چرا نفت ارزان شد؟ توافق در راه است؟

رویداد۲۴ | بازار جهانی نفت هفته تازه را با کاهش شدید قیمت‌ها آغاز کرد. درحالی‌که نفت برنت در پایان اکتبر به بالاترین سطح شش‌ماهه خود رسیده بود، انتشار اخبار تازه از ادامه مذاکرات ایران و میانجی‌های قطری برای پایان دادن به جنگ، قیمت نفت را بیش از سه درصد پایین آورد. بااین‌حال، نفت همچنان در محدوده‌ای بسیار بالاتر از دوران پیش از جنگ معامله می‌شود؛ وضعیتی که نشان می‌دهد بازار انرژی هنوز میان امید به دیپلماسی و نگرانی از آغاز دور تازه حملات آمریکا و اسرائیل گرفتار است.

چرا نفت امروز ارزان شد؟

مهم‌ترین دلیل افت قیمت نفت، افزایش امید معامله‌گران به پیشرفت مذاکرات دیپلماتیک ایران است.

به گزارش رویترز، مقام‌های ایرانی و قطری برای سومین روز پیاپی به رایزنی درباره دستیابی به توافقی برای پایان جنگ ادامه داده‌اند. این خبر باعث شده معامله‌گران احتمال کاهش خطر اختلال در صادرات نفت منطقه را جدی‌تر ارزیابی کنند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز گفته است هدف این گفت‌وگوها ادامه رایزنی با میانجی‌های قطری است و تهران هم‌زمان برای دفاع و دیپلماسی آمادگی دارد.

تیم واترر، تحلیلگر ارشد بازار در مؤسسه KCM Trade، کاهش قیمت‌ها را نتیجه اصلاح بازار پس از رشد شدید هفته گذشته می‌داند. از نگاه او، امید به پیشرفت دیپلماتیک و نبود تشدید نظامی قابل توجه در آخر هفته، بخشی از فشار صعودی قیمت نفت را کاهش داده است.

نکته مهم آن است که هنوز توافق نهایی برای پایان جنگ حاصل نشده است. بنابراین کاهش امروز نفت بیشتر ناشی از تغییر انتظارات معامله‌گران است، نه بازگشت قطعی شرایط منطقه به وضعیت عادی.

چرا با وجود کاهش قیمت، نفت همچنان گران است؟

کاهش سه‌درصدی امروز نباید تصویر بزرگ‌تر بازار نفت را پنهان کند.

طبق گزارش تازه رویترز، نفت برنت همچنان حدود ۵۰ درصد بالاتر از سطح پیش از آغاز جنگ در فوریه ۲۰۲۶ قرار دارد.

سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، روز دوشنبه در کنفرانس انرژی ADIPEC اعلام کرد که از زمان اختلال در تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز، نزدیک به یک میلیارد بشکه نفت از ذخایر جهانی برداشت شده است.

به گفته او، هزینه حمل‌ونقل و لجستیک که پیش از جنگ معادل حدود پنج درصد هزینه هر بشکه نفت بود، اکنون به حدود ۳۰ درصد رسیده است. ذخایر گازوئیل در برخی مناطق نیز به پایین‌ترین سطح فصلی در ۳۵ سال گذشته کاهش یافته‌اند.

این وضعیت نشان می‌دهد حتی اگر انتقال نفت از برخی مسیرها ادامه پیدا کند، هزینه بیمه، حمل‌ونقل، تأمین سوخت و جبران کمبود ذخایر همچنان فشار قابل توجهی بر قیمت‌ها وارد می‌کند.

تنگه هرمز؛ مهم‌ترین متغیر قیمت جهانی نفت

رسانه های آمریکایی مدعی اند با وجود ادامه جنگ، صادرات نفت خاورمیانه به‌طور کامل متوقف نشده است. بخشی از محموله‌ها از مسیرهای جایگزین منتقل می‌شوند و بخشی از تردد دریایی نیز همچنان از تنگه هرمز انجام می‌شود.

رویترز به نقل از تحلیلگران بانک DBS گزارش داده که مجموع جریان نفت از تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین به حدود ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ رسیده است. به همین دلیل، بازار نفت با وجود نگرانی از حملات تازه، دیگر مانند ماه‌های نخست جنگ به هر خبر نظامی واکنش یکسانی نشان نمی‌دهد.

بااین‌حال، افزایش حملات به نفتکش‌ها و زیرساخت‌های انرژی می‌تواند این وضعیت را تغییر دهد. بازار جهانی نفت همچنان به امنیت مسیرهای انتقال انرژی در خلیج فارس وابسته است و هر تحول نظامی که جریان واقعی صادرات را مختل کند، می‌تواند قیمت‌ها را دوباره افزایش دهد.

اوپک‌پلاس چرا تولید نفت را افزایش نداد؟

عامل مهم دیگر، تصمیم تازه ائتلاف اوپک‌پلاس است. به گزارش رویترز، این ائتلاف که کشورهای مهم تولیدکننده نفت از جمله عربستان سعودی و روسیه در آن حضور دارند، روز یکشنبه اول نوامبر تصمیم گرفت اهداف تولید دسامبر را بدون تغییر نگه دارد.

این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که کشورهای صادرکننده همچنان با اختلال‌های ناشی از جنگ ایران روبه‌رو هستند.

ثابت ماندن اهداف تولید به معنای ورود نفت اضافی به بازار نیست. بنابراین اگر تنش‌های منطقه‌ای دوباره تشدید شود، بازار نمی‌تواند صرفاً روی افزایش فوری عرضه اوپک‌پلاس حساب کند.

از سوی دیگر، حفظ سهمیه‌های فعلی نیز به‌خودی‌خود به معنای کمبود قطعی نفت نیست؛ زیرا حجم واقعی صادرات، ذخایر تجاری و میزان تقاضای جهانی در تعیین قیمت نهایی نقش دارند.

انتخابات آمریکا؛ چرا بازار نفت نگران سوم نوامبر است؟

یکی از دلایل افزایش قیمت نفت در روزهای پایانی اکتبر، نگرانی از احتمال تشدید جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر است.

نفت برنت هفته گذشته تحت تأثیر این نگرانی‌ها رشد کرد و ماه اکتبر را در بالاترین سطح شش‌ماهه به پایان رساند.

رویترز به نقل از سوورو سارکار، مدیر تحقیقات انرژی بانک DBS، گزارش داده که بازار بخش مهمی از خطر تشدید درگیری‌ها پس از انتخابات را از قبل در قیمت نفت لحاظ کرده است. از این منظر، حتی وقوع حملات نظامی تازه لزوماً به معنای جهش نامحدود قیمت‌ها نیست.

این تحلیلگر محدوده ۱۲۰ دلار در هر بشکه را سطحی می‌داند که ممکن است رشد قیمت در واکنش به حملات قابل توجه، در حوالی آن محدود شود؛ البته این یک ارزیابی تحلیلی است، نه سقف تضمین‌شده قیمت نفت.

قیمت نفت در روزهای آینده به کدام سمت می‌رود؟

آینده کوتاه‌مدت بازار تا حد زیادی به نتیجه تحرکات دیپلماتیک و وضعیت نظامی منطقه بستگی دارد.

سناریوی نخست، پیشرفت مذاکرات و نزدیک شدن طرفین به توافق است. در صورت انتشار اخبار مثبت از مذاکرات و کاهش احتمال ادامه درگیری‌ها، انتظار می‌رود بخشی از نگرانی بازار درباره اختلال در عرضه نفت برطرف شود. چنین تحولی می‌تواند فشار نزولی بر قیمت‌ها ایجاد کند و نفت را از سطوح بالای فعلی عقب براند.

سناریوی دوم، ادامه وضعیت موجود بدون توافق یا تشدید جدی جنگ است. در این حالت، احتمالاً بازار نفت همچنان در سطوح نسبتاً بالا نوسان خواهد کرد. معامله‌گران از یک سو نگران احتمال گسترش درگیری‌ها خواهند بود و از سوی دیگر، تداوم نسبی صادرات نفت مانع جهش شدید قیمت‌ها می‌شود.

سناریوی سوم، آغاز دور تازه حملات نظامی و تشدید اختلال در صادرات نفت است. اگر درگیری‌ها به زیرساخت‌های انرژی، نفتکش‌ها یا مسیرهای انتقال نفت در خلیج فارس آسیب بیشتری وارد کند، نگرانی از کمبود عرضه افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، احتمال رشد دوباره قیمت نفت و بازگشت آن به سطوح بالاتر وجود دارد.

سناریوی چهارم، پایان جنگ و بازگشت تدریجی جریان عادی صادرات نفت است. اگر امنیت تنگه هرمز به‌صورت پایدار برقرار شود و شرکت‌های حمل‌ونقل بتوانند بدون محدودیت‌های جنگی فعالیت کنند، هزینه حمل‌ونقل و بیمه کاهش خواهد یافت. در این وضعیت، با بازسازی تدریجی ذخایر جهانی و کاهش نگرانی‌ها درباره عرضه، زمینه برای افت پایدارتر قیمت نفت فراهم می‌شود.

در مجموع، بازار نفت بیش از هر عامل دیگری به اخبار مربوط به پایان یا تشدید جنگ واکنش نشان می‌دهد. بااین‌حال، حتی در صورت دستیابی به توافق سیاسی، بازگشت قیمت‌ها به سطح پیش از جنگ ممکن است زمان‌بر باشد؛ زیرا بازسازی ذخایر، عادی‌سازی مسیرهای حمل‌ونقل و جبران اختلال‌های ایجادشده در زیرساخت‌های انرژی، فرایندی تدریجی خواهد بود.

نفت ارزان نشده، فقط از اوج عقب نشسته است

بازار جهانی نفت در دوم نوامبر ۲۰۲۶ با یک تناقض مهم مواجه است: از یک سو، اخبار مذاکرات ایران و میانجی‌های قطری، امید به پایان جنگ را افزایش داده و قیمت برنت را به محدوده ۱۱۰ دلار پایین آورده است؛ از سوی دیگر، ذخایر نفتی جهان کاهش یافته، حمل‌ونقل انرژی پرهزینه‌تر شده و خطر گسترش جنگ همچنان از بین نرفته است.

بنابراین افت قیمت امروز را نباید نشانه پایان بحران انرژی دانست. نفت همچنان به‌مراتب گران‌تر از دوران پیش از جنگ است و بازار در انتظار مشخص شدن سرنوشت مذاکرات، امنیت تنگه هرمز و تصمیم‌های نظامی واشنگتن پس از انتخابات قرار دارد.

مسئله اصلی دیگر صرفاً این نیست که نفت به بالای ۱۲۰ دلار بازمی‌گردد یا نه؛ پرسش مهم‌تر آن است که آیا دیپلماسی می‌تواند خطر جنگ را به‌اندازه‌ای کاهش دهد که بازار انرژی از وضعیت اضطراری هشت‌ماهه خارج شود؟