حال بازار خوب نیست | مرتضی افقه: اوضاع وخیم‌تر از همیشه است | رحمان سعادت: جبران این خسارت‌ها حداقل یک دهه زمان می‌خواهد

رویداد۲۴| بیش از دو هفته از آغاز اعتراضات مردم برای مسائل اقتصادی می‌گذرد، اعتراضاتی که گسترش پیدا کرد و سپس خاموش شد. اما دیگر بازار به روز اول قبل از اعتراضات برنگشت.

روزنامه اعتماد نوشت: خرید و فروش بی‌جان است. مردم هم دل و دماغی برای رونق به این بازار ندارند، اما فقط بازار خرده‌فروشی و عمده‌فروشی ساکت نیستند، اقتصاد دیجیتال نیز به دنبال قطعی سراسری اینترنت خوابیده و مبادلات خارجی هم مسکوت مانده.

خسارت‌های غیر قابل جبران

سیدمرتضی افقه، اقتصاددان در گفت‌و‌گو با «اعتماد» می‌گوید: در هر کشوری اولین شرط برای پیشرفت و توسعه اقتصادی آن ثبات در اقتصاد و آرامش سیاسی است تا انتظارات مثبت نسبت به آینده شکل بگیرد، این در حالی است که مدت‌هاست انتظارات منفی از خارج از کشور به ایران تزریق شده است که همین مساله لطمات جبران‌ناپذیری بر سرمایه‌گذاری‌ها وارد کرده و سرمایه زیادی نیز تاکنون از کشور خارج شده است به خصوص پس از جنگ ۱۲ روزه و فضای جنگی که بر کشور حاکم شد، بستری جدید برای خروج سرمایه از کشور فراهم شد.

حال با به وجود آمدن این بی‌ثباتی‌های داخلی که با بی‌ثباتی‌های خارجی همراه شده، طبیعتا ضربه‌ای دیگر به بخش تولید و اقتصاد مولد وارد کرده است و منجر به افزایش بیکاری‌ها نیز خواهد شد. منهای خسارت‌هایی که بر اقتصاد کشور وارد شده است به‌خصوص خسارت‌های روحی و روانی، ضربه محکمی نیز بر اقتصاد کشور وارد شده است و این خسارت‌ها همچنان ادامه دارد.

او می‌افزاید: با قطعی اینترنت در کوتاه‌مدت بسیاری از شرکت‌های حوزه فناوری یا شرکت‌هایی که به نوعی فعالیت‌شان به این حوزه وابسته است یا به فکر تغییر فعالیت‌شان هستند یا اینکه از ایران خارج می‌شوند، چراکه در موج‌های قبلی اعتراضات و قطعی‌های اینترنت نیز شاهد آن بودیم که بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان که با چالش روبه‌رو شده بودند چنین تصمیماتی را اتخاذ کردند. در این میان تعداد زیادی از شرکت‌ها هم هستند که به این شرکت‌ها وابسته‌اند و درآمدشان هم محدود شده یا اینکه بیکار شده‌اند که رونق اقتصادی و میزان تقاضا در بازار را هم کم می‌کند و چرخش ثروت و پول را در جامعه به حداقل می‌رساند.

افقه ادامه می‌دهد: بنابراین قطعی‌های مکرر اینترنت به دلایل گوناگون در حوزه اقتصادی غیر قابل جبران است و حاکمیت نیز اصلا در مورد این مساله نگاه اقتصادی ندارد و میزان خسارت‌های احتمالی را در نظر نگرفته است. متاسفانه قطعی اینترنت که صورت گرفت بدون اعلام قبلی بود و هم‌اکنون هم اصلا زمان دقیقی برای وصل کردن آن اعلام نشده است تا فعالان اقتصادی برنامه‌ریزی درستی در این زمینه داشته باشند و تا زمانی که این رویه‌ها بدون پیش‌بینی دقیق باشد به لحاظ روحی و روانی به جامعه ضربه می‌زند و بدتر از همه این است که بستری برای فرار سرمایه‌های انسانی و مالی و پولی فراهم می‌کند، البته تا پیش از این بخشی از افزایش نرخ ارز ناشی از نگرانی‌ها از حمله اسراییل بود که برخی می‌خواستند دارایی‌ها را به ارز تبدیل کرده و از کشور خارج کنند و حال اوضاع وخیم‌تر هم شده است.

او می‌افزاید: در حال حاضر با به وجود آمدن این تنش‌ها و ناآرامی‌ها در سطح کشور افزایش نرخ ارز شدت گرفته است. یکی از موضوعات دیگری که از سوی امریکا مطرح شده، اتخاذ تعرفه ۲۵ درصدی برای تجارت با کشور‌هایی است که با ایران در ارتباط هستند و این موضوع به واکنش‌های هر دو طرف وابسته است و می‌تواند بر تجارت کشور‌های کوچکی که با ایران در ارتباط هستند و به‌خصوص کشور‌های همسایه تاثیرگذار باشد. در حال حاضر اقتصاد ایران بیشتر با دو کشور چین و هند برقرار است و تا حدودی هم با روسیه و عراق. این کشور‌ها هم چندان نمی‌توانند در مقابل تعرفه‌های امریکا مقاومتی نشان بدهند و اگر این محدودیت‌ها اعمال شود، لطمه دیگری بر بازار مصرفی ما در کشور خواهد زد و به زودی آثار آن را در متغیر‌های اقتصاد داخلی و سفره‌های مردم می‌توان مشاهده کرد. افقه می‌گوید: شرایط کشور سال‌هاست که در محدودیت و دور زدن تحریم‌ها قرار گرفته هر چند در کوتاه‌مدت هم دور زدن تحریم‌ها موثر بوده، اما در بلندمدت دور زدن تحریم‌ها هزینه‌های گزافی را برای مردم به همراه داشته است و پس از روی کار آمدن مجدد دونالد ترامپ مشکلات کشور بسیار بیشتر از گذشته شد به‌خصوص اینکه پس از جنگ روسیه با اوکراین و با حمایت ایران از روسیه بسیاری از کشور‌های اروپایی نیز از ایران رویگردانند و این موضوع سبب شد تا کالا‌ها گران‌تر از گذشته به دست مردم برسند و این‌بار نیز با سیاست تعرفه‌ای جدید امریکا کشور‌های دیگر در بخش تجارت با ایران حساسیت بیشتری به خرج می‌دهند.

بزرگ‌ترین خسارت مالی و جانی

رحمان سعادت، اقتصاددان در گفت‌و‌گو با «اعتماد» می‌گوید: یکی از مواردی که در اقتصاد یک کشور حایز اهمیت است، سیال بودن آمار و اطلاعات است، چراکه اقتصاد به صورت زنجیروار به هم متصل است و طبیعتا در جریان ارتباطات است که تولید افزایش پیدا می‌کند و بیکاری کاسته می‌شود. متاسفانه در روز‌های اخیر شاهد اتفاقات ناگواری در سطح جامعه بودیم که اوج آن را در هجدهم دی ماه دیدیم و همین مساله در کنار افزایش ناآرامی‌ها سبب شد تا بازار و قلب اقتصادی کشور دچار انسداد و تعطیلی شود و به جریان اقتصادی کشور ضربه‌ای جدی وارد کند.

او می‌افزاید: آنچه مسلم است اقتصاد مدرن متکی به اطلاعات در حوزه فضای مجازی است و حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد ارتباطات اقتصادی از طریق کانال‌های مجازی و رسانه‌های جمعی در جریان است و طبیعتا در چند روز گذشته با قطعی اینترنت این جریان نیز قطع شده است و بسیاری از افراد دیگر حتی به ایمیل‌هایشان هم دسترسی ندارند و سرعت اینترنت هم بسیار کند و حتی ارتباطات تلفنی با خارج از کشور هم مختل شده که همه این موارد باعث یک نوع توقف در روند تجارت خارجی شده است و همین موضوع بر فعالیت‌های اقتصادی کشور و کسب و کار‌های نوین در فضای مجازی اثرگذار بوده است.

او توضیح می‌دهد: هر چند دولت در این روز پرتنش نیز سعی داشت با روش‌های مختلف به نوعی ارتباطات حداقلی را برای تامین کالا‌های اساسی مردم حفظ کند تا به لحاظ معیشتی در مضیقه قرار نگیرند و زندگی‌شان با چالشی روبه‌رو نشود، اما این نکته حایز اهمیت است که قطعی اینترنت به هر دلیلی باعث محدودیت در فعالیت‌های اقتصادی مردم می‌شود. ما در جنگ ۱۲ روزه هم شاهد این موضوع بودیم، اما پس از آن هم مسوولان و نهاد‌های ذی‌ربط برآورد دقیقی از ضرر و زیان قطعی اینترنت در حوزه‌های مختلف اقتصادی ارائه ندادند این در حالی است که این مساله نیازمند بررسی آماری بود. در شرایطی که بسیاری از ارتباطات اجتماعی به خصوص ارتباطات مجازی قطع شده است، نمی‌توانیم برآورد درستی در این خصوص داشته باشیم، اما به نظر می‌رسد در طول یک دهه گذشته شاید بزرگ‌ترین شوک اقتصادی و سیاسی بود که به ایران وارد شد.

سعادت می‌گوید: متاسفانه در اکثر شهر‌ها و استان‌های کشور شاهد تعطیلی بازار‌ها بودیم که همین موضوع باعث افت تولید، کاهش تجارت داخلی و خارجی و در نتیجه افت تولید ناخالص ملی در سال جاری خواهد شد. اینکه چه میزان افت تولید و تجارت در این مدت رخ داده است هم هنوز مشخص نیست و باید از مراکزی که این آمار‌ها را ارزیابی می‌کنند به دست آورد که هنوز هم چنین آماری وجود ندارد، گرچه شهرداری تهران یا برخی ارگان‌ها برآورد‌هایی از میزان خسارت‌های وارده اعلام کرده‌اند، اما نمی‌توان هنوز رقم دقیقی را اعلام کرد. او می‌گوید: واقعیت آن است که این خسارت‌ها یکی از بزرگ‌ترین ضربه‌هایی بود که در طول دو دهه اخیر به کشور متحمل شده چه در بخش آسیب به اموال عمومی و چه در بخش از بین رفتن سرمایه‌های انسانی و جبران این خسارت‌ها حداقل به یک دهه زمان نیاز دارد به خصوص اینکه بازار برخی شهر‌ها بسیار خسارت دید و به اعتقاد بنده این بازسازی‌ها تا سال ۱۴۱۴ به طول می‌انجامد. آنچه در ایران شاهد بودیم شبیه اتفاقاتی بود که در سوریه رخ داد، هم به لحاظ حجم خسارت‌ها و هم نوع تنش‌هایی که به وجود آمد بسیار مشابه سوریه بود و خوشبختانه ماموران دولتی توانستند این تنش‌ها را مدیریت کنند تا بیش از این گسترش پیدا نکند، اما همچنان به دلیل قطعی اینترنت و مشکلات به وجود آمده نمی‌توان ابعاد مختلف این موضوع را مورد بررسی قرار داد، اما می‌توان گفت بزرگ‌ترین خسارت مالی در طول یک دهه گذشته در کشور رخ داده است.