مکانیسم ماشه؛ سلاحی که کار نمیکند؟
رویداد ۲۴| سید جلال ساداتیان، دیپلمات سابق و تحلیلگر مسائل بینالمللی، در یادداشتی درباره ادعای اروپاییها مبنی بر حق فعالسازی مکانیسم ماشه (اسنپبک) علیه ایران، با اشاره به مذاکرات هستهای از سال ۲۰۰۳ میلادی بیان کرده: در چارچوب برجام، غنیسازی ۳.۶۷ درصد به رسمیت شناخته و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت نیز آن را بهطور رسمی تأیید کرده است. برجام هیچگاه تضمین ممنوعیت غنیسازی را مطرح نکرد.
آنطور که او میگوید، طی دو سال پس از خروج آمریکا از برجام، تهران همواره بر تعهدات طرف مقابل، مخصوصاً اروپا تأکید کرده و آنها در ابتدا کوتاهی خود را پذیرفتند و پیشنهاد مکانیزمی مانند «اینستکس» ارائه دادند، اما آن نیز ناکارآمد بود.
اروپا تحت فشار است، نه مالک حق
او تأکید دارد که کشورهای اروپایی هنوز صراحتاً اعلام نکردهاند که ایران حق غنیسازی را ندارد و موضوع مذاکرات بیشتر حول بازگشت به تعهدات برجامی، ممنوعیت غنیسازی ۶۰ درصد، استفاده از سانتریفیوژهای پیشرفته و اجازه بازرسی بوده است. تنها بعد از فشار آمریکا و اسرائیل بود که لحن اروپاییها تغییر کرد و خواستار توقف کامل غنیسازی شدند.
وی تاکید کرده که «اگر اروپاییها اکنون با استناد به یک بند از قطعنامه ۲۲۳۱ تهدید فعالسازی اسنپبک کردهاند، باید یادآور شویم که آنها هیچگاه تعهدات خود را اجرا نکردهاند؛ بنابراین حق این گونه فعالسازی را ندارند.»
ساداتیان افزوده است: ایران ضمن ایستادگی مقابل فشارها، پیشنهادهایی مطرح کرده که شامل انجام عملیات غنیسازی در قالب کنسرسیوم منطقهای تحت نظارت سازمان ملل است؛ این پیشنهاد با هدف شفافسازی و اثبات حسننیت کشور طرح شده، بیآنکه سلاحسازی یا عقبنشینی کامل در دستور کار باشد.
سناریوهای احتمالی و واکنش متقابل
او تأکید میکند ایران واکنشی «گامبهگام و متناسب با شرایط» خواهد داشت؛ اگر فشار غرب ادامه یابد، ممکن است کشور در مسیری کاملاً متفاوت قرار گیرد و تعهدات برجامی را کنار بگذارد. حتی گزینهای تحت بررسی است: خروج از معاهده NPT اگر شرایط به نفع کشور تغییر نکند.
