انتقاد روزنامه جوان از بحران بودجه آموزش و پرورش؛ جیب والدین، ناجی مدارس دولتی؟
رویداد۲۴| روزنامه جوان در گزارشی درباره دریافت وجه از خانوادهها در مدارس دولتی نوشت: با نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی، بار دیگر بحث ممنوعیت دریافت وجه از خانوادهها هنگام ثبتنام مدارس دولتی مطرح شده است؛ موضوعی که به نوشته روزنامه جوان، هر سال تکرار میشود، اما در عمل همچنان میان بخشنامههای رسمی و تجربه خانوادهها فاصله وجود دارد.
روزنامه جوان در ابتدای گزارش خود نوشت: «باز هم نزدیک مهرماه شد و باز هم همان جمله آشنا و همیشگی از ساختمان وزارت آموزش و پرورش شنیده میشود: «مدارس دولتی هنگام ثبتنام حق دریافت هیچگونه وجهی از خانوادهها را ندارند.»»
این روزنامه در ادامه با لحنی انتقادی افزود: «جمله، جملهای زیبا و قاطعانه است، آنقدر قاطع، که اگر کسی با واقعیت مدارس و خانوادهها بیگانه باشد، شاید تصور کند پرونده دریافت پول از والدین برای همیشه بسته شده است! اما کافی است چند روزی در راهروهای مدارس دولتی قدم بزنیم تا فاصله میان این جمله و واقعیت را ببینیم.»
ممنوعیت روی کاغذ و واقعیت مدارس
جوان با اشاره به اینکه اصل ممنوعیت دریافت وجه از خانوادهها در مدارس دولتی محل مناقشه نیست، مسئله اصلی را در نحوه اجرای آن دانست و نوشت: «این شاید خندهدارترین جملهای باشد که هر سال، همزمان با نزدیک شدن به بازگشایی مدارس، تکرار میشود. نه به این دلیل که اصل حرف نادرست باشد، نه. برعکس، قانون و سیاست رسمی آموزش عمومی دقیقاً همین را میگوید، اینکه تحصیل در مدرسه دولتی نباید به توان مالی خانواده گره بخورد.»
این روزنامه در ادامه تأکید کرد که مشکل اصلی، سازوکار اجرای این سیاست است؛ چراکه خانواده ممکن است هنگام ثبتنام با درخواستهایی تحت عناوینی همچون «کمک به مدرسه»، «مشارکت اولیا»، هزینه خدمات، برنامههای آموزشی، تعمیرات و تجهیزات مواجه شود.
جوان نوشت: «اینجاست که خانواده با یک تناقض عجیب مواجه میشود، پولی که طبق قانون و گفته مسئولان اجباری نیست، اما در عمل ممکن است به یک اجبار تبدیل شود.»
به نوشته این روزنامه، این اجبار همیشه صریح نیست و ممکن است به شکل غیرمستقیم به خانواده منتقل شود. والدین نیز به دلیل اینکه فرزندشان قرار است یک سال در همان مدرسه تحصیل کند، ممکن است برای جلوگیری از ایجاد تنش با مدیر و کادر مدرسه ترجیح دهند وارد تقابل نشوند.
وقتی «مشارکت» رنگ اجبار میگیرد
جوان در ادامه به برخی شیوههایی اشاره کرد که میتواند پرداخت وجه را از یک مشارکت اختیاری به نوعی اجبار غیرمستقیم تبدیل کند.
این روزنامه نوشت: «اما گاهی ماجرا به اینجا ختم نمیشود. نگهداشتن کارنامه، گرهزدن برخی امور مدرسه به پرداخت هزینه، ایجاد احساس بدهکاری در والدین یا حتی تفاوت در نوع برخورد با دانشآموز و خانوادهای که مشارکت مالی داشتهاند و خانوادهای که نداشتهاند، میتواند نوع دیگری از همین اجبار باشد.»
جوان تأکید کرد ممکن است مدرسه مستقیماً به خانواده نگوید که در صورت پرداخت نکردن پول، فرزندشان با مشکل مواجه خواهد شد، اما مجموعهای از رفتارها میتواند چنین برداشتی را ایجاد کند.
این روزنامه در همین زمینه نوشت: «در چنین شرایطی، مسئله همان اجباری است که پشت عنوانی مثل «مشارکت» پنهان شده است.»
مشکل اصلی؛ مدرسهای که پول ندارد
جوان در بخش دیگری از گزارش خود، مسئله را فراتر از رفتار مدیران مدارس دانست و به کمبود منابع مالی آموزش عمومی اشاره کرد.
این روزنامه نوشت: «اما موضوع مهمتر این است که وقتی مدرسه برای تأمین ابتداییترین نیازهایش با کمبود منابع مواجه است، مدیر مدرسه در موقعیت بسیار دشواری قرار میگیرد.»
به نوشته جوان، از یک سو بخشنامهها مدیران را از دریافت پول اجباری از خانوادهها منع میکنند و از سوی دیگر، مدارس برای اداره امور روزمره خود با نیاز مالی مواجهاند. نتیجه چنین شرایطی، به اعتقاد این روزنامه، تبدیل شدن پرداختهای ظاهراً اختیاری به هزینههایی است که خانوادهها احساس میکنند راهی جز پرداخت آنها ندارند.
جوان تأکید کرد: «اینجاست که نوشتن قانون و گفتن یک جمله اداری دیگر نمیتواند مسئله را حل کند.»
آموزش عمومی؛ وابسته به جیب والدین؟
روزنامه جوان در ادامه نوشت اگر دریافت وجه از خانوادهها ممنوع است، باید منابع مالی کافی برای اداره مدارس دولتی نیز تأمین شود.
این روزنامه تأکید کرد: «اگر دریافت وجه ممنوع است، باید مدرسهای وجود داشته باشد که برای اداره خود وابسته به جیب والدین نباشد.»
جوان در عین حال نوشت اگر مدارس واقعاً به مشارکت مالی خانوادهها نیاز دارند، باید درباره علت این نیاز، میزان مبالغ و نحوه هزینهکرد منابع شفافسازی شود.
این روزنامه افزود: «نمیشود هم کمبود بودجه را به مدرسه تحمیل کرد و هم از مدیر انتظار داشت بدون منابع کافی، همان کیفیتی را ارائه کند که از او مطالبه میشود!»
«ممنوعیت دریافت پول» و مسئله اعتماد خانوادهها
جوان در بخش دیگری از گزارش خود، مسئله دریافت وجه از والدین را نشانهای از یک مشکل بزرگتر یعنی نحوه تأمین مالی آموزش عمومی دانست.
این روزنامه نوشت: «این وضعیت نشانه یک مسئله بزرگتر است، مسئلهای به نام تأمین مالی آموزش عمومی.»
به نوشته جوان، تکرار سالانه بخشنامههای مربوط به ممنوعیت دریافت وجه، بدون حل مشکل بودجه مدارس، باعث میشود میان آنچه مسئولان اعلام میکنند و آنچه خانوادهها در مدرسه تجربه میکنند فاصله ایجاد شود؛ فاصلهای که میتواند اعتماد خانوادهها به نظام آموزش کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
این روزنامه در پایان با طرح یک پرسش خطاب به مسئولان نوشت: «مسئولان اگر میخواهند این جمله دیگر به یک شوخی تکراری مهرماه تبدیل نشود، بهتر است به جای تکرار آن، به یک سؤال ساده پاسخ دهند، اینکه مدرسه دولتی دقیقاً با چه بودجهای باید دولتی بماند؟»
جوان در پایان گزارش خود تأکید کرد: «و تا وقتی پاسخ این سؤال روشن نباشد، ممنوعیت دریافت پول از خانوادهها بیشتر شبیه یک بخشنامه روی کاغذ است تا راهحلی برای واقعیت مدرسه.»
این روزنامه همچنین با اشاره به نزدیک شدن مهرماه نوشت: «مهر که میرسد، زنگ مدرسه به صدا درمیآید، اما برای بسیاری از خانوادهها، قبل از آنکه زنگ کلاس بخورد، صدای دیگری شنیده میشود، صدای حساب و کتاب؛ و این، تناقضی است که با هیچ بخشنامهای حل نمیشود.»
