نفت گران، بنزین ارزان؛ چرا وعده ترامپ با واقعیت جنگ ایران نمیخواند؟
رویداد۲۴| شوک تازه به بازار جهانی انرژی با یک پیام جنجالی از سوی کاخ سفید کلید خورد؛ دونالد ترامپ در حساب خود در شبکه «تروث سوشال» اعلام کرد که پس از «پیروزی» آمریکا در جنگ با ایران، قیمت نفت بهشدت سقوط خواهد کرد و بنزین در این کشور ابتدا به ۳ دلار و در نهایت به زیر ۲ دلار در هر گالن خواهد رسید. او همزمان تأکید کرد که «ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت».
اما بازار انرژی در نخستین روزهای هفته، سیگنال کاملاً متفاوتی ارسال کرد. برنت در معاملات ۷ سپتامبر به ۹۷.۳۱ دلار رسید؛ بالاترین سطح از ۲۴ ژوئیه و امروز نیز حوالی ۹۷.۵ دلار معامله شد. نگرانی اصلی معاملهگران، تشدید درگیریها و کاهش عبور نفتکشها از تنگه هرمز است؛ مسیری که هرگونه اختلال در آن میتواند بخش مهمی از عرضه انرژی جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
به این ترتیب، در بازار جهانی نفت اکنون دو روایت کاملاً متفاوت روبهروی یکدیگر قرار گرفتهاند: روایت سیاسی ترامپ از پایان سریع جنگ و سقوط قیمت انرژی، و روایت بازار از افزایش ریسک عرضه و احتمال تداوم قیمتهای بالا.
گزارشهای رویترز نشان میدهد بازار نفت بیش از آنکه به وعدههای سیاسی درباره پایان جنگ واکنش نشان دهد، به تحولات واقعی در مسیرهای انتقال انرژی توجه میکند. در روزهای اخیر، کاهش تردد کشتیها در تنگه هرمز و تهدیدهای متقابل درباره زیرساختهای انرژی، نگرانی درباره اختلال بیشتر در عرضه را افزایش داده است.
این مسئله اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا حتی اگر درگیریها متوقف شوند، بازگشت کامل کشتیرانی، بیمه نفتکشها و زنجیره تأمین انرژی به وضعیت عادی الزاماً فوری نخواهد بود. بنابراین، پایان جنگ لزوماً به معنای سقوط یکشبه قیمت نفت نیست.
بنزین زیر ۲ دلار؛ وعدهای که نفت بسیار ارزان میخواهد
وعده ترامپ درباره بنزین زیر ۲ دلار نیز با یک پرسش اساسی مواجه است: برای رسیدن به چنین قیمتی، نفت خام باید تا چه سطحی سقوط کند؟
قیمت بنزین تنها تابع قیمت نفت خام نیست و هزینه پالایش، حملونقل، مالیات و شرایط بازار فرآوردهها نیز در آن نقش دارد. با این حال، سقوط بنزین به محدوده زیر ۲ دلار نیازمند افت بسیار شدید قیمت نفت و کاهش پایدار هزینههای زنجیره تولید و توزیع خواهد بود.
از همین رو، فاصله میان قیمت فعلی بنزین آمریکا و وعده ترامپ بسیار قابل توجه است. متوسط قیمت بنزین آمریکا در روزهای اخیر حدود ۴.۱۵ دلار در هر گالن گزارش شده است؛ یعنی تحقق وعده زیر ۲ دلار مستلزم کاهش بیش از نصف قیمت فعلی است.
یک تناقض مهم برای تولیدکنندگان نفت آمریکا
این وعده از زاویه دیگری نیز برای دولت آمریکا چالشبرانگیز است. سقوط شدید قیمت نفت اگرچه برای مصرفکنندگان آمریکایی خبر خوبی خواهد بود، اما میتواند حاشیه سود تولیدکنندگان داخلی، بهویژه تولیدکنندگان نفت شیل، را تحت فشار قرار دهد.
به بیان دیگر، همان نفت ارزان که میتواند فشار تورمی بر خانوارهای آمریکایی را کاهش دهد، ممکن است درآمد و انگیزه سرمایهگذاری صنعت نفت این کشور را نیز کاهش دهد.
این تناقض در سیاست انرژی ترامپ اهمیت زیادی دارد، زیرا واشنگتن از یک سو به دنبال افزایش تولید نفت و تقویت صنعت انرژی آمریکا است و از سوی دیگر وعده نفت و بنزین بسیار ارزان را مطرح میکند؛ دو هدف که همیشه بهسادگی قابل جمع نیستند.
بازار چرا حرف ترامپ را باور نکرد؟
عامل اصلی، چیزی است که معاملهگران آن را «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک» مینامند. بازار نفت فقط میزان تولید فعلی را قیمتگذاری نمیکند؛ بلکه احتمال اختلال در تولید، صادرات و مسیرهای انتقال را نیز در قیمت لحاظ میکند. هرچه احتمال بسته یا ناامن شدن مسیرهای کلیدی بیشتر باشد، معاملهگران حاضرند قیمت بالاتری برای نفت بپردازند.
تنگه هرمز دقیقاً در مرکز این معادله قرار دارد. رویترز گزارش داده که تردد از این مسیر کاهش یافته و نگرانی درباره اختلال گستردهتر در عرضه افزایش پیدا کرده است.
در چنین شرایطی، حتی اگر بخشی از عرضه جهانی همچنان برقرار باشد، ترس از کاهش بیشتر عرضه میتواند قیمت را بالا نگه دارد.
سناریوی ۱۲۰ دلاری نفت؛ روی دیگر ماجرا
موضوع زمانی جدیتر میشود که برخی تحلیلهای بازار از احتمال رسیدن برنت به ۱۲۰ دلار در صورت تشدید اختلال در کشتیرانی سخن میگویند. گلدمن ساکس نیز در سناریوی تشدید حملات و اختلال در مسیرهای انتقال، چنین سطحی را محتمل دانسته است.
البته این به معنای قطعی بودن نفت ۱۲۰ دلاری نیست. بازار همچنان به شدت به تحولات نظامی، وضعیت تنگه هرمز، میزان عرضه کشورهای تولیدکننده و احتمال دستیابی به توافق سیاسی واکنش نشان خواهد داد.
اما همین سناریو نشان میدهد چرا وعده سقوط سریع قیمت نفت با شرایط فعلی بازار فاصله دارد.
ذخایر آمریکا؛ ضربهگیر موقت بازار
یکی دیگر از متغیرهای مهم، وضعیت ذخایر سوخت و نفت آمریکا است. گزارشهای اخیر از کاهش ذخایر سوخت این کشور حکایت دارد و همین مسئله میتواند فشار بیشتری بر قیمت فرآوردههای نفتی وارد کند.
به عبارت دیگر، حتی اگر واشنگتن بتواند بخشی از اختلال عرضه جهانی را با استفاده از ذخایر راهبردی یا افزایش تولید جبران کند، این ابزارها بیشتر ضربهگیر کوتاهمدت هستند و نمیتوانند برای مدت نامحدود جایگزین جریان عادی نفت از خلیج فارس شوند.
چشمانداز طلای سیاه؛ جنگ تعیین میکند، نه وعدهها
در نهایت، سرنوشت قیمت نفت بیش از هر چیز به مسیر جنگ و وضعیت تنگه هرمز گره خورده است. اگر درگیری فروکش کند و امنیت کشتیرانی به شکل پایدار بازگردد، احتمال کاهش قابل توجه پریمیوم ریسک و عقبنشینی قیمت نفت وجود دارد.
اما اگر حملات ادامه پیدا کند، زیرساختهای انرژی بیشتری هدف قرار بگیرد یا عبور نفتکشها از هرمز دشوارتر شود، سناریوی قیمتهای بالاتر از ۱۰۰ دلار دوباره به گزینهای جدی برای بازار تبدیل خواهد شد.
بنابراین، مسئله اصلی بازار در حال حاضر این نیست که ترامپ چه قیمتی را وعده میدهد؛ مسئله این است که آیا امنیت جریان نفت از خلیج فارس بازمیگردد یا نه. اگر امنیت بازگردد، نفت میتواند سقوط کند و وعده ترامپ درباره بنزین ارزانتر دستکم بخشی از مسیر تحقق را پیدا کند. اما تا زمانی که ریسک هرمز و جنگ ایران و آمریکا پابرجاست، بازار نفت دلیلی برای باور کردن سناریوی سقوط سریع قیمتها ندارد.
