از میلدهال تا فیرفورد؛ چرا آمریکا تجهیزاتش را پنهان می‌کند؟ | نشانه ترس یا بخشی از نقشه جنگ؟
رویداد۲۴| انتقال هواپیما‌های سوخت‌رسان ارتش آمریکا از پایگاه میلدهال بریتانیا به آلمان، آن هم چند هفته پس از خروج بمب‌افکن‌های آمریکایی از پایگاه فیرفورد، نگرانی‌ها درباره گسترش دامنه تنش میان تهران و واشنگتن را افزایش داده است. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که دونالد ترامپ پس از شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان از احتمال پیشرفت مذاکرات با ایران سخن می‌گوید، اما هم‌زمان محاصره دریایی و آمادگی نظامی آمریکا همچنان ادامه دارد. آیا واشنگتن در حال دور کردن تجهیزات ارزشمند خود از تیررس تهدیدات احتمالی است یا باید این جابه‌جایی‌ها را نشانه‌ای از آماده‌سازی برای مرحله تازه‌ای از تقابل دانست؟
دومین خروج غیرمنتظره تجهیزات نظامی آمریکا از بریتانیا
روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارش امروز خود از جابه‌جایی بخشی از هواپیما‌های نظامی آمریکا از پایگاه هوایی میلدهال در انگلستان خبر داد. بر اساس این گزارش، دو هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی صبح دوشنبه به مقصد آلمان تغییر مسیر دادند و در ادامه چند هواپیمای سوخت‌رسان دیگر نیز از این پایگاه به آلمان و نقاط دیگر منتقل شدند. این جابه‌جایی پس از دریافت هشدار‌هایی درباره تهدیدات مرتبط با ایران انجام شده است؛ هرچند مقام‌های آمریکایی هنوز جزئیات ماهیت و میزان فوریت این تهدید را اعلام نکرده‌اند.
اهمیت این اتفاق، اما بیشتر از انتقال چند هواپیما است، زیرا پایگاه میلدهال یکی از مراکز مهم نیروی هوایی آمریکا در اروپا و محل استقرار بال هوایی سوخت‌رسان یکصد نیروی هوایی آمریکا است. هواپیما‌های KC-۱۳۵ مستقر در این پایگاه وظیفه سوخت‌رسانی به جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها را بر عهده دارند و نقش مهمی در پشتیبانی از عملیات‌های هوایی دوربرد ایفا می‌کنند. به همین دلیل، جابه‌جایی این هواپیما‌ها در شرایط افزایش تنش با ایران از نظر نظامی اهمیت ویژه‌ای دارد.
خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی با تأیید خبر جابه‌جایی هواپیما‌ها نوشت که سطح تدابیر حفاظتی در دو پایگاه میلدهال و لیکنهیث افزایش یافته است. این دو پایگاه در وضعیت امنیتی FPCON Charlie قرار گرفته‌اند؛ سطحی از هشدار که نشان‌دهنده وجود اطلاعاتی درباره احتمال وقوع اقدام تروریستی است و در سلسله‌مراتب حفاظتی ارتش آمریکا، یک سطح پایین‌تر از بالاترین وضعیت هشدار قرار دارد.
چرا آمریکا بمب‌افکن‌هایش را از انگلیس خارج کرد؟
اتفاق تازه در میلدهال را نمی‌توان بدون توجه به ماجرای پایگاه فیرفورد بررسی کرد. حدود یک ماه پیش، آمریکا تمام بمب‌افکن‌های مستقر در این پایگاه را خارج کرد؛ تصمیمی که پس از طرح نگرانی‌های امنیتی درباره احتمال حمله به این مرکز نظامی اتخاذ شد.
در اواخر شهریور، پنج مرد بریتانیایی در نزدیکی پایگاه فیرفورد بازداشت شدند. این بازداشت‌ها در چارچوب تحقیقات درباره احتمال تدارک اقدام تروریستی علیه این پایگاه انجام شد و پس از آن نیز یک شهروند بریتانیایی-ایرانی در ارتباط با پرونده مورد ظن قرار گرفت. مقام‌های بریتانیایی از وجود نشانه‌هایی درباره ارتباط احتمالی ایران با این ماجرا سخن گفتند، اما تهران هرگونه دخالت در طرح ادعایی را رد کرد.
چند روز بعد، در چهارم اکتبر، پنتاگون تأیید کرد که تمام بمب‌افکن‌های آمریکایی مستقر در فیرفورد به پایگاه‌های اصلی خود در آمریکا بازگشته‌اند. در آن زمان حدود ۱۲ بمب‌افکن B-۱ در این پایگاه حضور داشتند؛ هواپیما‌هایی که پیش‌تر در عملیات نظامی علیه ایران به کار گرفته شده بودند.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر شد که شبکه خبری‌ای‌بی‌سی آمریکا در گزارشی به نقل از منابع مطلع نوشت نگرانی از احتمال حمله پهپادی به پایگاه فیرفورد، یکی از عوامل اصلی خروج بمب‌افکن‌ها بوده است. بر اساس این گزارش، طرح ادعایی حمله به پایگاه و پرسنل آمریکایی به سپاه پاسداران نسبت داده شده بود؛ ادعایی که از سوی منابع آمریکایی مطرح شد و ایران آن را نپذیرفت.
چرا خروج تانکر‌های سوخت‌رسان مهم است؟
برای فهم اهمیت نظامی اتفاق اخیر باید به نقش هواپیما‌های سوخت‌رسان در عملیات‌های آمریکا توجه کرد. جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌های دوربرد برای انجام مأموریت‌های طولانی به سوخت‌رسانی هوایی وابسته‌اند. این هواپیما‌ها امکان می‌دهند جنگنده‌ها بدون نیاز به فرود در پایگاه‌های نزدیک به منطقه عملیات، مسافت‌های طولانی‌تری را طی کنند و مدت بیشتری در آسمان باقی بمانند.
در نتیجه، تانکر‌های سوخت‌رسان فقط تجهیزات پشتیبانی نیستند؛ آنها بخشی از زیرساخت اصلی قدرت هوایی آمریکا محسوب می‌شوند. اگر یک عملیات نظامی گسترده در فاصله‌ای دور از خاک آمریکا طراحی شود، وجود چنین هواپیما‌هایی می‌تواند تفاوت مهمی در توان عملیاتی ایجاد کند.
از این منظر، انتقال هواپیما‌های سوخت‌رسان از میلدهال را می‌توان اقدامی برای کاهش آسیب‌پذیری تجهیزات ارزشمند در برابر حملات احتمالی دانست. در واقع، پراکنده‌سازی تجهیزات نظامی یکی از روش‌های شناخته‌شده برای جلوگیری از وارد شدن خسارت سنگین به یک پایگاه در صورت حمله است. وقتی هواپیما‌ها در یک نقطه متمرکز نباشند، احتمال از دست رفتن هم‌زمان تعداد زیادی از آنها کاهش پیدا می‌کند.
البته این جابه‌جایی لزوماً به معنای کاهش توان نظامی آمریکا نیست. هواپیما‌های منتقل‌شده به آلمان یا سایر پایگاه‌ها همچنان می‌توانند در چارچوب مأموریت‌های نظامی مورد استفاده قرار گیرند. به همین دلیل، تعبیر دقیق‌تر از این اتفاق، پراکنده‌سازی و افزایش حفاظت از دارایی‌های نظامی است، نه عقب‌نشینی آمریکا از اروپا.
نکته دیگر آن است که پایگاه لیکنهیث میزبان جنگنده‌های F-۱۵E و F-۳۵A آمریکاست. این موضوع اهمیت افزایش سطح حفاظت در این پایگاه را نیز بیشتر می‌کند. به بیان دیگر، نگرانی فقط متوجه تانکر‌های سوخت‌رسان نیست و بخش مهمی از زیرساخت عملیاتی نیروی هوایی آمریکا در بریتانیا در شرایط امنیتی سخت‌گیرانه‌تری قرار گرفته است.
جنگ ایران و آمریکا به اروپا رسیده است؟
یکی از مهم‌ترین ابعاد تحولات اخیر، جغرافیای آن است. درگیری ایران و آمریکا اگرچه در خاورمیانه شکل گرفته، اما آثار امنیتی آن می‌تواند به مناطقی بسیار دورتر از میدان اصلی نبرد منتقل شود. پایگاه‌های آمریکایی در اروپا، به‌ویژه مراکزی که در عملیات‌های نظامی علیه ایران نقش داشته‌اند، از این منظر اهمیت پیدا می‌کنند.
بریتانیا یکی از مهم‌ترین متحدان نظامی واشنگتن در اروپاست و پایگاه‌های آن برای استقرار و پشتیبانی از هواپیما‌های آمریکایی اهمیت راهبردی دارند. پایگاه فیرفورد پیش‌تر برای عملیات بمب‌افکن‌های دوربرد مورد استفاده قرار گرفته و میلدهال نیز از مراکز مهم سوخت‌رسانی و پشتیبانی هوایی آمریکا به شمار می‌رود.
در جریان جنگ ایران و آمریکا، تهران بار‌ها درباره پیامد‌های استفاده از پایگاه‌های کشور‌های دیگر برای حمله به خاک ایران هشدار داده است. از منظر تهران، کشور‌هایی که امکانات نظامی خود را در اختیار عملیات علیه ایران قرار می‌دهند، نمی‌توانند انتظار داشته باشند که از پیامد‌های امنیتی چنین تصمیمی کاملاً مصون بمانند.
در مقابل، واشنگتن نیز تلاش می‌کند با افزایش تدابیر حفاظتی و پراکنده‌سازی تجهیزات، احتمال وارد شدن خسارت به نیرو‌ها و امکانات نظامی خود را کاهش دهد. این وضعیت می‌تواند کشور‌های میزبان پایگاه‌های آمریکایی را در موقعیت دشواری قرار دهد؛ از یک سو به همکاری نظامی با واشنگتن متعهد هستند و از سوی دیگر نمی‌خواهند به هدفی در مناقشه‌ای تبدیل شوند که مستقیماً در آن طرف اصلی نیستند.
به این ترتیب، یکی از هزینه‌های گسترش تنش در خاورمیانه، افزایش فشار‌های امنیتی بر متحدان آمریکا در اروپا است. اگر دامنه تهدیدات متقابل گسترش پیدا کند، پایگاه‌های نظامی، مسیر‌های انتقال تجهیزات و حتی زیرساخت‌های لجستیکی کشور‌های میزبان می‌توانند در معرض مخاطرات بیشتری قرار گیرند.
چرا کاخ سفید هم‌زمان به دنبال مذاکره و حفظ تهدید نظامی است؟
زمان‌بندی خروج هواپیما‌های آمریکایی از میلدهال نیز قابل توجه است. این اتفاق تنها چند روز پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و در شرایطی رخ داده که ادامه جنگ با ایران به یکی از موضوعات هزینه‌ساز برای دولت ترامپ تبدیل شده است.
نتایج انتخابات فشار سیاسی بر کاخ سفید را افزایش داده و این نگرانی را در میان جمهوری‌خواهان تقویت کرده که ادامه یک جنگ پرهزینه و بدون چشم‌انداز روشن می‌تواند موقعیت حزب را در آستانه رقابت‌های ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ بیش از پیش تضعیف کند. افزایش هزینه‌های انرژی، اختلال در تجارت دریایی و نگرانی از گسترش جنگ در منطقه نیز به این فشار‌ها دامن زده است.
در چنین شرایطی، ترامپ از یک طرف تلاش می‌کند با تأکید بر پیروزی نظامی آمریکا، پایان جنگ را به‌عنوان یک دستاورد معرفی کند و از طرف دیگر با حفظ محاصره و تهدید به حمله مجدد، تهران را به پذیرش شروط واشنگتن وادار سازد.
این سیاست را می‌توان نوعی تلاش برای حفظ فشار حداکثری با حداقل هزینه نظامی دانست. واشنگتن ترجیح می‌دهد بدون ورود به یک عملیات گسترده دیگر، از ابزار‌های اقتصادی، دریایی و امنیتی برای گرفتن امتیاز از ایران استفاده کند. با این حال، چنین رویکردی به معنای کاهش کامل خطر درگیری نیست؛ زیرا هرگونه خطای محاسباتی، حمله به نیرو‌های آمریکایی یا تشدید درگیری در تنگه هرمز می‌تواند شرایط را تغییر دهد.
از سوی دیگر، خروج تجهیزات از پایگاه‌های بریتانیا نشان می‌دهد که حتی در صورت تمایل سیاسی ترامپ به حفظ وضعیت موجود، فرماندهان نظامی آمریکا حاضر نیستند احتمال حمله به نیرو‌ها و تجهیزات خود را نادیده بگیرند. این همان نقطه‌ای است که فاصله میان دیپلماسی و محاسبات امنیتی خود را نشان می‌دهد.
آمریکا از حمله دوباره می‌ترسد یا برای یک جنگ احتمالی آماده می‌شود؟
در تحلیل تحرکات اخیر آمریکا باید از دو برداشت افراطی پرهیز کرد. نخست اینکه خروج هواپیما‌ها را نشانه قطعی عقب‌نشینی واشنگتن و ترس از قدرت نظامی ایران بدانیم و دوم اینکه هر جابه‌جایی نظامی را مقدمه‌ای برای حمله قریب‌الوقوع تلقی کنیم.
واقعیت این است که پراکنده‌سازی تجهیزات در شرایط افزایش تهدیدات امنیتی، یک اقدام متعارف نظامی برای کاهش آسیب‌پذیری است. آمریکا می‌تواند هواپیما‌های خود را از یک پایگاه پرخطر خارج کند، اما همچنان توان عملیاتی خود را از طریق پایگاه‌های دیگر حفظ کند. حتی در ماجرای فیرفورد نیز پنتاگون اعلام کرد بمب‌افکن‌های خارج‌شده به پایگاه‌های اصلی خود در آمریکا بازگشته‌اند؛ اقدامی که لزوماً به معنای کنار گذاشتن توان حمله به اهداف دوردست نیست.
از طرف دیگر، اگر واشنگتن واقعاً در حال برنامه‌ریزی برای یک عملیات نظامی گسترده باشد، حفظ امنیت هواپیما‌های سوخت‌رسان، جنگنده‌ها و نیرو‌های مستقر در پایگاه‌های خارجی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بنابراین، همین جابه‌جایی‌ها می‌تواند هم با سیاست احتیاط و جلوگیری از غافلگیری سازگار باشد و هم با حفظ ظرفیت عملیاتی برای سناریو‌های بعدی.
با این حال، یک نکته نباید نادیده گرفته شود: انتقال تجهیزات از پایگاه‌های بریتانیا به آلمان و دیگر نقاط، به معنای خروج آمریکا از معادله نظامی نیست. واشنگتن همچنان در منطقه حضور نظامی دارد و محاصره دریایی ایران نیز ادامه یافته است. در نتیجه، آنچه فعلاً مشاهده می‌شود بیشتر تغییر در نحوه استقرار و حفاظت از تجهیزات است تا تغییر قطعی در راهبرد نظامی آمریکا.
