مدیر ارسباران به خاطر حجاب مهمانها در مراسم آقای حکایتی اخراج نشد | فرآیند برکناری شهرام کرمی از قبل در جریان بود
رویداد۲۴| رویکردها و نحوه مدیریت علیرضا زاکانی در شهرداری تهران در سالهای گذشته کمحاشیه نبوده است؛ اما در میان پروندههای متعدد مدیریت شهری، سیاستهای فرهنگی و اجتماعی، بهویژه نحوه مواجهه با مسئله حجاب، جایگاه ویژه و بحثبرانگیزتری دارد. شهرداری در دوره زاکانی صرفاً یک نهاد خدماتی و شهری باقی نمانده و در حوزههایی مانند مترو، بوستانها، فضاهای فرهنگی و مراکز عمومی نیز به یکی از بازیگران اجرای سیاستهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شده است.
این رویکرد از همان سالهای نخست حضور زاکانی در بهشت قابل مشاهده بود؛ از تأکید بر «الگوی جهان اسلام» برای تهران و نقش سازمان فرهنگی هنری در تحقق این هدف گرفته تا ورود مستقیم مدیریت شهری به موضوع حجاب در مترو.
در اردیبهشت ۱۴۰۲، بعد از جنجال حضور حجاببانان در مترو، زاکانی صراحتاً اعلام کرد که شهرداری از چند ماه قبل در ۷۰ ایستگاه مترو «کار ایجابی سنگین» در حوزه حجاب انجام داده است. این رویکرد آقای شهردار در سالهای گذشته به همین منوال ادامه داشته و شاهد این مدعا جنجال حذف نیمکتها و تخریب جدولهای خیابان ایرانشهر است که اخیرا خبرساز شد. همین سابقه هم باعث میشود هر اتفاقی در مراکز فرهنگی شهرداری، بهخصوص وقتی پای پوشش زنان و حضور چهرههای فرهنگی در میان باشد، صرفاً یک جابهجایی اداری تلقی نشود و بلافاصله این پرسش را به وجود آورد که آیا مدیران فرهنگی شهرداری باید علاوه بر برنامهریزی فرهنگی، بر پوشش مهمانان نیز نظارت کنند؟
تازهترین نمونه این ماجرا، برکناری شهرام کرمی، مدیر فرهنگسرای ارسباران پس از برگزاری مراسم نکوداشت بهرام شاهمحمدلو، بازیگر و کارگردان باسابقه و محبوب برنامههای کودک، است؛ مراسمی که نحوه پوشش برخی مهمانان آن به موضوعی جنجالی در رسانههای اصولگرا تبدیل شد.
ماجرای «آقای حکایتی» و برکناری مدیر ارسباران
مراسم نکوداشت بهرام شاهمحمدلو، که همه او را با نام «آقای حکایتی» میشناسند، هفتم شهریورماه در فرهنگسرای ارسباران تهران برگزار شد. این برنامه با حضور جمعی از چهرههای شناختهشده سینما و تئاتر همراه بود و اعضای خانواده شاهمحمدلو از جمله راضیه برومند، همسر او، احترام برومند و لیلی رشیدی نیز در آن حضور داشتند.
حضور این چهرههای شناختهشده فرهنگی از همان ساعات اولیه به دلیل نحوه پوشش برخی حاضران، بازتاب گستردهای در فضای مجازی پیدا کرد. دامنه واکنشها در ادامه به رسانههای رسمی اصولگرا نیز رسید؛ تا جایی که خبرگزاری فارس در یادداشتی با عنوان «عرفیسازی بیحجابی» به شدت از نوع پوشش بازیگران حاضر انتقاد کرد و نوشت: «یکی از پرسشهای مهم و قابل تاملی که از سوی افکار عمومی طرح میشود، این است که چرا بازیگرانی که با بهرهمندی از بودجه فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به نام و نان و نوایی رسیدهاند، اکنون با ناسپاسی به نافرمانی مدنی تن میدهند و ارزشها و هنجارهای مقوّم هویت ایرانی_ اسلامی را نادیده میگیرند؟» این رسانه در پایان نیز خواستار برخورد با مسئولان و دستاندرکاران برگزاری مراسم شد.
بیشتر بخوانید: معاونت خدمات شهری یا معاونت تبلیغات؟ | پشت پرده برگزاری جشنواره «خشت بهشت» از جیب شهروندان پایتخت
چند روز بیشتر طول نکشید که خبر برکناری شهرام کرمی، مدیر فرهنگسرای ارسباران، منتشر شد. همزمانی این اتفاق با موج انتقادها درباره پوشش مهمانان مراسم، طبیعی بود که این گمانه را ایجاد کند که میان این دو اتفاق ارتباطی وجود دارد.
با این حال، شهرداری تهران چنین ارتباطی را رد کرده است. رویداد۲۴ برای روشن شدن موضوع با محمد باقر اعلمی مدیر سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران تماس گرفت. او موضوع را به یکی از مقامات روابط عمومی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران ارجاع داد. این مقام مسئول بدون ذکر نام در پاسخ به خبرنگار رویداد۲۴، ارتباط میان برکناری کرمی و حواشی پوشش مهمانان را تکذیب کرده و جابهجایی او را بخشی از یک روند اداری از پیش تعیینشده دانست.
مقام مسئول روابط عمومی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در گفتوگو با رویداد۲۴ اظهار کرد: «شهرام کرمی، مدیر فرهنگسرای ارسباران، بابت حجاب نداشتن مهمانها و بازیگران مراسم نکوداشت آقای حکایتی اخراج نشده است. پروسه رفتن او و جابجاییش از قبل در جریان بود».
به گفته او «وی چهار سال است که در فرهنگسرای ارسباران مسئولیت دارد و به تازگی قرار بود در ترکیب مدیریتی این فرهنگسرا تغییراتی ایجاد شود».
او درباره ادامه فعالیت شهرام کرمی نیز گفت: «وی در آینده در یک سمت و در یک جایگاه دیگر مشغول به فعالیت خواهند شد. اخبار منتشر شده درباره اخراج او به دلیل حجاب زنان در مراسم نکوداشت آقای حکایتی کذب است».
چرا تکذیب شهرداری برای افکار عمومی کافی نیست؟
تکذیب رسمی شهرداری، از منظر خبری موضع روشن مدیریت شهری است و نمیتوان بدون سند آن را نادیده گرفت. اما سابقه عملکرد شهرداری زاکانی به ویژه در موضوع حجاب، زمینهای ایجاد کرده که حتی یک جابهجایی مدیریتی معمول نیز حاشیهساز شود. زاکانی در دوره مدیریت خود بارها نشان داده موضوع حجاب را خارج از یک مسئله صرفاً شخصی و فردی میداند و آن را بخشی از نظم اجتماعی تعریف میکند.
زاکانی در خرداد ۱۴۰۳ و در مقام نامزد انتخابات ریاستجمهوری پروژه «حجاببان» را منکر شد ه و گفت که آنچه انجام میشود، فعالیت مردمی در قالب امر به معروف است. او حتی گفت دخترش نیز در فعالیتهای ایجابی حوزه حجاب در مترو مشارکت داشته است. این در حالی است که اظهارات قبلی خود شهردار درباره «یگان حفاظت شهرداری»، انجام فعالیت در دهها ایستگاه مترو و مراحل تذکر و ممانعت از ورود، تصویری متفاوت از نقش مدیریت شهری ارائه کرده بود. سیاهه اقدامات زاکانی در این حوزه، اما طولانیتر از این حرفها است. نمونه دیگر از ابتکارات جنجالی وی نصب پرده میان واگنهای زنان و مردان در مترو تهران در سال ۱۴۰۲ بود که با عنوان «صیانت از حریم بانوان» انجام شد. این رویکرد البته تنها به مترو محدود نماند. در دوره مدیریت زاکانی، طرحهای مرتبط با تفکیک فضاهای شهری و ایجاد فضاهای اختصاصی برای زنان نیز محل بحث و انتقاد قرار گرفت.
نمونه دیگر هم در فروردین ۱۴۰۳ بود که همزمان با آغاز اجرای «طرح نور» توسط نیروی انتظامی، زاکانی از همکاری شهرداری تهران با نیروی انتظامی در اجرای این طرح خبر داد. این موضوع نیز از آن جهت مهم بود که نشان میداد مدیریت شهری در مسئله حجاب خود را صرفاً یک ناظر بیطرف نمیداند؛ بلکه در مقاطعی از همکاری با نهادهای انتظامی برای اجرای سیاستهای مرتبط با پوشش سخن گفته است. البته این همکاری را نباید با مسئولیت قانونی نیروی انتظامی یکی دانست. شهرداری و پلیس وظایف متفاوتی دارند و شهرداری ضابط قضایی به معنای عام نیست. اما از منظر سیاسی و اجتماعی، اعلام همکاری میان دو مجموعه در موضوعی مانند حجاب، نشاندهنده آن است که این مسئله در مدیریت شهری زاکانی جایگاهی فراتر از یک برنامه فرهنگی پیدا کرده است.
بیشتر بخوانید: ماجرای حضور حجاببانها در بازار تهران چیست؟
وقتی سیاستهای زاکانی در مترو، بوستانها، فضاهای فرهنگی و سازمان فرهنگی هنری، طی سالهای اخیر کنار هم گذاشته میشود، تصویری از یک سیاست واحدتر نمایان میشود، سیاستی که مایل است بخشی از فضای شهری را بر مبنای ملاحظات فرهنگی و جنسیتی مورد نظر مدیریت شهری تفکیک کند.
سازمان فرهنگی هنری؛ از «جهاد فرهنگی» تا حساسیت بر پوشش
در این میان، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران اهمیت ویژهای دارد. این سازمان مجموعه گستردهای از فرهنگسراها، مراکز فرهنگی و هنری و برنامههای مرتبط با شهروندان را مدیریت میکند و طبیعتاً هرگونه تغییر رویکرد در آن میتواند مستقیماً بر فضای فرهنگی پایتخت اثر بگذارد. زاکانی در ابتدای دوره مدیریت خود تأکید کرده بود که سازمان فرهنگی هنری باید در تحقق چشمانداز تهران به عنوان «کلانشهر الگوی جهان اسلام» نقش داشته باشد و تحول فرهنگی در شهر را دنبال کند. همین نگاه، در کنار سابقه مواضع شهردار درباره حجاب، باعث شده حساسیت نسبت به برنامههای فرهنگی این سازمان بالا باشد.
به بیان دیگر، اگر در یک مرکز فرهنگی شهرداری مراسمی برگزار شود که در آن چهرههای شناختهشده هنری با پوششی متفاوت از چارچوب مورد نظر مدیریت شهری ظاهر شوند، این اتفاق صرفاً یک مسئله مربوط به «نوع برگزاری مراسم» نخواهد بود؛ بلکه در بستر سیاست فرهنگی کلی شهرداری، میتواند به یک مسئله مدیریتی تبدیل شود.
در ماجرای فرهنگسرای ارسباران شهرداری رسماً ارتباط میان برکناری مدیر این فرهنگسرا و حواشی پوشش مراسم آقای حکایتی را رد کرده است، اما این پرونده بیش از آنکه فقط درباره سرنوشت یک مدیر فرهنگی باشد، درباره مرزهای سیاستگذاری فرهنگی در شهرداری تهران است؛ مرزی که در سالهای اخیر بهطور فزایندهای با مسئله پوشش، سبک زندگی و کنترل فضای عمومی در هم آمیخته است.
