صداوسیما و نمایندگان مأموریت دولت را خنثی کردند؛ پزشکیان نتوانست از جایگاهش دفاع کند | منافع ایران قربانی تبانی میانجی‌ها با آمریکا شد
رویداد۲۴ | منیره چگینی- در شرایطی که مذاکرات ایران و آمریکا همچنان با بن‌بست‌ها و اختلافات جدی مواجه است، بحث درباره نقش دولت، نهادهای تصمیم‌گیر و کشورهای میانجی در ناکامی تلاش‌های دیپلماتیک بار دیگر بالا گرفته است. منتقدان می‌پرسند چرا با وجود هزینه‌های سنگین جنگ و ادامه فشارهای اقتصادی، تهران و واشنگتن هنوز نتوانسته‌اند به سازوکاری پایدار برای حل اختلافات دست پیدا کنند و سهم اختلافات داخلی در این وضعیت چقدر بوده است.
پرسش دیگر به نقش کشورهای واسطه بازمی‌گردد؛ کشورهایی که هرکدام در کنار تلاش برای کاهش تنش، منافع اقتصادی و راهبردی خاص خود را نیز دنبال می‌کنند و سالهاست سیاست میانجی گری به جای مذاکره مستقیم مورد نقد ناظران است. روشن نیست چرا جمهوری اسلامی طی سالها سیاست نفی کشورها، به سازوکار میانجیگری روی آورده و مذاکره مستقیم را به تابوی سیاست خارجی خود بدل کرده است.
حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در گفتوگو با رویداد۲۴ به این پرسش‌ها پاسخ داده و انتقادات صریحی را متوجه دولت مسعود پزشکیان، نهادهای سیاسی و رسانه‌ای و شیوه مدیریت مذاکرات کرده است. او معتقد است دولت در دفاع از اختیارات خود ناکام مانده و پرهیز از مذاکره مستقیم با آمریکا، زمینه را برای غلبه منافع میانجی‌ها بر منافع ملی ایران فراهم کرده است.
فلاحت‌پیشه: دیپلماسی عمومی در اختیار دولت پزشکیان قرار نگرفت
فلاحت‌پیشه در گفتوگو با رویداد۲۴، با اشاره به اختلافات داخلی درباره مذاکره با آمریکا و تأثیر آن بر انسجام تصمیم‌گیری در سیاست خارجی اظهار کرد: «بخش اعظم اختلافاتی که در حوزه مذاکرات مربوط به جنگ شکل گرفته، به ضعف دولت آقای پزشکیان برمی‌گردد. وقتی اختیار مذاکره به دولت واگذار شد، طبیعتاً باید میان دیپلماسی رسمی و دیپلماسی عمومی نیز هماهنگی وجود می‌داشت.اما در عمل، تنها دیپلماسی رسمی به دولت واگذار شد و دیپلماسی عمومی در اختیار دولت قرار نگرفت.»
او با اشاره به نقش برخی نهادها و چهره‌های سیاسی در فضای داخلی کشور افزود: «نهاد‌هایی مانند صداوسیما، برخی افراد در فضای مجازی و حتی تعدادی از نمایندگان مجلس، عملاً نقشی خنثی‌کننده در مأموریت دولت ایفا کردند. فراموش نکنیم آخرین مأموریت پزشکیان و عراقچی در سازمان ملل متحد در شرایطی انجام شد که در داخل ایران عده‌ای این مأموریت را تضعیف می‌کردند. حتی یک نماینده مجلس از آمریکایی‌ها خواسته بود که پزشکیان را به آمریکا راه ندهند و حضور او را خیانت می‌دانست.»
به گفته فلاحت‌پیشه، چنین مواضعی موجب شد طرف مقابل به این جمع‌بندی برسد که هیئت ایرانی از قدرت و اختیار لازم برای مذاکره و دستیابی به توافق برخوردار نیست. این وضعیت، ظرفیت دیپلماسی ایران را تضعیف می‌کند و بر امکان رسیدن به تفاهم اثر منفی می‌گذارد.
دولت نتوانست از جایگاه ریاست‌جمهوری دفاع کند
رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در پاسخ به این پرسش که آیا مسئولیت مذاکره و اختیار تصمیم‌گیری در ساختار سیاسی ایران به‌روشنی تعریف شده است، با اشاره به جایگاه شورای عالی امنیت ملی گفت: «طبق قانون، موضوعات کلان سیاست خارجی و مسائل کلان سیاسی و اقتصادی در حوزه مسئولیت شورای عالی امنیت ملی قرار دارد که رئیس‌جمهور ریاست آن را بر عهده دارد. در این چارچوب، تصمیم‌گیری درباره مسائل کلان انجام می‌شود و موضوعات مربوط نیز به اطلاع رهبری می‌رسد.»
او با بیان اینکه در موضوع مذاکره نیز تفویض اختیار صورت گرفت، ضعف دولت پزشکیان را ناتوانی در دفاع از جایگاه ریاست‌جمهوری دانست و تصریح کرد: «ضعف ذاتی دولت آقای پزشکیان این است که هیچ‌وقت نتوانست از ریاست‌جمهوری به‌عنوان یک جایگاه واقعی دفاع کند. وقتی مسئولی نتواند حرمت جایگاه و اختیار کرسی خود را حفظ کند، طبیعتاً نمی‌تواند مأموریت‌های محوله در قبال کشورهای دیگر، به‌ویژه در حوزه جنگ و صلح، را به‌خوبی انجام دهد.»
فلاحت‌پیشه همچنین با اشاره به عملکرد تیم‌های مذاکره‌کننده گفت: «حتی با وجود آقای قالیباف در راس تیم مذاکره‌کننده نتوانستند جلوی مسیر شکست تفاهم اسلام‌آباد را بگیرند. تفاهمی که به اعتقاد من، تفاهم خوبی بود. همه این شرایط به ضرر دیپلماسی تمام شده است.»
سردتر شدن میانجی‌ها؛ نشانه‌ای از شکست دیپلماسی
فلاحت‌پیشه در ادامه، با انتقاد از اتکای بیش از اندازه ایران به میانجی‌ها گفت: «سیاست خارجی ایران به‌شدت میانجی‌زده شده است. اکنون یکی از شاخص‌های ارزیابی شکست دیپلماسی را می‌توان در نوع رفتار میانجی‌ها دید. وقتی کشورهایی مانند عمان و مصر، عربستان، پاکستان و قطر در میانجیگری میان ایران و آمریکا سردتر می‌شوند، این وضعیت به‌عنوان نشانه‌ای از شکست دیپلماسی تلقی می‌شود.»
او معتقد است اتکای ایران به میانجی‌ها موجب شده است بخش مهمی از ظرفیت‌های دیپلماتیک کشور از بین برود و موضوع اصلی روابط تهران و واشنگتن تحت تأثیر محاسبات و منافع کشورهای واسطه قرار گیرد.
رئیس پیشین کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت ابلاغ شروط از طریق میانجی با مذاکره مستقیم و پیام اختلافات داخلی به طرف مقابل گفت: «متأسفانه نوع تعامل و تقابل ایران و آمریکا به بدعتی در تاریخ دیپلماسی جهان تبدیل شده است.»
او افزود: «اینکه ایران هیچ‌وقت حاضر نشد مستقیماً با آمریکا مذاکره کند، باعث شد میانجی‌هایی شکل بگیرند که هرکدام منافع خاص خود را تعریف کردند و مسئله اصلی ایران و آمریکا عملاً به تابعی از منافع میانجی‌ها تبدیل شد.»
روسیه احیای برجام را تحت تاثیر جنگ اوکراین متوقف کرد
بیشتر بخوانید:
همه بازیگران داخلی در مذاکرات هسته‌ای؛ تصمیم گیرنده اصلی کیست؟
فلاحت‌پیشه با اشاره به مذاکرات برجام و تلاش‌ها برای احیای آن افزود: «پس از برجام و در جریان تلاش‌ها برای احیای توافق، میانجی‌هایی وارد میدان شدند که برای خود منافعی تعریف کرده بودند. روسیه در رأس این روند قرار داشت و عملاً موضوع احیای برجام را تحت تأثیر جنگ اوکراین قرار داد.»
فلاحت‌پیشه در ادامه به نقش پاکستان در میانجیگری‌های اخیر اشاره کرد و گفت: «اکنون نیز می‌بینیم کشوری مانند پاکستان از ظرفیت میانجیگری خود برای پیشبرد منافعش استفاده کرده است. از جمله توافق سه‌جانبه مکه، توافق‌نامه‌های امنیتی با برخی کشورها و بهره‌مندی از امتیاز‌هایی در حوزه انرژی و موضوعات مرتبط با نیروی کار پاکستان در کشورهای عربی. در چنین شرایطی، مسئله اصلی ایران به حاشیه می‌رود و منافع دیگر کشورها در اولویت قرار می‌گیرد.»
او با تأکید بر اینکه پرهیز از مذاکره مستقیم یکی از عوامل طولانی‌شدن تنش میان تهران و واشنگتن بوده است، اظهار کرد: «بخش عمده دلایل طولانی و ویرانگر شدن رابطه ایران و آمریکا و تبدیل یک چالش سیاسی به چالشی نظامی، به همین تابوی مذاکره مستقیم بازمی‌گردد. اگر ایران و آمریکا مستقیماً با یکدیگر مذاکره می‌کردند، شرایط به‌گونه‌ای نبود که کشوری مانند روسیه، که خود با غرب درگیر چالشی بزرگ است، نقش میانجی را ایفا کند.»
فلاحت‌پیشه با طرح انتقاداتی درباره نقش روسیه در این روند، مدعی شد آنچه میانجیگری نامیده می‌شد، در عمل نوعی تبانی روسیه و آمریکا بر سر موضوع انرژی بوده است.
به گفته او، پوتین تلاش کرد ترامپ را از کشورهای اروپایی دور نگه دارد و در این میان، موضوع عرضه روزانه ۳۰۰ هزار بشکه گازوئیل به بازار نیز مطرح بوده است.
او در پایان، با تأکید بر پیامدهای اتکای بیش از اندازه به واسطه‌ها گفت: «سیاست خارجی ایران یکی از میانجی‌زده‌ترین سیاست‌های خارجی در تاریخ است و از همین ناحیه، بسیاری از منافع کشور قربانی تبانی میانجی‌ها با طرف‌های دیگر شده است.»
