چه چیزی در انتظار مجمع عمومی سازمان ملل ۲۰۲۶ است؟ | بزرگترین رویداد دیپلماسی جهان
رویداد۲۴ | سال گذشته، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پس از آنکه پلهبرقیای که هنگام رفتن به سالن مجمع عمومی سوار آن بود دچار اختلال شد، سازمان ملل را به «خرابکاری» متهم کرد.
گوترش روز چهارشنبه گفت: «میتوانم به شما بگویم که ما اقدامات بیشتری انجام دادهایم تا مطمئن شویم هر کسی که از آنجا عبور میکند، تعامل منفی با پلهبرقی نخواهد داشت.»
اما جدا از مشکلات مربوط به وسایل حملونقل متحرک، مجمع عمومی سازمان ملل امسال کارهای مهمی پیش رو دارد. موضوع اصلی این دوره چنین اعلام شده است: «بازگرداندن اعتماد، مدیریت تحول: سازمان مللی که برای همه کار میکند.»
این نشست همچنین در حالی آغاز میشود که دوره ریاست گوترش در پایان سال به پایان خواهد رسید و نگرانیها درباره مدلهای نوظهور هوش مصنوعی بر فضای مذاکرات سایه انداخته است.
در ادامه، نگاهی داریم به آنچه از «بحث عمومی» مجمع عمومی سازمان ملل انتظار میرود؛ بخشی که در آن رهبران و مقامهای کشورها به نوبت پشت تریبون سنگی معروف این سازمان سخنرانی میکنند.
دیدارها و توافقها در حاشیه مجمع | ایران در مرکز توجه است
تراکم بالای حضور دیپلماتها و رهبران جهان، مجمع عمومی سازمان ملل را به یکی از مهمترین مکانها برای برگزاری دیدارهای دوجانبه در حاشیه نشست اصلی تبدیل کرده است.
بر اساس گفته دو مقام آمریکایی به CNN، دونالد ترامپ قرار است روز سهشنبه با رهبران کشورهای خلیج فارس دیدار کند تا درباره مرحله بعدی جنگ با ایران گفتوگو کند.
همچنین یک مقام آگاه به CNN گفته است که در طول این هفته یک نشست سطح بالا درباره «هیئت صلح» ترامپ برگزار خواهد شد.
این موضوع از آن جهت قابل توجه است که ترامپ پیشتر گفته بود این هیئت ــ که قرار است بر بازسازی غزه نظارت کند ــ «ممکن است» در نهایت جایگزین سازمان ملل شود.
در همین حال، منابع دیپلماتیک گفتهاند فرانسه قصد دارد این هفته نشستی پیگیری درباره راهحل دو کشوری برای مناقشه اسرائیل و فلسطین برگزار کند.
فرانسه و چند کشور غربی دیگر در جریان نشست سال گذشته مجمع عمومی سازمان ملل، اعلام کردند که کشور فلسطین را به رسمیت میشناسند.
ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، اعلام کرده است که مانند سال گذشته با دونالد ترامپ در نیویورک دیدار خواهد کرد.
این دیدار پس از آن انجام میشود که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، اوایل ماه جاری میلادی بهطور جداگانه با زلنسکی در کییف و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در مسکو دیدار کردند.
ترامپ در هفتههای پس از آن سفرها، تنها با پوتین گفتوگو کرده است.
رسانههای دولتی روسیه نیز گزارش دادهاند که سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دیدار خواهد کرد.
مجمع عمومی؛ محل نهایی شدن توافقها
مجمع عمومی سازمان ملل همچنین محلی برای امضا یا رسمی کردن توافقهاست.
ماهها پس از آنکه ترامپ تهدید کرده بود گرینلند را با زور ضمیمه آمریکا کند، انتظار میرود او توافقی را که با دانمارک و گرینلند مذاکره شده امضا کند؛ توافقی که به آمریکا «کنترل دائمی» بر امنیت گرینلند خواهد داد.
هنوز مشخص نیست این توافق چه تفاوتی با ترتیبات فعلی خواهد داشت؛ ترتیباتی که هماکنون نیز حضور نظامی گسترده آمریکا در این جزیره را امکانپذیر کرده است.
چه کسانی سخنرانی میکنند؟
سخنرانیهایی که از پشت تریبون مجمع عمومی سازمان ملل انجام میشود، اغلب به اندازه محتوای صحبتهای رهبران، به رفتار حاضران در سالن نیز توجه جلب میکند.
سال گذشته، هنگام سخنرانی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شمار زیادی از نمایندگان سالن مجمع عمومی را ترک کردند.
در سال ۲۰۱۸ نیز زمانی که دونالد ترامپ در حال تشریح دستاوردهای دولت خود بود، خنده نمایندگان سخنرانی او را قطع کرد.
دانیل فورتی، رئیس بخش امور سازمان ملل در گروه بینالمللی بحران، به CNN گفت فهرست سخنرانان امسال، فضای کلی این دوره از مجمع عمومی را مشخص خواهد کرد.
او گفت: «اگرچه به نظر میرسد بیش از ۱۳۰ رئیس دولت یا حکومت در این نشست حضور خواهند داشت، اما در واقع تصویر بسیار متفاوتی از پیامهایی که رهبران جهان به سازمان ملل ارائه میکنند خواهیم داشت.»
یکی از پرسشهای مهم این است که آیا شی جینپینگ، رهبر چین، حضور غیرمنتظرهای در نیویورک خواهد داشت یا نه.
شی قرار است همزمان با برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل برای یک سفر رسمی دولتی به واشنگتن برود.
فورتی گفت:«اگر ترامپ و شی در واشنگتن دیدار کنند، اما هر دو قدرت بزرگ جهان در هفته نشست سطح بالای سازمان ملل درگیر دیپلماسی این سازمان نباشند، این برای سازمان ملل تصویر بسیار دشواری ایجاد خواهد کرد.»
وقتی از گوترش درباره برنامه سفر شی پرسیده شد، دبیرکل سازمان ملل گفت اگرچه «دوست دارد رئیسجمهور شی جینپینگ را در کنار خود داشته باشد»، اما او ماه گذشته دو بار با رهبر چین دیدار کرده و درباره تعهد پکن به «نظم جهانی مبتنی بر چندجانبهگرایی با محوریت سازمان ملل» نگرانی ندارد.
بر اساس فهرست اولیه، دیگر سخنرانان مهم شامل لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیسجمهور برزیل، هستند که روز سهشنبه نخستین سخنرانی را انجام خواهد داد و بنیامین نتانیاهو که روز پنجشنبه سخنرانی خواهد کرد.
دِلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت ونزوئلا، نیز روز پنجشنبه برای نخستین بار در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی خواهد کرد؛ در حالی که رئیس سابق او، نیکلاس مادورو، تنها چند مایل دورتر در بروکلین در زندان به سر میبرد.
انتظار میرود رودریگز پیش از سخنرانی خود با ترامپ دیدار کند.
محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، نیز برای روز پنجشنبه و پیش از سخنرانی نتانیاهو در فهرست سخنرانان قرار گرفته است.
ایران چه برنامه ای در مجمع عمومی سازمان ملل دارد؟
سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران یکشنبه عصر تهران را به مقصد نیویورک ترک کرد.
«هیئت اصلی» ایران شامل مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز فردا به نیویورک سفر می کند.
یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا روز پنجشنبه گفت: «مطابق با تعهدات ما به عنوان کشور میزبان، هیئت اصلی جمهوری اسلامی ایران قادر خواهد بود در هفته سطح بالای مجمع عمومی سازمان ملل حضور پیدا کند.»
او افزود: «این هیئت تحت محدودیتهای رفتوآمد قرار خواهد داشت و براساس سیاست تحریمی ما، اجازه خرید کالاهای لوکس و برخی کالاهای دیگر را نخواهد داشت. این هیئت کوچکتر از سال گذشته خواهد بود.»
حضور پزشکیان در نیویورک در حالی که کشورش بهطور فعال درگیر جنگ با آمریکا است، تقریباً بیسابقه محسوب میشود.
نزدیکترین نمونه تاریخی در سطح بینالمللی شاید سفر انور سادات، رئیسجمهور مصر، به اسرائیل در سال ۱۹۷۷ باشد؛ زمانی که دو کشور از نظر رسمی هنوز در وضعیت جنگی قرار داشتند.
اما حتی آن سفر نیز بخشی از یک روند گستردهتر صلح بود.
خداحافظی با سازمان ملل
امسال چند خداحافظی مهم نیز در سازمان ملل رخ خواهد داد.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، آخرین حضور خود در مجمع عمومی را تجربه خواهد کرد و آنتونیو گوترش نیز آخرین حضور خود را به عنوان دبیرکل سازمان ملل خواهد داشت.
رقابت برای جانشینی گوترش تا پایان سال، یکی از موضوعات مهم مورد توجه بسیاری از شرکتکنندگان خواهد بود.
دانیل فورتی میگوید دبیرکل فعلی سازمان ملل «آخرین چهره از نسل پیشین رهبران جهانیگرا» است؛ فردی که بخش زیادی از دوره ۱۰ ساله خود را صرف تأمین مالی توسعه، تغییرات اقلیمی و آماده کردن سازمان ملل برای ظهور هوش مصنوعی کرده است.
خداحافظی گوترش و سایه هوش مصنوعی بر آخرین دوره او
آخرین موضوع، بهویژه برای دبیرکل در حال خروج سازمان ملل اهمیت زیادی دارد؛ گوترش بیش از نیمی از آخرین نشست خبری خود را به موضوع هوش مصنوعی اختصاص داد.
او به خبرنگاران گفت: «هوش مصنوعی بدون تردید یکی از موضوعات اصلی گفتوگوهای من با رهبران جهان در هفته آینده خواهد بود و سازمان ملل نیز در روزهای پیش رو همچنان به بررسی ایدهها و رویکردهای عملی در این زمینه ادامه خواهد داد.»
پس از چند هفته هشدارهای آخرالزمانی درباره این فناوری، هوش مصنوعی امسال به یکی از موضوعات اصلی مجمع عمومی سازمان ملل تبدیل شده است.
روز دوشنبه، چهرههای صنعت فناوری، دیپلماتها و بازیگر جوزف گوردون-لویت در کنفرانسی با عنوان «همکاری دیجیتال» گرد هم خواهند آمد.
شورای امنیت سازمان ملل نیز قرار است روز چهارشنبه نشستی درباره هوش مصنوعی برگزار کند و آمریکا نیز همان روز میزبان رویداد دیگری در همین زمینه خواهد بود.
گوترش از سال ۲۰۲۱ درباره هوش مصنوعی موضعگیریهای زیادی داشته است.
اما به گفته دانیل فورتی، تمرکز دبیرکل سازمان ملل بر فناوریهای نوظهور ممکن است تا حدی به قیمت کمرنگ شدن نقش سنتی او در زمینه تلاش برای تقویت صلح و عملیات صلحبانی سازمان ملل تمام شده باشد.
فورتی گفت: «گوترش قطعاً در مورد نقش سازمان ملل در صلح و امنیت بسیار محافظهکار و محتاط بوده است. او قطعاً از اختیارات و مشروعیتی که سازمان ملل برای تلاش در جهت صلحسازی در اختیار دارد، به اندازه کافی استفاده نکرده است.»
به گفته فورتی، آخرین سخنرانی دبیرکل سازمان ملل فرصتی خواهد بود تا گوترش از عملکرد خود در دوران رهبری این سازمان دفاع کند.
او گفت: «ممکن است این سخنان در کوتاهمدت با گوشهای ناشنوا مواجه شود، اما در بلندمدت شاید نگاه مثبتتری به این موضوع شکل بگیرد که او چگونه در یک دوره بسیار دشوار، مسیر خود را ادامه داد.»
یک نظرسنجی غیررسمی شورای امنیت سازمان ملل برای انتخاب جانشین گوترش روز جمعه برگزار شد.
منابعی به رویترز گفتهاند که ربکا گرینسپن، معاون پیشین رئیسجمهور کاستاریکا، در این رأیگیری غیررسمی با اختلاف اندکی پیشتاز است.
آمریکا هنوز بهطور رسمی از هیچ نامزدی حمایت نکرده است.
با این حال، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گفت نامزدها باید «بهصورت علنی متعهد شوند که تغییراتی را که ما خواستار آن هستیم، اجرا خواهند کرد.»
او افزود: «دبیرکل جدید باید سازمان ملل را به هدف اصلی خود یعنی حفظ صلح و امنیت در جهان بازگرداند، نه اینکه اجازه دهد این سازمان تحت تأثیر ایدئولوژی پوچ، سیاسیشده و بیدارگرایی (woke) قرار گیرد؛ ایدئولوژیای که اثربخشی این نهاد را تضعیف کرده است.»
پول، پول و باز هم پول
مجمع عمومی سال ۲۰۲۶ در شرایطی برگزار میشود که وضعیت مالی سازمان ملل نسبت به سال گذشته بهتر شده است؛ سالی که این سازمان با بحران شدید بودجه مواجه بود، زیرا دولت آمریکا تهدید کرده بود کمکهای خود را بهطور کامل قطع کند.
به نظر میرسد دولت ترامپ دستکم بخشی از بدبینی خود نسبت به سازمان ملل را تعدیل کرده است.
پیش از آغاز مجمع عمومی، دولت آمریکا ۸۲۷ میلیون دلار حق عضویت به سازمان ملل پرداخت کرد.
این مبلغ تنها بخشی از حدود ۴ میلیارد دلاری است که آمریکا به سازمان ملل بدهکار است، اما برای نهادی که در ماه ژانویه با هشدار درباره «فروپاشی مالی قریبالوقوع» مواجه شده بود، مبلغ قابل توجهی محسوب میشود.
با این حال، مجمع عمومی سازمان ملل در سالهای اخیر به محلی برای انتقاد از این نهاد نیز تبدیل شده است؛ منتقدانی که میپرسند آیا سازمان ملل اساساً هنوز اهمیت دارد یا نه.
سال گذشته، ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی مستقیماً این پرسش را مطرح کرد: «هدف سازمان ملل چیست؟»
او گفت: «این سازمان ظرفیت بسیار بسیار زیادی دارد، اما در بیشتر موارد حتی به این ظرفیت نزدیک هم نشده است. دستکم در حال حاضر، تنها کاری که به نظر میرسد انجام میدهند این است که نامههایی با لحن بسیار شدید بنویسند و بعد هرگز آن نامهها را پیگیری نکنند. اینها فقط کلمات توخالی هستند و کلمات توخالی جنگها را حل نمیکنند.»
با وجود پرسشها درباره مشروعیت سازمان ملل و افزایش حاشیهای شدن نقش آن، فورتی معتقد است این سازمان همچنان اهمیت دارد.
او گفت: «در این مقطع از تحولات جهان، زمانی که جنگهای بیشتری نسبت به دهههای گذشته وجود دارد، همه همچنان به مکانی نیاز دارند که بتوانند در آن گرد هم بیایند، اختلافها را مدیریت کنند و درباره قواعد بازی گفتوگو کنند.»
او افزود: «صادقانه بگویم، سازمان ملل تنها سازمانی است که مشروعیت، اختیارات قانونی و توانایی جمع کردن تمام کشورهای جهان برای مقابله با این مسائل را دارد.»
