ماجرای اعتراض و بستنشینی دانشآموزان چیست؟ | فیاضی: مجلس مخالف تأثیر قطعی معدل در کنکور بود | موضوع نباید به شورا محول میشد
رویداد۲۴ | عرفان بیوک نژاد- در حالی که تنها چند هفته به برگزاری کنکور سراسری باقی مانده، اعتراض دانشآموزان و داوطلبان کنکور به مصوبه تأثیر قطعی معدل وارد مرحله تازهای شده است. از روز شنبه ۱۶ خرداد، در دهها شهر کشور تجمعهایی مقابل ادارات آموزش و پرورش و نهادهای مرتبط برگزار شد؛ تجمعهایی که محور اصلی آنها مخالفت با تأثیر قطعی سوابق تحصیلی پایه یازدهم در کنکور بود.
شعار مشترک دانشآموزان: «تأثیر مثبت، نه تأثیر قطعی»
بیشتر بخوانید: حذف تاثیر قطعی معدل در پایههای یازدهم و دوازدهم به رای گذاشته نشد
دانشآموزان معترض میگویند مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، به جای کاهش نابرابری آموزشی، منجر خواهد شد. آنها خواستار حذف تأثیر قطعی معدل پایه یازدهم و تبدیل آن به «تأثیر مثبت» هستند.
در حالت تأثیر قطعی، معدل دانش آموز مستقیماً در نتیجه نهایی اعمال میشود؛ چه مثبت، چه منفی.ریعنی معدل بالا به نفع شماست، ولی معدل پایین نتیجه را کاهش میدهد. در تأثیر مثبت معدل، نمره معدل فقط وقتی وارد نتیجه میشود که باعث بهبود نمره کل شود. اگر باعث افت شود، نادیده گرفته میشود.
در بسیاری از این تجمعها شعارهایی مانند «صدای دانشآموزان ایران را بشنوید» و «عدالت آموزشی، حق مسلم ماست» به چشم میخورد؛ شعاری که نشان میدهد بخش مهمی از معترضان، تأثیر قطعی معدل را در تعارض با عدالت آموزشی میدانند.
اعتراض به مصوبه شورا جدید نیست. سال ۱۴۰۳ و همزمان با تشکیل دولت چهاردهم بسیاری از کارشناسان و داوطلبان از رئیس دولت درخواست کردند که در مصوبه کنکوری شورای عالی انقلاب فرهنگی تجدید نظر ایجاد شود. احمد توکلی، عضو ادوار مجلس شورای اسلامی و رئیس هیات مدیره دیدهبان شفافیت و عدالت با درخواست از مسعود پزشکیان برای تغییر مصوبه کنکوری نوشت: «تصمیمی در شورای عالی انقلاب فرهنگی گرفته شد که متأسفانه پیوست عدالت ندارد و موجبات بیعدالتی، نارضایتی و شکاف طبقاتی در جامعه را فراهم کرده است و همواره این اتهام را برانگیخته است که قشری خاص که اکثراً با مدارس غیرانتفاعی و تجار زراندوزِ فعال در عرصه فرهنگ کنکوری مرتبطاند، زمینهساز چنین تصمیماتی هستند. تصمیماتی که چرخه فقر را تعمیق میبخشد، فرهنگ مناعت را تخریب میکند و مغایر با ارزشها و الگوهای اسلامی است.»
ظاهرا پزشکیان و وزرای او هم موافق این مصوبه نبودند. علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، در روزهای ابتدایی وزارت خود گفته بود: «تاثیر معدل در کنکور دغدغه دانشآموزان است این موضوع را به شورای عالی انقلاب فرهنگی منعکس و پیگیری خواهم کرد.»
اما در نهایت بهمن ماه سال ۱۴۰۳ این مصوبه در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. سیمایی صراف وزیر علوم تحقیقات و فناوری درواکنش به تصویب این مصوبه با انتشار ویدیویی اعلام کرد که مخالف تاثیر قطعی معدل در قبولی دانشگاه بوده، اما با وجود داشتن یک رای نمیشد نظرش را در شورای عالی انقلاب فرهنگی پیش ببرد.
حالا دوباره با نزدیک شدن کنکور، اعتراض ها بالا گرفته است.
پاسخ شورای عالی انقلاب فرهنگی به دانش آموزان: فرصت کافی برای آمادگی داشتید
با این حال، پاسخ شورای عالی انقلاب فرهنگی به این اعتراضها صریح بوده است. این شورا اعلام کرده داوطلبان پایه دوازدهم از سال گذشته در جریان نحوه محاسبه سوابق تحصیلی بودهاند و فرصت کافی برای ایجاد سابقه تحصیلی و آمادگی در اختیار داشتهاند. عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز با اشاره به سابقه چندساله اجرای این مصوبه تأکید کرده است که تأثیر قطعی معدل موضوع تازهای نیست و سالها پیش تصویب شده است.
عبدالحسین خسروپناه دبیر شورای انقلاب فرهنگی گفته «مصوبه تأثیر قطعی معدل دروس پایههای دهم، یازدهم و دوازدهم در کنکور، حدود پنج سال پیش تصویب و سه سال نیز اجرا شد. هنگامی که بنده به شورا وارد شدم، با مشورت همکاران، تأثیر پایه دهم حذف و تأثیر پایههای یازدهم و دوازدهم به صورت قطعی باقی ماند. این سازوکار در دولت شهید رئیسی دو سال اجرا شد.»
در همین شرایط، برخی کارشناسان و نمایندگان مجلس معتقدند فارغ از موافقت یا مخالفت با اصل تأثیر معدل، شرایط ویژه ماههای اخیر و فشارهای ناشی از جنگ و بحرانهای اجتماعی، ضرورت بازنگری در نحوه اجرای این مصوبه را دوچندان کرده است.
امرایی: امروز مسئله فقط معدل نیست، شرایط ویژه کشور است
بیشتر بخوانید:
جنجال بر سر حذف تاثیر قطعی معدل پایه یازدهم و دوازدهم بهکجا رسید؟
پایان امپراطوری مدارس خاص | حذف واقعی یک رانت آموزشی ریشهدار یا شوخی با آقازادهها؟
علی امرایی، عضو کمیسیون آموزش دیدهبان شفافیت و عدالت، در گفتوگو با رویداد۲۴ از مکاتبات چندساله این مجموعه با دولتها درباره تأثیر معدل در کنکور خبر میدهد. به گفته او، نخستین نامهها در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ خطاب به ابراهیم رئیسی ارسال شد و پس از آغاز به کار دولت مسعود پزشکیان نیز این پیگیریها ادامه یافت.
امرایی میگوید در این نامهها آثار و پیامدهای اجرای این سیاست بر نظام آموزشی کشور تشریح شده بود. با این حال، او معتقد است موضوع امروز صرفاً بحث موافقت یا مخالفت با تأثیر معدل نیست، بلکه باید شرایط خاص کشور را نیز در نظر گرفت.
او با اشاره به پیامدهای جنگ اخیر میگوید: «کشور شرایط خاصی را پشت سر گذاشته و جنگی را تجربه کرده است. دانشآموزان و خانوادههای آنان، چه به شکل مستقیم و چه غیرمستقیم، درگیر آثار این جنگ بودهاند. آسیبهای ناشی از جنگ و فشارهای روانی تحمیلشده بر دانشآموزان و خانوادههایشان واقعاً قابل توجه بوده است.»
به اعتقاد این فعال حوزه آموزش، امروز دیگر بحث اصلی خوب یا بد بودن تأثیر معدل نیست. او میگوید: «امروز بحث درباره تأثیر آن بر داوطلبان مناطق محروم یا نظر داوطلبان نیست. مسئله امروز این است که در شرایط ویژه کنونی، دستگاهها و نهادهای مختلف کشور در حال ارائه بستههای تسهیلگرانه هستند.»
امرایی برای توضیح این موضوع به تصمیمات سایر نهادها اشاره میکند؛ از تسهیل برخی محدودیتهای بانکی گرفته تا تمدید زمان دفاع از پایاننامهها و رسالههای دانشگاهی. به گفته او، همانطور که در بخشهای مختلف کشور سیاستهای حمایتی و تسهیلگرانه در نظر گرفته شده، لازم است درباره مطالبه دانشآموزان نیز بازنگری صورت گیرد.
او همچنین از برخی اخبار غیررسمی درباره بررسی مجدد این موضوع خبر میدهد و میگوید وزارت آموزش و پرورش نیز به موضوع ورود کرده است. هرچند امرایی تأکید میکند با برخی شیوههای اعتراضی و تجمعات اخیر موافق نیست و آنها را در شرایط فعلی کشور به صلاح نمیداند، اما معتقد است صدای دانشآموزان و خانوادههایشان باید شنیده شود و شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره این مطالبه تصمیمگیری کند.
امرایی در پایان، نظر شخصی خود را نیز بیان میکند: «نظر شخصی بنده، اعمال تأثیر مثبت معدل برای پایه یازدهم است. البته موضوع به اعتراضات ارتباطی ندارد و مسئله اصلی این است که از منظر علمی و منطقی بررسی شود که آیا با فرصت باقیمانده، میتوان انتظار تأثیر قطعی معدل پایه یازدهم را از داوطلبان داشت یا خیر. ما باید به این پرسش پاسخ دهیم.»
فیاضی: قانون سنجش و پذیرش نباید از مجلس خارج میشد
در سوی دیگر ماجرا، عبدالوحید فیاضی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، معتقد است اختلاف دیدگاه میان مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره این موضوع همچنان پابرجاست.
فیاضی در گفتوگو با رویداد۲۴ میگوید مجلس موضع خود را پیشتر اعلام کرده و اکثر نمایندگان نیز نظرشان را درباره تأثیر معدل بیان کردهاند. به گفته او، نگاه مجلس با رویکرد شورای عالی انقلاب فرهنگی متفاوت است و همین اختلاف نظر همچنان ادامه دارد.
او در پاسخ به پرسش درباره احتمال تشدید اعتراضات دانشآموزی و ورود دوباره مجلس به موضوع میگوید: «هر روز خبرنگاران در این باره سؤال میکنند، اما واقعیت این است که اتفاق خاصی رخ نمیدهد و حرف جدیدی وجود ندارد.»
این عضو کمیسیون آموزش مجلس با اشاره به قانون «سنجش و پذیرش» یادآور میشود که این قانون در سالهای ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ در مجلس نهم تصویب شده بود و در آن زمان، سابقه تحصیلی به صورت تأثیر مثبت در نظر گرفته شده بود.
فیاضی میگوید: «بعدها این موضوع به شکلی به شورای عالی انقلاب فرهنگی واگذار شد؛ در حالی که اساساً این قانون متعلق به مجلس بود و نباید به آن شورا سپرده میشد.»
او تأکید میکند که مشخص نیست چه کسانی مسیر انتقال تصمیمگیری از مجلس به شورای عالی انقلاب فرهنگی را هموار کردهاند و معتقد است کسانی که در شکلگیری وضعیت فعلی نقش داشتهاند باید پاسخگوی نتایج آن باشند.
نسل زد آرام می گیرد؟
بیشتر بخوانید:
بیسوادی ۷۰ درصد از دانشآموزان ایرانی!
با وجود گذشت چند روز از آغاز تجمعات، اعتراضات دانشآموزان در بسیاری از شهرهای کشور همچنان ادامه دارد و نشانهای از فروکش سریع آن دیده نمیشود. بخشی از این موضوع به ویژگیهای نسلی بازمیگردد که امروز در صف اول این اعتراضات قرار گرفته است؛ نسلی که از آن با عنوان «نسل زد» یاد میشود. نسلی که سبک پوشش، شیوه ارتباطات اجتماعی، نحوه حضور در فضای عمومی و حتی زبان اعتراضش تفاوتهای محسوسی با الگوهای مطلوب و رسمی جمهوری اسلامی دارد. تصاویر و ویدئوهای منتشرشده از تجمعات اخی خود به بخشی از ماجرا تبدیل شدهاند. در بسیاری از این تصاویر، دختران و پسران نوجوان در کنار یکدیگر دیده میشوند؛ گروههایی که روی زمین نشستهاند، گفتوگو میکنند، شعار میدهند، فیلم میگیرند، حتی بازی می کنند و اعتراض خود را سازمان میدهند.
برای این نسل، صرف صدور یک بیانیه یا پاسخ رسمی لزوماً به معنای پایان یافتن مطالبه نیست. آنها عادت دارند مطالبات خود را به صورت جمعی در فضای مجازی سازماندهی کنند، روایت خود را مستقل از رسانههای رسمی منتشر کنند و تا زمان دریافت پاسخ قانعکننده به پیگیری ادامه دهند.
به همین دلیل برخی جامعهشناسان معتقدند یکی از مهمترین چالشهای سیاستگذاری در ایران امروز نه صرفاً موضوع کنکور یا آموزش، بلکه نحوه مواجهه نهادهای تصمیمگیر با نسلی است که شیوه مطالبهگری، ارتباطگیری و حتی درک متفاوتی از مفهوم مشارکت اجتماعی و حق اعتراض دارد. در چنین شرایطی، به نظر میرسد صرف مخالفت یا تأیید این مطالبات، بدون گفتوگوی مستقیم با بدنه دانشآموزی، نتواند به سادگی به پایان این اعتراضات منجر شود.
