دیپلماسی روی کاغذ| ماجرای نامهای که روایت دیدار لاریجانی در عمان را تغییر داد، چیست؟
رویداد ۲۴| دیدار علی لاریجانی با سلطان هیثم بن طارق در زمانی انجام شد که عمان بار دیگر به محور میانجیگری در پرونده ایران و آمریکا تبدیل شده است. گزارشها تأیید میکنند این دیدار پس از دور جدید گفتوگوهای غیرمستقیم تهران و واشینگتن در مسقط انجام شد و محور گفتوگوها شامل تحولات منطقهای و روند مذاکرات دو طرف بوده است.
در روایت رسمی، جزئیات مذاکرات منتشر نشد و تنها بر «فضای مثبت و سازنده» تأکید شد؛ الگویی که در دیپلماسی امنیتی ایران معمول است و نشان میدهد موضوعات حساس احتمالاً خارج از اطلاعرسانی عمومی بررسی شدهاند.
بیشتر بخوانید:
اما نقطه اختلاف روایتی از جایی آغاز شد که رسانههای بینالمللی از احتمال انتقال پیام ایران به آمریکا از طریق عمان خبر دادند. برخی گزارشها تأکید داشتند که سفر لاریجانی در بستر مذاکرات هستهای و احتمالاً با هدف انتقال پیام مرتبط با این گفتوگوها انجام شده است.
در مقابل، واکنش سریع چهرههای نزدیک به لاریجانی و تکذیب حمل پیام، نشاندهنده حساسیت تهران نسبت به تصویر «نیازمند میانجی» بودن است. در ادبیات رسمی ایران، معمولاً تلاش میشود مذاکرات در قالب گفتوگوهای برابر یا مذاکرات فنی نمایش داده شود، نه تبادل پیام از موضع ضعف یا درخواست.
در این میان، انتشار تصاویر یک نامه در محل دیدار با وزیر خارجه عمان، پیچیدگی روایت را افزایش داد. گزارشها میگویند در عکسهای منتشر شده، چیزی شبیه نامه کنار مقام عمانی دیده میشد و همین مسئله دوباره فرضیه تبادل پیام مکتوب را تقویت کرد.
نکته مهم اینجاست که در تاریخ مذاکرات ایران، استفاده از پیام مکتوب سابقه دارد؛ بهویژه زمانی که تهران میخواهد پیامها دقیق، کنترلشده و قابل استناد باشند؛ بنابراین اصل وجود نامه، حتی اگر حامل پیام ایران نباشد، ذاتاً غیرعادی محسوب نمیشود.
در همین نقطه، روایت سوم شکل گرفت: اینکه شاید مسیر پیام برعکس بوده و عمان حامل پیام به ایران بوده است. این سناریو با منطق میانجیگری عمان همخوانی دارد؛ زیرا مسقط در سالهای گذشته اغلب نقش کانال انتقال پیام میان تهران و واشینگتن را بازی کرده است. از این زاویه، نامه احتمالی میتواند بخشی از روند «دیپلماسی رفت و برگشتی» باشد، نه الزاماً پیام یکطرفه ایران.
از منظر تحلیلی، تمرکز بر «نامه» مهمتر از خود دیدار است؛ زیرا نامه نماد مرحلهای است که مذاکرات از سطح کلیات سیاسی وارد مرحله تبادل پیشنهادهای مشخص میشود. در مذاکرات پیچیده، پیام شفاهی برای تنظیم فضا استفاده میشود، اما نامه زمانی وارد صحنه میشود که طرفین در حال تنظیم جزئیات خطوط قرمز، امتیازات یا چارچوب توافق باشند.
با این وجود، اگرچه هیچ طرفی رسماً درباره ماهیت این نامه توضیح نداده، اما مجموعه نشانهها نشان میدهد سفر لاریجانی احتمالاً بخشی از فاز عملیاتیتر مذاکرات بوده است؛ فازی که در آن پیامها دقیقتر، مکتوبتر و حساستر میشوند. در چنین شرایطی، اختلاف روایت رسانهای بیشتر از آنکه نشاندهنده تناقض باشد، بیانگر تلاش هر طرف برای کنترل برداشت سیاسی از روند مذاکرات است.
چه دیپلماسی که از شینزو آبه تا وزیر عمان روش می نشین اند 
