رمزگشایی از «سند سوییس»؛ اقتصاد ایران پس از توافق چه شکلی میشود؟
رویداد۲۴| بامداد دوشنبه، بازارهای مالی ایران و جهان با یک شوک سنگین ژئوپلیتیک از خواب بیدار شدند. بیانیه مشترک تهران و واشنگتن برای دستیابی به یک توافق اولیه و توقف درگیریها که قرار است روز جمعه رسماً در سوییس امضا شود، دماسنج بازارهای داخلی را تکان داده است. اعلام بازگشایی کامل تنگه هرمز، رفع محاصره دریایی بنادر ایران و آغاز یک بازه مذاکراتی ۶۰ روزه، انتظارات تورمی را در میان معاملهگران به شدت سرکوب کرده است.
اما سوال اصلی اینجاست: این توافق در کوتاهمدت چه آثاری روی داراییهای مردم دارد و در بلندمدت سفره جامعه را چقدر بزرگتر خواهد کرد؟
شوک سنگین به کانالهای سنتی؛ سقوط دلار و طلا
نخستین و ملموسترین ترکش توافق صلح، در بازار ارز و طلا تخلیه شد. قیمت دلار که برای مدتها بالای مرز ۱۷۰ هزار تومان مقاومت میکرد، بلافاصله پس از اعلام خبر با ریزش آزاد مواجه شد و به کانال ۱۶۰ هزار تومان (محدوده ۱۶۸ هزار تومان) عقبنشینی کرد. در بازار رمزارزها نیز قیمت تتر به عنوان آینه تمامنمای دلار آزاد، با افت شدید ۴ درصدی مواجه شد و به حوالی ۱۶۵ هزار تومان رسید. فعالان بازار معتقدند با امضای رسمی توافق در روز جمعه، پتانسیل ریزش دلار تا محدوده ۱۵۰ هزار تومان نیز وجود دارد.
این موج ریزشی، بازار طلا را هم بینصیب نگذاشت؛ هر گرم طلای ۱۸ عیار به کانال ۱۷ میلیون تومان برگشت و سکه امامی که سقفهای بالاتری را لمس کرده بود، تا مرز ۱۷۳ میلیون تومان پایین آمد. جالب اینجاست که در بازار جهانی، اونس طلا به دلیل کاهش انتظارات تورمی و احتمال آرام شدن سیاستهای انقباضی فدرال رزرو رشد محدودی داشت و به بالای ۴۳۰۰ دلار رسید، اما در بازار داخل، «فرمان سقوط» صادر شده از سوی دلار، اثر اونس را خنثی کرد و طلا را در شیب نزول قرار داد.
خروج بورس از کما؛ هجوم نقدینگی به تالار شیشهای
در حالی که بازارهای موازی (ارز و طلا) در حال سوزاندن حباب نقدینگی خود هستند، بورس تهران پس از ماهها رکود و ناامنی، سبزترین روزهای خود را تجربه میکند. جریان سرمایه که به دلیل سایه جنگ و تنشهای نظامی از بازار سرمایه فراری بود، حالا با سیگنال تفاهمنامه صلح، تغییر مسیر داده است.
در معاملات دوشنبه، غلبه مطلق تقاضا بر عرضه باعث شد شاخصهای بورس در مدار صعودی قوی قرار بگیرند. کارشناسان معتقدند کاهش ریسکهای سیستماتیک و چشمانداز کاهش نرخ ارز نیما (در راستای سیاست تکنرخی کردن ارز توسط بانک مرکزی) میتواند سودآوری شرکتهای بورسی، بهویژه صنایع صادراتمحور را در میانمدت تضمین کند. بورس اکنون امنترین پناهگاه برای پولهای هوشمندی است که از بازار ارز خارج میشوند.
گره کور داراییهای بلوکه شده؛ پولها آزاد میشوند؟
یکی از مهمترین بخشهای این توافق، سرنوشت درآمدهای نفتی و داراییهای توقیفشده ایران در خارج از کشور است. طبق گزارشهای اولیه، واشنگتن متعهد شده تحریمهای مربوط به فروش نفت ایران را به تعلیق درآورد و مسیر برای بازگشت درآمدهای ارزی هموار شود.
در خصوص داراییهای پیشین، اگرچه آزادسازی مستقیم و یکباره تمام اموال بلوکهشده هنوز نهایی نشده، اما گشایش کانالهای بانکی در قالب این توافق ۶۰ روزه، عملاً به معنای دسترسی تدریجی ایران به منابع ارزی خود در بانکهای خارجی است. از سوی دیگر، افت قیمت نفت برنت به محدوده ۸۰ دلار به دلیل انتظار بازگشت رسمی نفت ایران به بازارهای جهانی، نشان میدهد که دنیا روی «نفت آزاد ایران» حساب باز کرده است. این دسترسی ارزی، دست بانک مرکزی را برای مدیریت بازار و همسانسازی نرخها به شدت باز خواهد کرد.
چشمانداز پیشرو؛ بیمها و امیدهای بازه ۶۰ روزه
واقعیت این است که اقتصاد ایران پس از یک دوره پرتنش، اکنون در حال تنفس است. ریزش قیمتها در بازار ارز و طلا ناشی از تخلیه «حباب روانشناختی جنگ» است، اما ماندگاری این ثبات به روند مذاکرات ۶۰ روزه بستگی دارد. شرط ایران برای ادامه این مسیر، لغو کامل محاصره دریایی و پایبندی به رفع محدودیتهای تجاری است.
در کوتاهمدت، روند کاهشی بازارهای سنتی و صعود بورس ادامه خواهد داشت. اما برای چرخش واقعی چرخهای اقتصاد، بخش تولید و سرمایهگذاری صنعتی منتظر است تا ببیند آیا این «آتشبس اقتصادی» به یک «پیمان پایدار» تبدیل میشود یا خیر. تا آن زمان، بازارها با احتیاط، اما خوشبینی به مسیر خود ادامه میدهند.
