احمد جنتی در آستانه صدسالگی| نماد ماندگاری چهره‌ها در ساختار قدرت جمهوری اسلامی و پیام حکمرانی کهنسال

رویداد ۲۴| امروز احمد جنتی، دبیر شورای نگهبان، وارد صدمین سال زندگی خود شد؛ رخدادی که فراتر از یک مناسبت شخصی، بهانه‌ای برای بازخوانی نسبت «سن» و «قدرت» در ساختار جمهوری اسلامی است. هرچند در میان مسئولان جمهوری اسلامی چهره‌های هم‌نسل یا حتی مسن‌تر از او نیز وجود داشته و دارند، اما جنتی بیش از دیگران به نماد حکمرانی کهنسال و استمرار طولانی‌مدت حضور در نهاد‌های غیرانتخابی تصمیم‌ساز تبدیل شده است.

با رسیدن احمد جنتی به صدسالگی، بار دیگر نام او در صدر توجه‌ها قرار گرفته است؛ چهره‌ای که از ابتدای دهه ۱۳۶۰ تاکنون در مناصب کلیدی حضور داشته و به‌ویژه در مقام دبیر شورای نگهبان، نقشی تعیین‌کننده در فرآیند‌های انتخاباتی و نظارتی ایفا کرده است. او از سال ۱۳۷۱ به عضویت شورای نگهبان درآمد و از سال ۱۳۷۶ دبیر این شورا شد؛ جایگاهی که طی نزدیک به سه دهه گذشته حفظ کرده است. استمرار این حضور، در کنار جایگاه حقوقی شورای نگهبان در تأیید یا رد مصوبات مجلس و نظارت بر انتخابات، سبب شده که جنتی به یکی از پایدارترین چهره‌های ساختار رسمی قدرت تبدیل شود.

بیشتر بخوانید:

در تاریخ جمهوری اسلامی، مسئولان سالخورده کم نبوده‌اند. در سال‌های مختلف، برخی فقهای شورای نگهبان، اعضای مجلس خبرگان یا شخصیت‌های روحانی در سنین بالا مسئولیت داشته‌اند. حتی در مقاطعی، رؤسای برخی نهاد‌های مهم نیز در دهه هشتم یا نهم زندگی خود فعالیت می‌کردند. اما تفاوت احمد جنتی با بسیاری از این چهره‌ها در دو نکته است: نخست، طولانی‌بودن دوره حضور او در یک نهاد کلیدی و دوم، موقعیت خاص شورای نگهبان در ساختار تصمیم‌سازی.

شورای نگهبان نهادی انتخابی نیست، اما تأثیر مستقیم بر انتخابات دارد. این شورا با نظارت بر صلاحیت نامزد‌ها و تطبیق مصوبات مجلس با شرع و قانون اساسی، دروازه ورود به بخش بزرگی از ساختار قدرت را تنظیم می‌کند. از این منظر، دبیر شورا نه‌تنها یک مقام اداری، بلکه یکی از بازیگران اصلی تعیین چارچوب رقابت سیاسی در کشور است. همین ویژگی سبب شده که جنتی، بیش از آنکه صرفاً یک روحانی سالخورده تلقی شود، به نمادی از تداوم و ثبات چهره‌ها در رأس نهاد‌های غیرانتخابی بدل گردد.

در سال‌های اخیر، بحث درباره ضرورت جوان‌گرایی در مدیریت کشور بار‌ها از سوی رهبران سیاسی و حتی خود مقامات رسمی مطرح شده است. با این حال، نمونه‌هایی مانند احمد جنتی نشان می‌دهد که در برخی نهاد‌های کلیدی، تغییر نسل با کندی بسیار رخ می‌دهد. منتقدان این وضعیت معتقدند که تمرکز طولانی‌مدت قدرت در دست چهره‌های ثابت، مانع گردش نخبگان و تزریق نگاه‌های تازه می‌شود. در مقابل، مدافعان استمرار این چهره‌ها بر تجربه، ثبات و شناخت عمیق آنان از ساختار حقوقی و سیاسی تأکید می‌کنند.

آنچه جایگاه جنتی را نمادین کرده، صرفاً سن او نیست؛ بلکه هم‌زمانی سن بالا با استمرار نقش مؤثر در یکی از مهم‌ترین نهاد‌های تصمیم‌ساز است. در حالی که بسیاری از مسئولان هم‌نسل او طی سال‌ها از مناصب اجرایی یا نظارتی کنار رفته‌اند، او همچنان در موقعیتی قرار دارد که نامش با فرآیند‌های کلان سیاسی گره خورده است. به همین دلیل، در افکار عمومی، احمد جنتی بیش از هر چهره دیگری به تصویر «حکمرانی کهنسال» تبدیل شده است؛ تصویری که برای برخی نشانه ثبات و برای برخی دیگر نشانه ایستایی است.

ورود او به صدسالگی، صرف‌نظر از داوری‌های سیاسی، یک نقطه عطف نمادین است؛ لحظه‌ای که توجه‌ها را به پرسش بزرگ‌تری معطوف می‌کند: نسبت میان تغییر نسل‌ها و ساختار قدرت در جمهوری اسلامی چگونه تعریف می‌شود؟ آیا نهاد‌های غیرانتخابی نیز در مسیر چرخش نسلی قرار خواهند گرفت یا الگوی استمرار چهره‌های دیرپا همچنان غالب خواهد ماند؟ احمد جنتی، با رسیدن به صدسالگی، بیش از همیشه به نمادی از این پرسش تبدیل شده است.