پایان تلخ هما در شانزهلیزه | مقام ایرانایر: پول آب و برق و اجاره ۱۴۰ هزار یورویی دفتر پاریس را نمیتوانستیم پرداخت کنیم
رویداد۲۴| بعد از تراژدی تبدیل ایران ایر وین به یک دونر کبابی، نوبت حالا به پرافتخارترین ساختمان همای ایران در اروپا رسید. پایین آمدن تابلو و نشان اساطیری «هما» از نمای ساختمان شماره ۴۳ در خیابان شانزهلیزه پاریس، برای مردم ایران اهمیتی فراتر از خبر تعطیلی یک مرکز فروش بلیت در اروپا دارد. لوگوی هواپیمایی ملی ایران برای بیش از ۶ دهه در یکی از شناختهشدهترین و گرانترین خیابانهای جهان مشاهده میشد و ویترینی زنده از منزلت بینالمللی و اعتبار ترانزیتی ایران در قلب قاره سبز بود.
این روزها، اما با پاکسازی نشانهای ایرانایر از این موقعیت استراتژیک، یکی از آخرین نقاط تماس فیزیکی صنعت هوانوردی کشور در غرب اروپا تعطیل شده است؛ رویدادی تلخ که بررسی ابعاد تاریخی، دلایل حقوقی و پیامدهای کلان آن، گوشهای از هزینههای سنگین و پنهان تحریم و انزوای بینالمللی را پیش چشم قرار میدهد.
چرا کار به تعطیلی رسید؟
تعطیلی دفتر هما که سالهاست به یک ساختمان متروکه تبدیل شده بود، محصول یک فرآیند تدریجی و چند مرحلهای از فشارهای بینالمللی است. در گام نخست، با تشدید تحریمهای یکجانبه مالی و بانکی آمریکا، امکان تبادلات ارزی ایرانایر در اروپا با اختلال مواجه شد. مسدود شدن حسابهای هما در فرانسه باعث شد این شرکت با وجود داشتن تمکن مالی، قادر به انتقال پول و واریز اجارهبها به مالکان ملک نباشد و همین مسئله پرونده را وارد نزاع حقوقی پیچیدهای در دادگاههای فرانسه کرد.
ضربه کاری بعدی در مهرماه ۱۴۰۳ وارد آمد؛ زمانی که اتحادیه اروپا تحریمهای جدیدی را علیه ایرانایر اعمال کرد و تمامی پروازهای مستقیم این شرکت به مقاصد اروپایی توقف یافت. با توقف پروازها، دفتر پاریس عملاً کارکرد عملیاتی و درآمدزایی خود را از دست داد. در نهایت، تداوم بنبست بانکی و عدم امکان واریز وجوه باعث شد دادگاههای فرانسه رای به نفع مالکان ملک صادر کنند که این روند حقوقی به تخلیه ملک و پایین آمدن تابلوها انجامید.
پاسخ رسمی ایرانایر؛ روایت ناخواسته یک بنبست حقوقی
در پی بازتاب گسترده این رویداد و انتشار ویدیوها در فضای مجازی، شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما) در اطلاعیهای رسمی – در شهریور ۱۴۰۴ - به تشریح علل این اتفاق پرداخت و اعلام کرد: «متأسفانه به دلیل تحریمهای یکجانبه و ظالمانه آمریکا علیه صنعت هوایی کشور، حسابهای مالی هما در فرانسه مسدود و امکان پرداخت به موقع واریز اجارهبها در سالهای گذشته مقدور نبوده است.»
در بخش دیگری از این اطلاعیه رسمی درباره وضعیت حقوقی ملک و پیگیریهای قضایی آمده است: «دفتر مذکور که به عنوان نمادی از حضور و فعالیت "هما" در قلب اروپا شناخته میشود، از سال ۱۳۶۱ (۱۹۸۲ میلادی) بر اساس قرارداد رسمی و قانونی به صورت حق سرقفلی در اختیار این شرکت قرار گرفته است... این شرایط غیرقابل پیشبینی و خارج از اراده شرکت، منجر به بروز اختلافات حقوقی با مالک ملک و طرح دعوی قضایی در دادگاههای فرانسه شده است. شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران "هما"، از طریق وکلای مجرب و قانونی خود در فرانسه، در حال پیگیری جدی این پرونده است و تمامی تلاش خود را برای حفظ این دارایی ارزشمند به کار گرفته است.»
حالا اما نشان هما نیز از سردر ساختمان متروکه ایران ایر برداشته شده و ایران ایر در اروپا به خط پایان خود رسیده است. حسام قربانعلی، مدیر سابق روابط عمومی ایرانایر و سرپرست کنونی معاونت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، درباره تعطیلی دفتر ایرانایر در فرانسه به رویداد۲۴ گفت: «رقم اجاره ماهانه این ملک بسیار بسیار بالا بود و باید از جایی تأمین میشد. ایرانایر هم یک شرکت مبتنی بر درآمد و هزینه است؛ باید درآمدی داشته باشد تا بتواند هزینه کند. اجاره ماهانه ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار یورویی این ملک را باید از کجا تأمین میکرد؟ فقط این هم نیست. شما در ایران زندگی میکنید و میدانید که تمام دولت ما در اروپا تحت تحریم است. ما چطور باید این پول را منتقل میکردیم؟ پول نقد که نمیتوانستیم ببریم.»
او در پاسخ به این پرسش که شرایطی که از آن صحبت میکند، موضوع جدیدی نیست و ایران سالها با وجود تحریمها، ملک ارزشمند ایرانایر در خیابان شانزهلیزه پاریس را حفظ کرده بود، گفت: «ما حتی در پرداخت هزینه آب، برق و گاز این ملک هم دچار مشکل بودیم. در سالهای اخیر، فشار تحریمها با مسدودسازی داراییها، بستن حسابهای ایران و ایرانیها و سختگیرانهتر شدن فرایندها تشدید شد. یک ایرانی بامعرفت در فرانسه بود که پول آب ما را پرداخت میکرد؛ فرانسه حساب او را هم بست.»
این اتفاق بسیار غمانگیز است. قربانعلی میگوید این ماجرا برای کسانی که ایرانایر را خانه خود میدانند، بسیار غمانگیزتر هم هست. با این حال، به گفته او، سیاستهای خصمانه اروپا در قبال ایران، بهویژه پس از جنگ روسیه و اوکراین، فشارها بر ایران را تشدید کرده است.
درخشش اساطیری؛ از پروازهای طلایی تا حضور در شانزهلیزه
بیشتر بخوانید: ماجرای دونرکبابی در دفتر ایران ایر وین چیست؟ | توضیحات درباره ملک استیجاری و اعتراض هما به باقیماندن لوگو
پیشینه خطوط هوایی ملی ایران و جایگاه ویژه آن در پاریس، ریشه در دهههای درخشش هوانوردی کشور دارد. هواپیمایی ملی ایران (هما) در سال ۱۳۴۰ تأسیس شد و طی دهههای ۵۰ و ۶۰ میلادی با خریدهای مدرن، به یکی از ایمنترین، مدرنترین و سریعالرشدترین شرکتهای هواپیمایی جهان بدل گشت. خط پروازی تهران-پاریس همواره یکی از نمادینترین خطوط «هما» بود؛ پروازهایی که با لوکسترین هواپیماهای وقت انجام میشد و تهران را به یکی از پلهای اصلی ترانزیت میان غرب و شرق تبدیل میکرد.
پس از انقلاب و در سال ۱۳۶۱ (۱۹۸۲ میلادی)، با هدف تثبیت حضور حقوقی و تجاری ایرانایر در قلب فرانسه، قرارداد خرید حق سرقفلی دفتری در پلاک ۴۳ خیابان شانزهلیزه به مدت ۹ سال منعقد شد؛ قراردادی که پس از آن در سه دوره متوالی تمدید شد و بیش از چهار دهه پایگاه رسمی «هما» در پاریس بود. در سالهایی که پروازهای مستقیم هما شریان اصلی ارتباطی مسافران، گردشگران و جامعه ایرانیان خارج از کشور بود، دفتر شانزهلیزه نقشی حیاتی در پشتیبانی لجستیک، ارائه خدمات مسافری و توسعه روابط گردشگری ایفا میکرد. این دفتر برای هزاران ایرانی مقیم اروپا نخستین خانه آشنا در غربت و پرچمی از اعتبار ملی بود.
هزینههای پنهان انزوا و ضرورت عقلانیت دیپلماتیک
بسته شدن دفتر شانزهلیزه ابعادی فراتر از یک پرونده ملکی دارد و هشدار جدی درباره فرسایش سرمایههای نمادین کشور است. تحریمها تنها ناوگان هوایی را فرسوده نمیکنند یا پروازها را به تعطیلی نمیکشانند، بلکه امکان صیانت از داراییهای حقوقی، برندینگ ملی و سرقفلیهای ارزشمندی را که طی چند دهه تلاش به دست آمدهاند، سلب میکنند.
از سوی دیگر، این اتفاق نشان داد که مدیریت داراییهای بینالمللی کشور در شرایط بحران، نیازمند هوشمندی دیپلماتیک، پیشبینی سناریوهای ریسک و شفافسازی سریع برای افکار عمومی است. سکوت یا اطلاعرسانی دیرهنگام پس از وایرال شدن ویدیوها در فضای مجازی، تنها به ناامیدی اجتماعی دامن میزند و واقعیت تلخ این است که بدون اتصال مجدد به شبکه مالی جهان و رفع موانع دیپلماتیک، حفظ داشتههای گذشته نیز روزبهروز دشوارتر خواهد شد.
پایین آمدن تابلوی «هما» در خیابان شانزهلیزه پاریس، زنگ خطری جدی درباره روند افول حضور بینالمللی ایران است. ایرانایر روزگاری یکی از مدرنترین و ایمنترین شرکتهای هواپیمایی خاورمیانه بود و حضورش در قلب فرانسه، نشانه این اقتدار به شمار میرفت.
احیای این اعتبار رفته و بازگرداندن بالهای هما به آسمان جهان، با شعار و راهکارهای موقت ممکن نیست؛ بلکه نیازمند عقلانیت اقتصادی، تنشزدایی مسئولانه و اصلاح رویکردهای کلان در حوزه دیپلماسی و تجارت بینالملل است تا سرمایههای ملی کشور بیش از این قربانی بنبستهای ساختاری نشوند.
