روانشناس دانشگاه نرفته یا بلاگر زن ستیز؛ شیوا یزدان بخش کیست؟
رویداد۲۴| دادستانی تهران این بار علیه زنی اعلام جرم کرده که گفته می‌شود در فضای مجازی با ادعای روانشناسی فعال بوده، اما حتی تحصیلات دانشگاهی نیز نداشته است. این موضوع به دلایل مختلفی مورد توجه قرار گرفت و به سرعت به یکی از موضوعات بحث‌برانگیز شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است. یکی از این دلایل پرکار بودن دادستانی و اقدامات مشابه است؛ یک روز پزشک زنان، یک روز یک نمایشگاه هنری و .... نکته مهم‌تر، اما پر بودن فضای مجازی از افرادی است با ادعای یک تخصص خاص به مردم اطلاعات – درست و نادرست – داده و توصیه کرده و برای چند ویو و لایک بیشتر جنجال به پا می‌کنند.
فرد مورد نظر دادستانی تهران در فقره اخیر نیز یکی از همین افراد بوده است؛ زنی به نام شیوا یزدان بخش که با ۲ صفحه در اینستاگرام و یک صفحه یوتیوب به تولید محتوای حاشیه ساز مشغول بود. نکته قابل توجه این است که او در معرفی خود نوشته «من یک واقع‌گرا هستم» و ادعایی درباره روانشناس بودن – حداقل در پیج اینستاگرام خود – ندارد.
چرا اظهارات شیوا یزدان بخش حاشیه ساز بود؟
مروری بر ویدئو‌های منتشرشده از این چهره در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از محتوای او به نقد زنان، روابط عاطفی، ازدواج، مهریه و انتظارات مالی در روابط زن و مرد اختصاص داشته است.
او در برخی ویدئو‌های خود اظهاراتی درباره زنان مطرح کرده که با واکنش‌های منفی و انتقاد‌های گسترده‌ای روبه‌رو شده است. به عنوان مثال در یکی از ویدئوها، زنان را عامل انتقال ویروس HPV معرفی می‌کند و این موضوع را به تحریک مردان از سوی زنان ارتباط می‌دهد. از انجام عمل‌های زیبایی و پوشش زنان انتقاد کرده و این اقدامات را در راستای اغوای مردان می‌داند.
این اظهارات در سال‌های گذشته نیز محل مناقشه بوده و برخی کاربران و منتقدان، محتوای او را زن‌ستیزانه توصیف کرده‌اند. در مقابل، گروهی از مخاطبانش معتقدند او درباره موضوعاتی صحبت می‌کند که کمتر در فضای عمومی به آنها پرداخته می‌شود و به همین دلیل مورد حمله قرار می‌گیرد.
آخرین حضور رسانه‌ای؛ گفت‌و‌گو درباره پول و مهریه
اظهارات دردسرساز خانم بلاگر، اما اخیرا و در پی حضور او در قسمت هشتم پادکست «بدون فیلتر» با میزبانی علی نوری مطرح شده است. او در بخشی از این گفت‌و‌گو که موضوع آن نقش پول در روابط عاطفی، انتظارات مالی زنان و مردان، مهریه و تقسیم هزینه‌های زندگی مشترک بوده است، رسما زنان را «پولکی» خوانده و حتی مدعی می‌شود که ۸۰ درصد زنان متأهل دوست‌پسر دارند.
حضور او در این برنامه با ذیل عنوان «دخترای ایرانی پولی شدن؟! پسرا ضعیف شدن یا دخترا پرتوقع؟» نشان می‌دهد که یزدان‌بخش تا چند روز پیش از انتشار خبر اعلام جرم، همچنان در فضای رسانه‌ای و تولید محتوای مرتبط با روابط زن و مرد فعال بوده است.
ماجرای روانشناس بودن او چیست؟
یکی از مهم‌ترین ابهام‌های پرونده، موضوع تحصیلات و عنوان روانشناسی است. مرکز رسانه قوه قضائیه اعلام کرده است که پس از شناسایی و احضار این زن، در بررسی‌های اولیه مشخص شده او نه‌تنها تحصیلات روانشناسی نداشته، بلکه اساساً سابقه تحصیلات دانشگاهی نیز نداشته است.
با این حال، در واکنش‌های کاربران به خبر، گروهی تأکید کرده‌اند که یزدان‌بخش اساساً ادعای روانشناس بودن نداشته و نباید صرف تولید محتوای مرتبط با روابط انسانی و مسائل اجتماعی را به معنای معرفی خود به عنوان متخصص روانشناسی دانست.
این اختلاف نظر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در اطلاعیه قوه قضائیه مشخص نشده که او دقیقاً در کدام صفحه یا ویدئو خود را روانشناس معرفی کرده، چه عنوانی برای فعالیتش به کار برده و مبنای احراز این ادعا چه بوده است. همچنین متن دقیق محتوای مورد اعتراض و مصداق الفاظ توهین‌آمیز نیز منتشر نشده است؛ بنابراین تا زمان انتشار جزئیات بیشتر، نمی‌توان درباره اینکه او مشخصاً با چه عنوانی فعالیت می‌کرده و دقیقاً چه ادعایی مبنای پرونده قضایی قرار گرفته است، با قطعیت اظهارنظر کرد.
از انتقاد به محتوای زن‌ستیزانه تا اعتراض به برخورد قضایی
پرونده شیوا یزدان‌بخش در شبکه‌های اجتماعی واکنش‌های متفاوتی به دنبال داشته است. بخشی از کاربران با اشاره به اظهارات گذشته او درباره زنان، از مسدود شدن صفحاتش استقبال کرده‌اند و محتوای منتشرشده از سوی او را مصداق ترویج کلیشه‌های جنسیتی و اظهارنظر‌های غیرعلمی دانسته‌اند.
در سوی دیگر، گروهی از کاربران به نحوه برخورد قضایی با این چهره اعتراض دارند. در برخی واکنش‌ها، موضوع به مقایسه با افرادی کشیده شده که با عنوان روانشناس در رسانه‌ها، از جمله صداوسیما، حضور پیدا می‌کنند.
برای نمونه، در یک واکنش منتشرشده در شبکه اجتماعی ایکس، کاربری با مقایسه پرونده یزدان‌بخش با فعالیت سعید عزیزی که او را «روانشناس خودخوانده» می‌نامد، پرداخته است. او به حضور پرتکرار عزیزی به عنوان روانشناس در برنامه‌های سبک زندگی رسانه ملی اشاره و از برخورد دوگانه انتقاد کرده است.
پرونده‌ای با پرسش‌های بی‌پاسخ
آنچه تاکنون از اطلاعیه قوه قضائیه مشخص شده، احضار این زن، انجام تحقیقات اولیه، اعلام جرم و صدور دستور مسدودسازی حساب‌های کاربری اوست. در این اطلاعیه هیچ اشاره‌ای به بازداشت یا صدور حکم محکومیت نشده و رسیدگی به پرونده همچنان ادامه دارد.
با این حال، چند پرسش درباره این پرونده همچنان بی‌پاسخ مانده است: محتوای دقیق ویدئویی که موجب ورود دادستانی شده چه بوده؟ آیا موضوع اصلی پرونده ادعای برخورداری از تحصیلات روانشناسی بوده یا اظهارات دیگری که از سوی دستگاه قضایی فاقد سند و توهین‌آمیز تشخیص داده شده است؟ و مهم‌تر از همه، آیا فرصت دفاع و پاسخگویی عمومی برای این فرد فراهم خواهد شد؟
در نهایت، فارغ از موافقت یا مخالفت با دیدگاه‌های شیوا یزدان‌بخش، تفکیک میان نقد محتوای منتشرشده، صلاحیت حرفه‌ای افراد برای ارائه مشاوره روان‌شناختی و حدود مسئولیت کیفری آنها در فضای مجازی ضروری است. مسدودسازی صفحات و اعلام جرم، به‌تنهایی پاسخ روشنی به این پرسش‌ها نمی‌دهد و انتشار جزئیات بیشتر از سوی مراجع قضایی می‌تواند ابعاد پرونده را روشن‌تر کند.
