راز کمیته ۶ نفره مذاکرات؛ چه کسانی پشت تصمیم‌های مذاکره با آمریکا هستند؟
رویداد۲۴| سخنان تازه اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، درباره «کمیته شش‌نفره» و حضور عباس عراقچی در آن یک قطعه مهم از پازل تصمیم‌گیری درباره مذاکرات را روشن کرده است. به گفته او این کمیته «بخشی از شورای عالی امنیت ملی» است و «از چند ماه قبل، مسئولیت بررسی و رسیدگی متمرکز به موضوعات مرتبط با مذاکرات را بر عهده دارد».
این توضیح در شرایطی مطرح می‌شود که طی روز‌های گذشته چند روایت متفاوت درباره ماهیت و اعضای این کمیته منتشر شده بود؛ روایت‌هایی که حتی این پرسش را ایجاد کرده بود که آیا منظور پزشکیان از تیم شش‌نفره همان کمیته‌ای است که عراقچی پیش‌تر درباره آن توضیح داده بود یا با یک سازوکار دیگر و جدا از شورای عالی امنیت ملی روبه‌رو هستیم.
بقایی چه چیزی را تأیید کرد؟
مسعود پزشکیان در جریان سفر خود به نیویورک و در گفت‌و‌گو با شبکه سی‌بی‌اس گفته بود تیمی متشکل از شش نفر از نهاد‌های مختلف، نیرو‌های امنیتی، نمایندگان مجلس و دستگاه‌های دولتی درباره روند تصمیم‌گیری گفت‌و‌گو و مشورت می‌کنند و تصمیم‌ها از طریق هماهنگی میان اعضای این تیم اتخاذ می‌شود. رئیس‌جمهور در آن مقطع نام اعضای این گروه را اعلام نکرد.
همین اظهارات باعث شد رسانه‌ها درباره ترکیب و جایگاه این تیم گمانه‌زنی کنند. خبرآنلاین به نقل از منابعی که نامشان را اعلام نکرد، ترکیب احتمالی این گروه را شامل مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف، غلامحسین محسنی اژه‌ای، محسن رضایی، سرلشکر علی عبداللهی و احمد وحیدی معرفی کرد. در برخی روایت‌ها نیز نام علی باقری مطرح شد. با این حال، هیچ‌یک از این اسامی به‌عنوان ترکیب رسمی تیم شش‌نفره از سوی ریاست‌جمهوری یا شورای عالی امنیت ملی اعلام نشده بود.
اکنون، اما سخنان بقایی یک تفاوت مهم با این روایت‌ها ایجاد کرده است. او نگفت این کمیته جمعی مستقل از شورای عالی امنیت ملی است، بلکه صراحتاً آن را «بخشی از شورای عالی امنیت ملی» دانست و گفت این سازوکار از چند ماه قبل برای رسیدگی متمرکز به موضوعات مذاکرات تشکیل شده است.
مهم‌تر اینکه بقایی حضور عراقچی را نیز تأیید کرد؛ موضوعی که در برخی روایت‌های قبلی محل اختلاف بود.
کمیته شش‌نفره جدید نیست
برای فهم جایگاه این کمیته باید به اظهارات قبلی عباس عراقچی بازگشت. وزیر امور خارجه پیش از این درباره سازوکار تصمیم‌گیری در مذاکرات توضیح داده بود که در داخل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، ابتدا کمیته‌ای با عنوان «کمیته هسته‌ای» تشکیل شده و بعد عنوان آن به «کمیته مذاکره» تغییر کرده و در نهایت به «کمیته شش‌نفره» معروف شده است.
عراقچی گفته بود موضوعات مربوط به مذاکره، از اصل مذاکره گرفته تا چارچوب و اصول آن، در این کمیته بررسی و جمع‌بندی می‌شد. او همچنین توضیح داده بود که این کمیته در دوره‌های مختلف تحت مدیریت دبیر شورای عالی امنیت ملی قرار داشته است؛ ابتدا علی شمخانی و پس از او علی لاریجانی این مسئولیت را برعهده داشته‌اند.
این اظهارات اهمیت زیادی دارد، چون نشان می‌دهد کمیته شش‌نفره دست‌کم در شکل کنونی خود یک ساختار تازه و خارج از ساختار رسمی امنیت ملی نیست؛ بلکه درون دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی شکل گرفته و برای بررسی تخصصی و متمرکز پرونده مذاکره مورد استفاده قرار گرفته است.
به عبارت دیگر، آنچه اکنون بقایی تأیید کرده، با روایت قبلی عراقچی درباره وجود یک کمیته تخصصی درون شورای عالی امنیت ملی همخوانی دارد.
پس تیم شش‌نفره‌ای که پزشکیان از آن گفت چه کسانی هستند؟
با این حال هنوز درباره سایر اعضای این کمیته ابهاماتی وجود دارد. در حال حاضر دست‌کم دو روایت در رسانه‌ها دیده می‌شود: یک روایت، «تیم شش‌نفره» مورد اشاره پزشکیان را جمعی از مقام‌های عالی سیاسی، امنیتی و نظامی معرفی می‌کند؛ روایت دیگر، با تکیه بر اظهارات عراقچی و اکنون بقایی، از یک کمیته شش‌نفره در ساختار شورای عالی امنیت ملی برای پرونده مذاکرات سخن می‌گوید. تا اینجای کار وجود کمیته تصمیم گیرنده در حوزه سیاست خارجی قطعی و تایید شده است، اما در مورد ترکیب دقیق این گروه اتفاق‌نظر وجود ندارد.
نکته قابل توجهی که اکنون از سوی بقایی رسما اعلام شده این است که کمیته مورد بحث زیر مجموعه شعام است؛ بنابراین باید جایگاه شورای عالی امنیت ملی را در ساختار رسمی کشور در نظر گرفت. بر اساس اصل ۱۷۶ قانون اساسی، شورای عالی امنیت ملی مسئول تعیین سیاست‌های دفاعی و امنیتی کشور در چارچوب سیاست‌های کلی تعیین‌شده از سوی رهبر و هماهنگی فعالیت‌های مرتبط با مسائل دفاعی و امنیتی است.
در ترکیب فعلی شورا، علاوه بر رئیس‌جمهور، رئیس مجلس و رئیس قوه قضائیه، وزیر امور خارجه، وزیر کشور، وزیر اطلاعات، رئیس سازمان برنامه و بودجه، رئیس ستاد کل نیرو‌های مسلح، فرمانده کل ارتش، فرمانده کل سپاه و نمایندگان رهبری حضور دارند. محسن رضایی نیز که در مردادماه امسال به دبیری شورا منصوب شد، نماینده رهبری در شورای عالی امنیت ملی نیز هست؛ بنابراین اگر کمیته شش‌نفره مورد اشاره بقایی درون این ساختار فعالیت می‌کند، منطقی است که آن را یک حلقه محدودتر برای بررسی پرونده‌ای مشخص بدانیم، نه نهادی موازی با شورای عالی امنیت ملی. در عین حال ثابت می‌شود که وزارت خارجه و دولت نقش و سهمی در حد ۵ عضو دیگر دارد، نه بیشتر. می‌توان حدس زد که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس که در ماه‌های اخیر هدایت تیم مذاکره کننده را نیز به دست گرفته بود، دیگر عضو این کمیته باشد. عضویت پزشکیان به عنوان رئیس جمهور و رئیس شورای عالی امنیت ملی نیز تقریبا قطعی است. با توجه به تغییرات اخیر در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، و حکم پزشکیان برای انتصاب محسن رضایی - در مردادماه، پس از استعفای محمدباقر ذوالقدر – به عنوان دبیر شورا می‌توان حدس زد که چهارمین عضو کمیته شش نفره محسن رضایی است. با این حال درباره ۲ مهره تعیین کننده دیگر در تصمیمات سیاست خارجی و موضوع مذاکره اطلاع دقیقی نداریم و اسامی که مطرح می‌شود، صرفا گمانه زنی رسانه‌ای است.
