از هواپیمای حامل خبرنگاران به عنوان بخشی از «طعمه» استفاده کرد؛ هدف این بود که هر کسی که قصد رصد یا هدف قرار دادن هواپیمای رئیسجمهوری را دارد، نتواند تشخیص دهد ترامپ واقعاً در کدام هواپیما قرار دارد.
چرا آمریکا چنین عملیات پیچیدهای انجام داد؟
پاسخ اصلی به سطح تهدیدی برمیگردد که مقامهای آمریکایی در آن مقطع احساس میکردند.
پیش از انتشار گزارش جدید واشنگتنپست، نیویورکتایمز و شبکههای آمریکایی گزارش داده بودند که مقامهای اطلاعاتی آمریکا یک تهدید مشخص علیه ترامپ و هواپیمای ریاستجمهوری را جدی تلقی کردهاند؛ تهدیدی که گفته میشد از سوی نیروهای وابسته به ایران در داخل ترکیه متوجه رئیسجمهوری آمریکا بوده است.
سیانان نیز در همان زمان گزارش کرده بود که اسرائیل اطلاعاتی درباره یک طرح جدید برای ترور ترامپ در اختیار آمریکا گذاشته است؛ هرچند در همان گزارشها تأکید شده بود که جزئیات اطلاعات اسرائیل در ابتدا بهطور کامل از سوی آمریکا راستیآزمایی نشده بود.
بنابراین، آنچه امروز از کنار هم گذاشتن گزارشهای چند هفته گذشته و گزارش تازه واشنگتنپست به دست میآید، تصویری روشنتر است: مقامهای امنیتی آمریکا با تهدیدی مواجه بودند که آن را به اندازهای جدی میدانستند که حتی محل و نحوه خروج رئیسجمهوری از یک کشور متحد ناتو را مخفی کنند.
ماجرای هواپیمای قطری؛ چرا ترامپ هواپیمای جدید را کنار گذاشت؟
یکی از پرسشهای اصلی از همان روز سفر ترامپ به ترکیه این بود که چرا رئیسجمهوری آمریکا با هواپیمایی که با تبلیغات فراوان به عنوان «ایرفورس وان جدید» معرفی شده بود وارد ترکیه شد، اما هنگام بازگشت آن را ترک کرد.
هواپیمای بوئینگ ۷۴۷-۸ اهدایی قطر، حدود ۴۰۰ میلیون دلار ارزش دارد و برای استفاده ریاستجمهوری آمریکا تحت عملیات بازسازی و تجهیز قرار گرفته است. اما رسانههای آمریکایی پیشتر گزارش داده بودند که این هواپیما هنوز همه سامانههای دفاعی و امنیتی هواپیماهای قدیمی ایرفورس وان را در اختیار ندارد.
هواپیماهای قدیمی ریاستجمهوری آمریکا به مجموعهای از تجهیزات دفاعی، ارتباطی و مقابله با تهدیدهای موشکی مجهزند؛ تجهیزاتی که به گفته منابع آمریکایی در هواپیمای قطری هنوز به طور کامل وجود نداشت.
به همین دلیل، سرویس مخفی آمریکا در جریان تشدید درگیری با ایران توصیه کرد ترامپ برای خروج از ترکیه از هواپیمای قدیمی استفاده کند. ایبیسی و سیبیاس نیز پیشتر این تصمیم را یک اقدام احتیاطی امنیتی توصیف کرده بودند. اما گزارشهای بعدی نشان دادند که مسئله صرفاً یک «احتیاط عمومی» نبوده و مقامهای آمریکایی با تهدیدی مشخصتر مواجه بودهاند.
ترامپ آن روز چه گفت؟
رفتار و اظهارات ترامپ در همان روز اکنون معنای متفاوتی پیدا کرده است. خبرنگاران هنگام پرواز از ترکیه متوجه شدند از آنها خواسته شده پردههای پنجرههای بخش رسانهای هواپیما را ببندند؛ اقدامی که برای خبرنگاران غیرعادی بود.
ترامپ در پاسخ به پرسش خبرنگاران، موضوع را به تهدید ایران مرتبط کرد و گفت زندگی رئیسجمهوری خطرناک است و او «شماره یک» فهرست اهداف ایران است. او حتی در پاسخ به پرسشی درباره تهدید مشخص علیه ایرفورس وان گفت اگر او هدف قرار بگیرد، خبرنگاران نیز همراه او خواهند بود.
اما در همان مقطع، ترامپ توضیح رسمی دیگری برای تغییر هواپیما ارائه کرد و گفت: اینکه هواپیمای جدید را به بریتانیا فرستاده تا نیروهای آمریکایی بتوانند از آن بازدید کنند. اکنون گزارش واشنگتنپست نشان میدهد که پشت این توضیح، یک عملیات امنیتی بسیار پیچیدهتر جریان داشته است.
حتی خبرنگاران هم از عملیات خبر نداشتند
شاید مهمترین بخش این ماجرا نه خود جابهجایی ترامپ، بلکه سطح محرمانگی عملیات باشد. بر اساس گزارش واشنگتنپست، خبرنگارانی که همراه رئیسجمهوری سفر میکردند و حتی برخی کارکنان کاخ سفید، از اینکه ترامپ هواپیما را ترک کرده است اطلاعی نداشتند. این موضوع نشان میدهد عملیات فریب در بالاترین سطح امنیتی و با تعداد بسیار محدودی از افراد طراحی شده بود.
هواپیمای قدیمی ایرفورس وان نیز در عمل نقش یک هواپیمای انحرافی را ایفا کرد؛ هواپیمایی که تصور میشد رئیسجمهوری داخل آن است، اما ترامپ در واقع با یک C-۳۲A در مسیر دیگری حرکت میکرد. آسوشیتدپرس گزارش داده است که ترامپ با این هواپیمای کوچکتر خود را به پایگاه میلدنهال در بریتانیا رساند و سپس دوباره در برابر دوربینها ظاهر شد.
جزئیات دقیق چگونگی انتقال دوباره ترامپ به هواپیمای اصلی در بریتانیا همچنان به طور کامل روشن نشده است.
تهدیدی که حالا جدیتر از همیشه به نظر میرسد
این ماجرا در شرایطی اتفاق افتاده که تنش میان تهران و واشنگتن به یکی از خطرناکترین مقاطع خود رسیده است.
در هفتههای گذشته، ترامپ بارها از احتمال هدف قرار گرفتن خود توسط ایران سخن گفته و حتی خود را «شماره یک» در فهرست اهداف ایران معرفی کرده بود. همزمان رسانههای آمریکایی از اطلاعاتی درباره طرحهای احتمالی برای ترور او خبر داده بودند.
البته باید میان ادعای وجود یک تهدید امنیتی و اثبات اینکه حکومت ایران مستقیماً دستور چنین عملیاتی را صادر کرده است تفاوت گذاشت. گزارشهای رسانههای آمریکایی عمدتاً درباره اطلاعات امنیتی و تهدیدهای منتسب به گروههای وابسته یا نزدیک به ایران است و جزئیات کامل این اطلاعات به شکل عمومی منتشر نشده است. سیانان نیز هنگام انتشار نخستین گزارشها تأکید کرده بود که بخشی از اطلاعات ارائهشده از سوی اسرائیل هنوز به طور مستقل از سوی آمریکا تأیید نشده بود.
بنابراین، آنچه با اطمینان بیشتری میتوان گفت این است که دستگاه امنیتی آمریکا تهدید را معتبر ارزیابی کرده و بر اساس آن تصمیم عملیاتی گرفته است؛ نه اینکه تمام جزئیات ادعای ترور در عرصه عمومی اثبات شده باشد.
یک عملیات امنیتی که یک بحران سیاسی تازه میسازد
افشای این ماجرا فقط درباره امنیت ترامپ نیست؛ درباره اعتماد عمومی و نحوه اطلاعرسانی دولت آمریکا نیز پرسشهایی ایجاد میکند.
ترامپ در زمان خروج از ترکیه، روایت متفاوتی از دلیل تغییر هواپیما ارائه کرد و موضوع را به نمایش هواپیمای جدید برای نیروهای آمریکایی نسبت داد. اما گزارشهای بعدی نشان دادند که تهدید امنیتی نقش اصلیتری داشته است.
از سوی دیگر، استفاده از هواپیمای حامل خبرنگاران به عنوان بخشی از عملیات فریب، پرسشهای دیگری درباره رابطه دولت ترامپ با رسانهها ایجاد میکند. خبرنگاران عملاً در هواپیمایی قرار داشتند که برای منحرف کردن توجه احتمالی مهاجمان از محل واقعی حضور رئیسجمهوری استفاده شده بود.
در نگاه امنیتی، چنین اقدامی میتواند قابل توجیه باشد؛ وقتی تهدید علیه رئیسجمهوری جدی ارزیابی میشود، فریب و تغییر مسیر از ابزارهای شناختهشده حفاظت از مقامات عالیرتبه است. اما از منظر رسانهای و سیاسی، اینکه خبرنگاران بدون اطلاع از واقعیت در چنین عملیاتی قرار گرفتهاند، موضوعی بحثبرانگیز خواهد بود.
ترامپ حالا با یک مسئله قدیمیتر روبهرو است
ماجرای خروج مخفیانه از ترکیه همچنین بار دیگر بحث درباره هواپیمای قطری را زنده کرده است.
این هواپیما قرار بود نماد ورود ترامپ به دوره جدیدی از ریاستجمهوری و جایگزینی ناوگان قدیمی ایرفورس وان باشد؛ اما نخستین سفر بینالمللی آن خیلی زود با یک پرسش اساسی روبهرو شد: آیا هواپیمایی که رئیسجمهوری آمریکا با آن در مناطق پرتنش جهان سفر میکند، واقعاً از تمام تجهیزات امنیتی مورد نیاز برخوردار است؟
مقامهای آمریکایی پیشتر گفته بودند هواپیمای جدید برای استفاده ریاستجمهوری از پروتکلهای امنیتی سطح بالا برخوردار است، اما همزمان گزارشهای رسانهای درباره کمبود برخی سامانههای دفاعی باعث شد این ادعا زیر سؤال برود.
اکنون با افشای عملیات فریب در ترکیه، این سؤال جدیتر از قبل مطرح شده است: اگر هواپیمای جدید برای سفر رئیسجمهوری کاملاً آماده بود، چرا سرویس مخفی آمریکا در شرایط تهدید جدی ترجیح داد ترامپ ابتدا با ایرفورس وان قدیمی و سپس با یک C-۳۲A کوچکتر از ترکیه خارج شود؟
افکار عمومی هنوز پاسخ این سوال را نمیداند. اما یک واقعیت روشن شده و آن این است که در اوج تنش میان ایران و آمریکا، امنیت ترامپ آنقدر جدی تلقی شده بود که حتی ایرفورس وان، خبرنگاران و بخشی از کارکنان کاخ سفید هم به بخشی از یک عملیات فریب تبدیل شدند و این شاید مهمترین پیام گزارش واشنگتنپست باشد؛ اینکه سطح نگرانی امنیتی درباره رئیسجمهوری آمریکا در جریان آن سفر، بسیار بالاتر از چیزی بوده که در روزهای نخست به افکار عمومی گفته شد.
