از کالاکارت تا وام؛ چرا نسخه دولت برای بازنشستگان جواب نمیدهد؟
رویداد۲۴| باز هم صحبت از افزایش تسهیلات خرید اعتباری بازنشستگان است. مدیرعامل صندوق بازنشستگی کشوری از پیگیری افزایش سقف اعتبار خرید از فروشگاههای زنجیرهای خبر داده و همزمان بانک رفاه نیز از طرحهای جدید وام برای بازنشستگان و مستمریبگیران رونمایی کرده است. در ظاهر، این خبرها میتواند نشانهای از توجه به معیشت بازنشستگان باشد، اما اگر کمی عمیقتر نگاه کنیم، یک پرسش جدی مطرح میشود؛ چرا هر بار که سخن از حمایت از بازنشستگان به میان میآید، راهحل در قالب وام، کالاکارت و خرید اعتباری تعریف میشود، نه افزایش قدرت واقعی خرید؟
جای خالی حقوقی که با تورم هماهنگ باشد
سالهاست که بازنشستگان از شکاف میان حقوق دریافتی و هزینههای زندگی گلایه دارند. تورمهای پیدرپی باعث شده بخش بزرگی از مستمری صرف هزینههای اولیه مانند خوراک، اجاره، دارو و درمان شود و چیزی برای سایر نیازهای زندگی باقی نماند.
در چنین شرایطی، افزایش سقف خرید اعتباری شاید بتواند برای مدتی کوتاه امکان خرید برخی کالاها را فراهم کند، اما واقعیت این است که اعتبار، درآمد نیست. بازنشسته امروز خرید میکند، اما باید فردا از همان حقوق ناکافی، اقساط آن را بپردازد؛ یعنی مشکلی که امروز وجود دارد، فقط به ماههای بعد منتقل میشود.
وام، درمان فقر نیست
اقتصاددانان بارها تأکید کردهاند که وام زمانی میتواند ابزار مناسبی باشد که فرد از توان بازپرداخت آن برخوردار باشد یا آن را برای سرمایهگذاری و افزایش درآمد دریافت کند. اما بخش بزرگی از بازنشستگان نه قصد راهاندازی کسبوکار دارند و نه امکان افزایش درآمد.
وام برای بسیاری از آنان، صرف هزینههای روزمره، خرید دارو، درمان یا تأمین مایحتاج ضروری میشود؛ هزینههایی که اصولاً باید از محل حقوق و مستمری تأمین شوند، نه از طریق استقراض.
به همین دلیل، تبدیل وام به مهمترین ابزار حمایت معیشتی، بیش از آنکه راهحل باشد، نشانهای از ناتوانی سیاستگذاری در جبران کاهش قدرت خرید است.
سالمندی، زمان آرامش است نه آغاز بدهکاری
بازنشستگی در همه دنیا قرار است دورهای باشد که فرد پس از سالها کار، با امنیت اقتصادی و آرامش بیشتری زندگی کند. اما وقتی مهمترین خبرهای مربوط به بازنشستگان حول محور افزایش سقف وام، کالاکارت و خرید اقساطی میچرخد، این پرسش پیش میآید که آیا قرار است سالمندی به دورهای برای مدیریت بدهیهای ماهانه تبدیل شود؟
بسیاری از بازنشستگان در سنی قرار دارند که علاوه بر هزینههای سنگین درمان، با کاهش توان جسمی و دغدغههای متعدد خانوادگی روبهرو هستند. در چنین شرایطی، اضافه شدن تعهد پرداخت اقساط ماهانه، تنها فشار روانی و مالی بیشتری ایجاد میکند.
کرامت انسانی نیز فقط به دریافت یک وام کمبهره محدود نمیشود. کرامت یعنی فرد بتواند بدون نگرانی از بدهکار شدن، هزینههای عادی زندگی خود را از محل درآمدش تأمین کند.
بیمه درمان؛ مطالبهای مهمتر از اعتبار خرید
در کنار بحث تسهیلات، صندوق بازنشستگی از بهبود اجرای بیمه تکمیلی درمان نیز سخن گفته است؛ موضوعی که اتفاقاً میتواند تأثیر بسیار ملموستری بر کیفیت زندگی بازنشستگان داشته باشد.
بخش قابل توجهی از هزینههای سالمندان به درمان اختصاص دارد و هرگونه تأخیر در پرداخت خسارتها یا ضعف در پوشش بیمهای، مستقیماً معیشت آنان را تحت تأثیر قرار میدهد. از این منظر، اصلاح نظام بیمه درمان، پرداخت بهموقع مطالبات و کاهش هزینههای درمانی، شاید بسیار مؤثرتر از افزایش چند ده میلیون تومان اعتبار خرید باشد.
حمایت واقعی از بازنشسته چگونه است؟
اگر هدف، بهبود معیشت بازنشستگان است، سیاستهای حمایتی باید از مسیر دیگری دنبال شود؛ افزایش حقوق متناسب با نرخ واقعی تورم، اجرای کامل همسانسازی حقوق، تقویت بیمههای درمانی، کاهش هزینههای سلامت، مهار تورم و حفظ ارزش مستمریها، راهکارهایی هستند که میتوانند قدرت خرید را به شکل پایدار افزایش دهند.
وام و خرید اعتباری شاید در شرایط اضطراری بتوانند بهعنوان یک ابزار کمکی مورد استفاده قرار گیرند، اما زمانی که به سیاست اصلی حمایت از بازنشستگان تبدیل شوند، در واقع صورتمسئله را تغییر میدهند، نه اینکه آن را حل کنند.
کرامت بازنشسته با درآمد پایدار حفظ میشود
بازنشستگان، سالها از عمر و توان خود را صرف کار و پرداخت حق بیمه کردهاند تا در سالهای سالمندی از حداقل امنیت اقتصادی برخوردار باشند. انتظار طبیعی آنان این نیست که هر چند ماه یکبار سقف وام یا کالاکارتشان افزایش پیدا کند؛ انتظارشان این است که حقوقشان آنقدر متناسب با هزینههای زندگی باشد که اساساً نیازی به استقراض برای خرید مایحتاج روزانه نداشته باشند.
تا زمانی که تورم با سرعتی بیشتر از افزایش حقوق حرکت کند، هر میزان وام و اعتبار جدید، تنها مُسکنی موقت خواهد بود. حمایت واقعی از بازنشستگان، نه در افزایش سقف بدهی، بلکه در افزایش قدرت خرید، مهار تورم و حفظ شأن و کرامت کسانی است که سالها بار اقتصاد کشور را بر دوش کشیدهاند.
