پایان مذاکرات ژنو| حمله آمریکا نزدیک است یا مذاکره ادامه پیدا میکند؟
رویداد۲۴| همزمان با پایان سومین دور مذاکرات میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده در ژنو، روایتهای متفاوتی از فضای گفتوگوها منتشر شد. کانال ۱۳ اسرائیل به نقل از ارزیابیهای داخلی این کشور مدعی شد شکافهای موجود میان تهران و واشینگتن عمیقتر از آن است که بهسادگی برطرف شود. در مقابل، مقامهای عمانی اعلام کردند روند مذاکرات متوقف نشده و هفته آینده ادامه خواهد یافت.
شامگاه پنجشنبه هفتم اسفند، رسانهها گزارش دادند هیاتهای دو کشور پس از اتمام نشستها محل برگزاری مذاکرات را ترک کردهاند. در همین حال، پایگاه خبری اکسیوس نوشت استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا در مذاکرات، از پیشنهادهای ارائهشده از سوی هیات ایرانی در گفتوگوهای صبح رضایت نداشته و نسبت به آن ابراز ناامیدی کردهاند.
بیشتر بخوانید:
با این حال، ساعاتی بعد یکی از مقامهای ارشد آمریکایی در گفتوگو با رسانهها این دور از رایزنیها را «مثبت» توصیف کرد. این ارزیابی خوشبینانه در حالی مطرح شد که وبسایت واینت به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد احتمال اقدام نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی در «آیندهای نزدیک» افزایش یافته است.
در سوی دیگر، بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، از «پیشرفت قابل توجه» در مذاکرات ژنو سخن گفت و اعلام کرد پس از انجام مشورتهایی در پایتختهای دو کشور، گفتوگوها هفته آینده در وین و در سطح کارشناسی ادامه خواهد یافت.
در روزهای اخیر، چشمانداز مذاکرات تهران و واشینگتن در حالی مورد بحث قرار گرفته که همزمان با آن، آرایش نظامی آمریکا در منطقه افزایش یافته است. روزنامه والاستریت ژورنال نیز گزارش داد ایالات متحده در جریان مذاکرات شروطی سختگیرانه مطرح کرده که شامل برچیدن سه سایت هستهای نطنز، فردو و اصفهان و همچنین انتقال کامل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران میشود. بر اساس این گزارش، واشینگتن تنها آماده لغو محدود بخشی از تحریمها در چارچوب توافق احتمالی است؛ موضوعی که به یکی از گرههای اصلی اختلاف تبدیل شده است.
در ظاهر، روایت رسمی از ادامه مذاکرات و برنامهریزی برای دور بعدی گفتوگوها، تصویری از باز بودن مسیر دیپلماسی ارائه میدهد. اعلام «پیشرفت قابل توجه» از سوی عمان و تاکید بر ادامه مذاکرات در وین، این پیام را منتقل میکند که هنوز کانال سیاسی فعال است و طرفین از میز مذاکره فاصله نگرفتهاند.
همزمان، مجموعهای از نشانههای امنیتی و هشدارآمیز، پیام متفاوتی مخابره میکند؛ از ارزیابیهای رسانههای اسرائیلی درباره نزدیک بودن گزینه نظامی گرفته تا گزارشها درباره افزایش آرایش نظامی آمریکا در منطقه. اگر در کنار این موارد، هشدارها یا توصیههای برخی کشورها برای خروج یا کاهش حضور اتباعشان در منطقه را نیز قرار دهیم، تصویر پیچیدهتر میشود.
اما این دوگانه چه پیامی دارد؟ نخست آنکه در دیپلماسی بحران، مذاکره و تهدید لزوماً متضاد هم نیستند؛ بلکه گاه مکمل یکدیگرند. طرفها تلاش میکنند همزمان با حفظ مسیر گفتوگو، اهرم فشار خود را نیز تقویت کنند. افزایش فشار نظامی یا امنیتی میتواند با هدف امتیازگیری بیشتر در میز مذاکره انجام شود. از این منظر، هشدارها و تخلیه احتمالی اتباع، بخشی از راهبرد «فشار در حین مذاکره» تلقی میشود.
دوم آنکه چنین اقداماتی میتواند نشانه بیاعتمادی عمیق به نتیجهبخش بودن مذاکرات باشد. حتی اگر در سطح سیاسی از «پیشرفت» سخن گفته شود، دستگاههای امنیتی کشورها معمولاً بدبینانهترین سناریو را مبنای برنامهریزی قرار میدهند. توصیه به خروج اتباع، بیش از آنکه اعلام قریبالوقوع بودن جنگ باشد، نشاندهنده ارزیابی ریسک بالا در صورت شکست مذاکرات است.
سوم اینکه این تضاد میتواند نوعی پیام چندلایه به افکار عمومی باشد. از یک سو، دولتها نمیخواهند مسئول شکست دیپلماسی شناخته شوند؛ بنابراین بر مثبت بودن فضا تاکید میکنند. از سوی دیگر، با آمادهسازی افکار عمومی برای سناریوهای تنشآمیز، هزینه غافلگیری احتمالی را کاهش میدهند.
همزمانی ادامه مذاکرات با هشدارهای امنیتی و اقداماتی نظیر خروج اتباع کشورهایی همانند چین و تخلیه سفارت بریتانیا، لزوماً به معنای پایان دیپلماسی نیست؛ بلکه نشانه شکنندگی وضعیت است.
پیام اصلی این وضعیت آن است که مذاکرات اگرچه ادامه دارد، اما بر لبه تیغ حرکت میکند. هرچند کانال سیاسی هنوز باز است، اما فاصله میان توافق و تقابل نیز کوتاهتر از آن است که بتوان با قطعیت از ثبات شرایط سخن گفت.
منتظر جنگم. باید تمام بشه این شب سیه. 
