نشت داروهای ترک اعتیاد؛ ضعف نظارت و تهدید چرخه درمان
رویداد۲۴| روزنامه قدس نوشت: در این میان، «درمان دارویی» به عنوان یکی از ارکان اصلی برنامههای کاهش آسیب و ترک اعتیاد، مورد توجه ویژه قرار گرفته و تولید و توزیع داروهای مرتبط، سهم قابلتوجهی از بازار دارویی کشور را به خود اختصاص داده است.
نشت دارو چرخه درمان اعتیاد را مختل میکند
همایون سامهیح نجفآبادی، رئیس کمیته داروی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرنگار ما با تأیید خبر تولید داروهای ترک اعتیاد تا بیش از پنج برابر نیاز کشور، میگوید: این آمار پیشتر نیز توسط یکی از مدیران کارخانههای تولیدکننده داروهای مخدر مطرح شده بود. البته بخشی از این داروها به کشورهای دیگر صادر میشود، ولی حجم فروش داروهای مخدر از طرف کارخانه و مراکز ترک اعتیاد بسیار زیادتر از حجم واقعی نیاز مردم است.
وی نظارت ناکافی بر تولید و توزیع داروهایی مثل شربت تریاک یا اپیوم، بوپرنورفین و متادون را عامل اصلی نشت گسترده آنها به بازار آزاد و عطاریها میداند و تأکید میکند: نظارتها باید با میزان نیاز مصرفکنندگان واقعی در کشور مطابقت داشته باشد.
سامهیح نجفآبادی در پاسخ به چرایی کاهش داروهای ترک اعتیاد با وجود بالا بودن آمار تولید چنین داروهایی در کشور، اظهار میکند: میزان کشفیات تریاک به عنوان ماده اولیه اپیوم یا شربت تریاک کم شده و این موضوع روی میزان تولید این دارو و همچنین داروهایی که ماده اولیهشان تریاک است تأثیر گذاشته و تولید آنها کاهش یافته، اما میزان تولید داروهای صنعتی مثل بوپرنورفین و متادون همچنان مثل گذشته بالاست.
نماینده مجلس شورای اسلامی اگرچه درباره منبع دقیق نشت داروها به بازار آزاد -اعم از کارخانههای تولید یا شرکتهای پخش- ابراز بیاطلاعی میکند، اما معتقد است: به هرحال دسترسی آسان هر فرد به متادون در بازار آزاد و عطاریها با قیمتی چند برابر قیمت دولتی، موضوعی است که باید جواب داشته باشد، یعنی باید مشخص شود این شربت از کجا و چگونه به دست عطاریها میرسد، چون این موضوع نشانهای آشکار از ضعف شدید نظارت از سوی منابع نظارتی است.
سامهیح نجفآبادی در تشریح پیامدهای تولید مازاد داروهای ترک اعتیاد، هشدار میدهد و میگوید: دسترسی آسان و آزاد به این مواد و داروها بدون تجویز پزشک، مشکلات بسیاری را در اجرای برنامه درمان معتادان ایجاد میکند و این اتفاق افتاده است؛ بهعبارت دیگر این وضعیت، نه تنها چرخه درمان را مختل میکند، بلکه ممکن است به جای کمک به ترک، به عادیسازی مصرف جایگزینهای دارویی و ایجاد وابستگی جدید بینجامد و اینگونه هدف اصلی تولید چنین داروهایی که درمان و کنترل اعتیاد است زیرسؤال برود.
وی در پاسخ به اینکه چرا مجلس شورای اسلامی برای مقابله با این پدیده از نقش نظارتی خود استفاده نمیکند، بیان میکند: ما در مجلس در این زمینه نظراتمان را ابراز میکنیم، اما وزارت بهداشت، ستاد مبارزه با موادمخدر و دیگر بخشهای مسئول باید بر فرایند تولید و توزیع داروهای ترک اعتیاد نظارت داشته باشند.
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درخصوص عملکرد وزارت بهداشت و ستاد مبارزه با موادمخدر و نیروی انتظامی در زمینه مقابله با نشت داروهای ترک اعتیاد به بازار آزاد هم میگوید: هنوز مطالعه دقیقی در این خصوص نداشتهام، اما ضرورت دارد این نهادها با رصد دقیق زنجیره تولید تا توزیع داروهای مخدر و شبهمخدر، از انحراف این داروها جلوگیری کنند، چون کمتوجهی به این موضوع میتواند پیامدهای اجتماعی و درمانی سنگینی داشته باشد و بحران اعتیاد را وارد مرحله پیچیدهتری کند.
تولید انبوه، هدف کنترل اعتیاد را نقض میکند
سعید صفاتیان، مدیرکل سابق درمان اعتیاد ستاد مبارزه با موادمخدر هم در پاسخ به روزنامه قدس با اشاره به جایگاه ویژه ایران در مصرف موادمخدر درجهان میگوید: با توجه به اینکه کشور ما بالاترین میزان مصرفکننده موادمخدر سنتی را در دنیا دارد، طبیعی است میزان داروی مصرفی برای درمان اعتیاد هم بسیار بالا باشد.
وی متادون، بوپرنورفین و شربت تریاک (اپیوم تینکر) را سه داروی اصلی درمان اعتیاد در ایران عنوان میکند و میافزاید: از میان این داروها شربت تریاک که تولیدش از سال ۴-۱۳۸۳ آغاز شده، مختص ایران است.
صفاتیان با بیان اینکه ما بیش از یکمیلیون و ۲۰۰ هزار معتاد زیرپوشش برنامههای درمانی داریم که دارو را از مسیر قانونی دریافت میکنند، ادامه میدهد:، اما در عین حال، حجم بسیار زیادی داروی ترک اعتیاد در بازار آزاد وجود دارد، بهطوری که هر کسی میتواند به هر میزانی، متادون، بوپرنورفین و شربت تریاک را به صورت کارتنی و بستهبندی تهیه کند که این موضوع این سؤال را ایجاد میکند که داروهای کارتنی و آکبند از کجا میآیند؟ پاسخ واضح است: یا از کارخانهها یا از شرکتهای پخش. این نشان میدهد کارخانهها بیش از نیاز کشور تولید میکنند. ضمن اینکه از مدتها پیش بحث قاچاق داروهای درمان اعتیاد به برخی از کشورهای همسایه هم مطرح است، چون این داروها در کشورهای همسایه به نسبت داخل ایران خیلی گرانتر هستند.
وی نبود شفافیت از سوی سازمان غذا و دارو را حلقه گمشده مدیریت داروهای درمان اعتیاد عنوان و تصریح میکند:برای تولید متادون به ماده اولیه نیاز داریم. میزان واردات و تخصیص آن به کارخانهها کاملاً برای این سازمان مشخص است، اما ما در این سالها شفافیت لازم را نمیبینیم. این درحالی است که مطمئناً در این حوزه مشکلاتی وجود دارد، بهطوری که من در ۳۵ سال کارم ندیدم روزی در بازار آزاد داروی درمان اعتیاد نباشد، اما شده مراکز درمانی کمبود داشته باشند. چطور ممکن است محصول یک کارخانه در بازار آزاد باشد، اما در مراکز درمانی نباشد؟ مدیرکل سابق درمان اعتیاد ستاد مبارزه با موادمخدر در پاسخ به اینکه آیا تولید پنج برابری، هدف کنترل اعتیاد را زیرسؤال میبرد، بیان میکند: بله، کاملاً زیرسؤال میبرد، چون تولید غیررسمی و مازاد، موجب تقویت سیستم قاچاق و ضربه خوردن سیستم دولتی و درمان میشود.
صفاتیان با اشاره به نبود یک برنامه شفاف و نظارت مؤثر بر فرایند تولید و توزیع داروهای اعتیاد، تصریح میکند: ستاد مبارزه با موادمخدر به عنوان متولی میتواند از سازمان غذا و دارو بخواهد توضیح دهد چه میزان ماده اولیه وارد و تخصیص داده شده است. یک کارشناس حرفهای درعرض دو ساعت با محاسبه چند عدد به نتیجه میرسد داروهای اضافه کجا رفته است؛ اما این اتفاق نمیافتد، چون فشاری از سوی ستاد بر سازمان غذا و دارو نیست.
وی سپس به بحث عملکرد نهادهای نظارتی برای مقابله با پدیده یاد شده میپردازد و میگوید: در کلیت قضیه، هیچ نظارتی نه از طرف وزارت بهداشت، نه ستاد و نه مجلس بر نشت داروها صورت نمیگیرد؛ اگر نظارت بود، مشکل به اینجا نمیرسید.
مدیرکل سابق درمان اعتیاد ستاد مبارزه با موادمخدر با کنایه به سکوت مقامات ذیربط، اظهار میکند: چرا یک نفر از افراد دولتی نمیآید این حرفها را بزند؛ کسانی که دستاندرکارند و امضاهای طلایی دارند؟
صفاتیان بیاعتمادی به نظام درمانی را یکی از مهمترین پیامدهای نشت دارو به بازار سیاه میداند و میافزاید: درواقع شخص خودمیگوید چرا بروم زیرپوشش برنامه درمانی قرار بگیرم در حالی که میتوانم از بازار آزاد همان دارو را خریداری و مصرف کنم. در این صورت با توجه به اینکه ۲۰ درصد درمان اعتیاد با دارو و ۸۰ درصد دیگر رواندرمانی است، بیمار از برنامه رواندرمانی خارج میشود؛ بنابراین به ضرس قاطع میگویم بیش از یک درصد افرادی که از بازار آزاد داروی ترک اعتیاد تهیه میکنند، نمیتوانند درمانشان را کامل کنند؛ یعنی ۹۹ درصد این نوع افراد دوباره برمیگردند.
