دولت میگوید «پول نداریم»؛ پس ۱۱ میلیارد دلار نفت کجاست؟
رویداد۲۴| روزنامه جوان با اشاره به اینکه روایتها درباره وضعیت منابع ارزی کشور یکسان نیست، مینویسد: برخی از کاهش منابع و محدودیت دسترسی به ارز سخن میگویند و در مقابل، برخی با استناد به وزارت نفت از فروش بیش از ۱۱ میلیارد دلار نفت و وصول ۵.۷ میلیارد دلار درآمد نفتی در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ خبر میدهند. بانک مرکزی نیز افزایش خالص ۱.۴ میلیارد دلاری ذخایر اسکناس را اعلام کرده است؛ هرچند تأکید کرده این افزایش از خرید ارز در بازار داخلی حاصل شده و به معنای ورود منابع جدید ارزی نیست.
جوان در این گزارش مینویسد اعدادی که درباره فروش نفت، درآمدهای وصولشده و ذخایر بانک مرکزی منتشر شدهاند، لزوماً به یک مفهوم اشاره ندارند و برای پاسخ به این سؤال که کشور چه میزان پول در اختیار دارد، باید منشأ، محل نگهداری و امکان استفاده از هر کدام از این منابع مشخص باشد.
این روزنامه در ادامه با اشاره به آنچه «رویهای در بین مسئولان، مخصوصاً حوزه اجرایی» میخواند، نوشته است: «معمولاً یک رویهای در بین مسئولان، مخصوصاً حوزه اجرایی وجود دارد که هرگاه قافیه مدیریت کشور تنگ میشود به روایتهای متناقض و بعضاً «تقصیر دیگران است» روی میآورند.»
جوان سپس به اظهارات مطرحشده درباره وضعیت منابع ارزی کشور پرداخته و نوشته است که این روزها، دولتمردان با وجود عملکرد خوب در جریان جنگ تحمیلی رمضان، برای توجیه مشکلات اقتصادی که بهزعم این روزنامه منشأ اصلی آن وضعیت مدیریت داخلی است، از عباراتی مانند «نداریم»، «نمیتوانیم»، «نمیگذارند» و «تحریم هستیم» استفاده میکنند.
روایت وزارت نفت از درآمدهای نفتی
جوان در ادامه به گزارشهای منتشرشده درباره درآمد نفتی کشور اشاره کرده و به نقل از خبرگزاری فارس نوشته است: «طبق اطلاعات کسب شده از وزارت نفت، ۵/۷ میلیارد دلار ارز نفتی مرتبط با فروش چهار ماه اول سال در اختیار بانک مرکزی قرار گرفته است. این رقم ۵/۱ برابر درآمد نفتی در چهار ماه اول سال قبل است. طبق روند بلندمدت هزینههای دلاری دولت، درآمد نفتی چهار ماه اول سال کفاف همه مخارج ارزی دولت از تیر تا دیماه امسال را پشتیبانی میکند.»
این روزنامه همچنین به مطلب دیگری از فارس اشاره کرده که در آن آمده است: «رئیس بانک مرکزی عبدالناصر همتی اخیراً گفته که از دیماه تاکنون ۱/۴ میلیارد دلار به ذخایر بانک مرکزی اضافه شده است. همتی آخر خردادماه امسال هم گفته بود که از اول جنگ تا الان ۵/۴ میلیارد دلار به ذخایر ارزی کشور اضافه شده است.»
در همان گزارش با اشاره به تکرار عبارت «پول نداریم» در سخنان رئیسجمهور، نمونههایی از این اظهارات نیز مطرح شده است: «پارسال ۶میلیارد دلار بنزین وارد کردیم، اما امسال پول نداریم»، «وقتی پول نداریم توقع ایجاد نکنیم» و «هزینهها چند برابر شده، نمیتوانیم نفت بفروشیم».
توضیح بانک مرکزی درباره افزایش ذخایر
جوان در ادامه گزارش به واکنش بانک مرکزی به موضوع افزایش ذخایر ارزی پرداخته و مینویسد پس از انتشار مطالبی درباره افزایش ذخایر بانک مرکزی، این بانک در اطلاعیهای اعلام کرد برداشتهای صورتگرفته از این موضوع و نسبت دادن آن به وجود منابع ارزی جدید یا در اختیار بودن منابع حاصل از فروش نفت، دقیق نیست.
در اطلاعیه بانک مرکزی که خبرگزاری ایرنا آن را منتشر کرده، آمده است: «رقم ۵/ ۴ میلیارد دلار که پیشتر به آن اشاره شده، مربوط به خرید ارز از بازار داخلی و جمعآوری مازاد عرضه ارز در چارچوب مدیریت بازار و عملیات ارزی بانک مرکزی بوده است؛ بنابراین این رقم به معنای ورود منابع ارزی جدید از محل درآمدهای نفتی یا منابع خارجی به ذخایر کشور نیست.»
بانک مرکزی درباره افزایش ۱.۴ میلیارد دلاری ذخایر اسکناس نیز توضیح داده است: «در خصوص موضوع افزوده شدن ۴/ ۱ میلیارد دلار به ذخایر اسکناس نیز خاطرنشان میشود این منابع نیز از بازار داخلی جمعآوری شده است. از دیماه سال گذشته تاکنون در چارچوب عرضه ارز توافقی با کارت ملی در صرافیها، یک میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار در این طرح، خریداری و تنها ۳۰۰ میلیون دلار عرضه شده که به معنای افزایش خالص یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلاری ذخایر اسکناس بانک مرکزی است.»
در ادامه این اطلاعیه آمده است: «بنابراین برداشتهای صورت گرفته از این موضوع و انتساب آن به ادعای وجود منابع ارزی جدید یا در اختیار بودن منابع حاصل از فروش نفت، فاقد دقت لازم است.»
بانک مرکزی همچنین تأکید کرده است: «آمار و اطلاعات مربوط به منابع و مصارف ارزی کشور، صرفاً از طریق مجاری رسمی بانک مرکزی و مراجع ذیربط اطلاعرسانی خواهد شد.»
پول هست یا نیست؟
جوان در ادامه با طرح این سؤال که «پول هست یا نیست؟» مینویسد فروش نفت به خودی خود به معنای قرار گرفتن تمام درآمد آن در دسترس دولت نیست؛ چراکه مسیر دریافت ارز، نحوه انتقال پول، تعهدات ارزی و محل مصرف منابع، هر کدام بر میزان نقدینگی قابل استفاده اثر میگذارند.
این روزنامه تأکید میکند میان رقم فروش نفت و پولی که در هر لحظه برای تأمین نیازهای داخلی قابل استفاده است، تفاوت وجود دارد و درباره ذخایر بانک مرکزی نیز باید همین تفکیک را در نظر گرفت.
بر همین اساس، جوان مینویسد پاسخ به پرسش «پول داریم یا نداریم» دو بخش دارد: «اگر منظور از پول، وجود جریان درآمد ارزی و امکان فروش نفت باشد، آمار منتشر شده از فروش بیش از ۱۱ میلیارد دلار نفت در چهار ماه نخست سال و وصول ۵/۷ میلیارد دلار درآمد نفتی، روایت کمبود مطلق را تأیید نمیکند و اگر منظور منابع نقد و آماده مصرف در هر زمان باشد، صرف وجود درآمد نفتی یا افزایش ذخایر اسکناس به تنهایی برای پاسخ کافی نیست.»
درآمد نفتی؛ بیشتر از این ارقام؟
جوان همچنین به آمار تجارت نفت ایران و هند اشاره کرده و نوشته است که بر اساس برخی اطلاعات منتشرشده، هند در ماههای آوریل و میسال ۲۰۲۶ دو محموله نفتی به ارزش مجموع ۷۰۶ میلیون دلار از ایران وارد کرده است.
این روزنامه همچنین به گزارشهایی درباره درآمد نفتی ۵.۷ میلیارد دلاری در چهار ماه نخست سال اشاره کرده که نسبت به سال گذشته افزایش داشته است.
در بخش دیگری از گزارش نیز به ارزیابیهای کارشناسی منتشرشده درباره میزان فروش نفت اشاره شده و آمده است که پیش از امضای تفاهمنامه پایان جنگ، ۱۱.۵ میلیارد دلار نفت فروخته شده بود؛ رقمی که معادل ۳۸ درصد درآمد نفتی پیشبینیشده در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ عنوان شده است.
فروش نفت با ذخایر ارزی یکی نیست
جوان در بخش دیگری از گزارش تأکید میکند که «فروش نفت با ذخایر ارزی یکی نیست» و به موضوع نفت ذخیرهشده روی آب میپردازد.
بر اساس دادههایی که این روزنامه به آنها استناد کرده، پیش از امضای تفاهمنامه بیش از ۵۰ میلیون بشکه نفت ایران خارج از محدوده محاصره قرار داشته است. جوان مینویسد با فرض صادرات روزانه حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه، این مقدار از نظر نظری امکان ادامه صادرات برای بیش از یک ماه را فراهم میکرد؛ البته این محاسبه به فروش، دسترسی به مسیرهای حملونقل و شرایط بازار وابسته است و نباید آن را معادل پول نقد موجود در حسابهای کشور دانست.
در ادامه گزارش، جوان به وضعیت ذخایر کالاهای اساسی نیز پرداخته و نوشته است در برخی اظهارات از احتمال پایان یافتن ذخایر کالاهای اساسی در مدت کوتاه سخن گفته شده، اما ارزیابیهای کارشناسی منتشرشده در رسانهها نشان میداد حتی با فرض توقف واردات دریایی، ذخایر موجود حداقل تا پایان شهریور کفایت میکرد و بعدتر این میزان تا پایان آذرماه نیز کافی دانسته شده است.
این روزنامه البته تأکید میکند این بخش از اطلاعات، اظهارنظر کارشناسی است و در متن اطلاعیههای رسمی بانک مرکزی یا وزارت نفت تأیید نشده است.
ضرورت شفافسازی درباره منابع ارزی
جوان در جمعبندی گزارش خود تأکید میکند ارقام موجود پاسخ ساده و صفر و یکی به این پرسش که «پول کشور هست یا نیست» ارائه نمیکنند. این روزنامه مینویسد کشور در ماههای مورد بحث درآمد نفتی داشته، فروش نفت متوقف نشده و حجم ذخایر اسکناس بانک مرکزی نیز از طریق عملیات داخلی افزایش یافته است؛ اما این دادهها به معنای آن نیست که تمام ارز حاصل از فروش نفت در هر لحظه بدون محدودیت در اختیار دولت قرار داشته است.
در پایان گزارش آمده است: «در مجموع، اعداد و آمارهای منتشر شده درباره منابع ارزی کشورمان، به خودی خود پاسخ روشنی به این سؤال نمیدهند که پول هست یا نیست! فروش بیش از ۱۱ میلیارد دلار نفت، وصول ۵/ ۷ میلیارد دلار درآمد نفتی و افزایش خالص ۴/ ۱ میلیارد دلاری ذخایر اسکناس، هر کدام به بخشی از چرخه منابع ارزی مربوط هستند و نمیتوان آنها را بدون توضیح درباره منشأ، محل نگهداری و میزان دسترسی، معادل یکدیگر دانست.»
جوان در نهایت بر ضرورت ارائه اطلاعات دقیق از سوی دولت درباره منابع ارزی تأکید کرده و مینویسد: «دولت که مسئول اداره امور کشور و پاسخگوی وضعیت اقتصادی است، باید درباره میزان منابع ارزی، درآمدهای وصول شده، ذخایر و منابع قابل استفاده، اطلاعات دقیق و قابل سنجشی ارائه کند و شفافیت در این حوزه فقط برای رفع ابهام عمومی نیست، بلکه مانع شکلگیری روایتهای متناقض درباره توان مالی کشور میشود و امکان قضاوت دقیقتر درباره تصمیمهای اقتصادی دولت را فراهم میکند.»
