تابستان تاریک ایران | «خاموشیها به دلیل گرماست از اول مرداد کمتر میشود؛ قیمت برق امسال افزایش نمییابد»
رویداد۲۴ | امیرحسین جعفری- بررسی دادههای رسمی نشان میدهد در سال ۱۴۰۴، توان عملی تولید برق در ساعات اوج بار حدود ۶۲ هزار تا ۶۳ هزار مگاوات برآورد شده، در حالی که تقاضا در روزهای گرم تابستان از ۷۶ تا ۷۸ هزار مگاوات عبور کرده است. نتیجه این شکاف، کسری چندین هزار مگاواتی برق و اعمال محدودیت برای صنایع، کشاورزی و حتی مشترکان خانگی بوده است.
برق هستهای و تجدیدپذیر نیز کمک شایانی نکرده و نهایتا ۵ درصد از میزان تولید برق کشور را به خود اختصاص دادهاند. طبق برآوردها نزدیک ۱۸هزار مگاوات ناترازی برق به مرور زمان به بیش از ۲۰ هزار مگاوات خواهد رسید.
مرکز پژوهشهای مجلس نیز در سناریوی واقعبینانه، کسری برق تابستان امسال را حدود ۱۳ هزار و ۶۰۰ مگاوات، معادل نزدیک به ۲۰ درصد نیاز شبکه برآورد کرده است؛ رقمی که نشان میدهد از هر پنج واحد برق مورد نیاز کشور، تأمین یک واحد آن با مشکل مواجه است. به همه این فاکتورها، حمله به تاسیسات برق کشور را هم اضافه کنید. مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران مدعی است که اگر می دانستید چند زیرساخت برخی هدف قرار گرفته، هرگز از قطع برق ناله نمی کردید.
با این حال ریشه درست این بحران را باید در چند عامل همزمان جستوجو کرد. رشد سالانه مصرف برق، سرمایهگذاری ناکافی در توسعه نیروگاهها، فرسودگی تجهیزات، کاهش تولید برقآبی در سالهای کمبارش و وابستگی شدید شبکه به نیروگاههای حرارتی. اگرچه در جنگ اخیر نیز بخشی از ظرفیت تولیدی دچار مشکل شد، اما به جای آن با تعطیلی بخشی از کارخانههای بزرگ، مصرف برق کمتر شد.
آمارها نشان میدهد بیش از ۷۰ درصد برق ایران از نیروگاههای گازی و سیکل ترکیبی تأمین میشود و هرگونه محدودیت در تأمین گاز یا سوخت مایع، مستقیماً توان تولید برق را کاهش میدهد. از سوی دیگر، سهم نیروگاههای تجدیدپذیر همچنان بسیار محدود است و نتوانسته نقش مؤثری در کاهش فشار بر شبکه ایفا کند.
بیشتر بخوانید: حملات آمریکا چه بلایی بر سر زیرساخت های برقی آورد؟ | «۴۵۰۰ مگاوات برق از مدار خارج شد؛ اگر برق تجدیدپذیر نبود، امسال قطعیها بیشتر بود»
پیامدهای این ناترازی تنها به خاموشیها محدود نمیشود. صنایع فولاد، سیمان، پتروشیمی و معادن در سالهای اخیر بارها با محدودیت برق مواجه شدهاند؛ اتفاقی که کاهش تولید، افزایش هزینه تمامشده و افت صادرات را به دنبال داشته است.
بسیاری از واحدهای صنعتی ناچار شدهاند شیفتهای کاری خود را تغییر دهند یا بخشی از ظرفیت تولید را متوقف کنند؛ موضوعی که در نهایت بر رشد اقتصادی و اشتغال نیز اثر میگذارد. کارشناسان هشدار میدهند اگر روند فعلی سرمایهگذاری و مصرف اصلاح نشود، فاصله میان عرضه و تقاضای برق در سالهای آینده عمیقتر خواهد شد و مدیریت خاموشیها به راهکاری دائمی، نه موقتی، تبدیل میشود. نکته اینجاست که در شرایط فعلی صادرات برق ایران نیز مسلما با چالش مواجه شده است. اگرچه حرفی از آن زده نمیشود، اما احتمال زیاد این مسیر که به سوی ترکیه و عراق بود متوقف شده است.
وضعیت فعلی برق در تابستان ۱۴۰۵، هشدار نهایی برای بازنگری در سیاستهای انرژی است. تداوم ناترازی در این سطح، نه تنها رفاه شهروندان را تحتالشعاع قرار داده، بلکه با کاهش تولید در صنایع مادر، ضربهای به تراز تجاری کشور وارد میکند. تا زمانی که توازن میان تولید و مصرف بر اساس واقعیتهای اقلیمی و آمارهای دقیق برقرار نشود، تابستانهای آینده نیز با سناریوی تکراری گرما و تاریکی مواجه خواهند بود.
مسئولان چه میگویند؟
عبدالامیر یاقوتی مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان شرکت توانیر، در رابطه با خاموشیها اخیر و علت اصلی آن به رویداد۲۴ گفت: «در ماههای گرم سال جابجاییهایی در حوزه تولید و توزیع در بخش صنعتی و کشاورزی اتفاق میافتد. صرفهجویی عمومی در ادارات نیز پیگیری میشود که با تغییر ساعت ادارات، مصرف برق مدیریت شود. قسمت دیگر مدیریت نیز در بخش خانگی اعمال میشود و برنامه ریزی بر این اساس است که مشکل خاصی پیش نیاید.»
یاقوتی اذعان کرده که عمده خاموشیها مربوط به مسئله دما و افزایش مصرف سرمایشیها هستند. طییعتا در زمانیکه گرما بالا میرود بهره وری هم کاهش مییابد. میزان تولید و انتقال هم تحت تاثیرقرار میگیرد.
قیمت برق را امسال بالا نمی برند
وی در رابطه با افزایش قیمت برق بیان کرد: «قیمت برق امسال افزایشی نخواهد بود و عموما در اردیبهشت افزایش قیمت رخ میدهد. قیمتها بر اساس قوانین برنامه هفتم و بودجه رشد مییابد. البته ممکن است قوانین تغییر کند. اگر قرار بر افزایش قیمت باشد، اطلاع رسانی صورت میگیرد.»
یاقوتی مدعی است که تلفات برق در مسیر تولید و مصرف، در ایران «زیاد نیست». او می گوید در سال گذشته نزدیک ۹.۹ درصد هدررفت داشتهایم. این رقم میزان انرژی تولید سالانه است، اما در پیک مصرف مقداری بیشتر میشود و در تابستان به ۱۳درصد میرسد.
مدیرکل دفتر مدیریت انرژی و برنامهریزی امور مشتریان شرکت توانیر درباره پایان خاموشیها گفت: «امسال شرایط مساعد بهتری داریم و امیدواریم با پایان دوره گرمای شدید که از نیمه تیر آغاز شده، در دو هفته آینده که دما کم میشود، خاموشیها به طور چشمگیر کمتر شود.»
