نسخه فرهیختگان برای اقتصاد گرفتار رکود؛ راه خرید قسطی را برای همه باز کنید
رویداد۲۴| روزنامه فرهیختگان در گزارشی به بررسی موانع دسترسی مردم به اعتبار خرد پرداخت و نوشت که با وجود موفقیت قانون جدید چک و افزایش اعتبار این ابزار مالی، بخش بزرگی از جامعه همچنان امکان استفاده از ظرفیتهای آن را ندارد.
فرهیختگان در ابتدای گزارش با اشاره به یکی از چالشهای اقتصاد ایران نوشت: «یکی از چالشهای کمتر دیدهشده اقتصاد ایران، شکاف میان «توان بازپرداخت» و «دسترسی به اعتبار» است.» به نوشته این روزنامه، میلیونها نفر در کشور وجود دارند که فاقد سابقه اعتباری هستند؛ «نه به این دلیل که اعتبار ندارند، بلکه به این دلیل که هیچگاه امکان اثبات اعتبار خود را پیدا نکردهاند.»
این روزنامه با اشاره به رشد فروش اقساطی و توسعه شرکتهای لندتک، اعتبار خرد را به یکی از مهمترین نیازهای خانوارهای ایرانی توصیف کرد و افزود که این بازار با یک مانع مشترک مواجه است؛ «ابزارهای معتبر تعهد و تضمین.»
فرهیختگان در ادامه نوشت: «هنوز هم در بسیاری از موارد، نخستین پرسش فروشنده از متقاضی خرید اقساطی این است: «دستهچک دارید؟»» پرسشی که به اعتقاد نویسنده، مرز میان دسترسی و عدم دسترسی به اعتبار را تعیین میکند.
این گزارش ضمن اشاره به موفقیت قانون جدید چک و سامانه صیاد تأکید کرد: «کاهش چکهای برگشتی، افزایش شفافیت، امکان استعلام سوابق صادرکننده و ضمانتهای اجرایی پیشبینیشده در قانون، موجب شده است چک نسبت به گذشته از اعتبار بسیار بیشتری برخوردار باشد.»
با این حال، فرهیختگان معتقد است یک محدودیت ساختاری همچنان پابرجاست؛ زیرا «چک در ایران همچنان یک ابزار صادرکنندهمحور است؛ یعنی ابتدا باید فردی دستهچک داشته باشد تا بتواند وارد یک رابطه اعتباری شود.»
این روزنامه اصولگرا در بخش دیگری از گزارش خود پیشنهاد داد منطق حاکم بر چک تغییر کند و به جای آنکه فرآیند از صادرکننده آغاز شود، از گیرنده چک شروع شود. بر اساس این پیشنهاد، فروشنده میتواند به نیابت از مشتری درخواست صدور چکهای اقساطی را به بانک ارائه کند و بانک پس از احراز هویت، چک الکترونیکی را در سامانه صیاد ثبت کند.
فرهیختگان در تشریح این ایده نوشت: «در این الگو، دیگر داشتن دستهچک پیششرط ورود به بازار اعتبار نیست؛ در واقع، چک از یک ابزار مبتنی بر «مالکیت دستهچک» به ابزاری مبتنی بر «احراز اعتبار» تبدیل میشود.»
این روزنامه همچنین از ایده «چک مقید الکترونیک» دفاع کرد و آن را بستری برای توسعه اعتبار در کشور دانست. به نوشته فرهیختگان، «اهمیت این ابزار صرفاً در تسهیل خرید اقساطی نیست؛ مزیت اصلی آن در تولید دادههای اعتباری نهفته است.»
در این گزارش آمده است که بسیاری از شهروندان کشور خارج از نظام اعتبارسنجی قرار دارند، اما استفاده از چک در پرداخت اقساط میتواند برای آنها سابقه اعتباری ایجاد کند و به این ترتیب افراد «بهجای آنکه صرفاً مصرفکننده اعتبار باشند، به تولیدکننده اعتبار برای خود تبدیل میشوند.»
فرهیختگان در جمعبندی گزارش خود تأکید کرد که موضوع اصلی، صرفاً یک مسئله بانکی نیست، بلکه به «عدالت در دسترسی به اعتبار» مربوط میشود. این روزنامه نوشت: «اگر امروز تنها گروه محدودی امکان استفاده از یکی از معتبرترین ابزارهای تعهد مالی کشور را دارند، شاید زمان آن رسیده باشد که بهجای توزیع بیشتر دستهچک، خود مفهوم چک را بازتعریف کنیم.»
