جزئیات طرح هفتروزه؛ شرط و شروط ایران برای توافق | هرمز، برگ آخر دیپلماسی؟
رویداد۲۴| در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، تحرکات دیپلماتیک فشردهای میان ایران و آمریکا با حضور واسطهها شکل گرفته است؛ تحرکاتی که نشان میدهد هر دو طرف پس از ماهها تنش بیسابقه، در حال ارزیابی یک ابتکار عمل جدید برای مهار بحران هستند. گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای بینالمللی گواهی میدهند که تهران و واشنگتن روی یک طرح مرحلهای و گامبهگام تمرکز کردهاند تا از طریق آن، همزمان با اجرای آتشبس موقت، مسیرهای مسدودشده اقتصادی و خطوط دریانوردی بینالمللی مجدداً بازگشایی شوند.
مسئله اصلی در این فرمول، فقط محتوای توافق نیست؛ بلکه ترتیب اجرای تعهدات است. تهران نمیخواهد پیش از دریافت تضمین درباره کاهش فشار اقتصادی و تحریمها، مهمترین اهرم خود یعنی تنگه هرمز را کنار بگذارد. در مقابل، واشنگتن نیز به دنبال آن است که پیش از کاهش فشار اقتصادی، از بازگشت آزادی کشتیرانی در هرمز اطمینان پیدا کند. به همین دلیل، پیشنهاد مرحلهای تلاش میکند این بنبست را با اجرای همزمان یا متوالی تعهدات دو طرف حل کند؛ یعنی هر اقدام ایران با یک اقدام متقابل آمریکا همراه شود.
فرمول هفتروزه؛ پیشنهاد تازه تهران روی میز واشنگتن
هسته اصلی این ابتکار عمل دیپلماتیک بر پایه پیشنهادی است که از سوی سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، از طریق میانجیها به طرف آمریکایی منتقل شده است. بر اساس این طرح، یک بازه زمانی مشخص و شفاف تعیین شده که طی آن، گامهای متقابل دو طرف برای کاهش تنشها تنظیم میشود. در مرحله نخست، موافقت طرفین با مسیر عبور دریانوردی در تنگه هرمز - که پیشتر میان ایران و عمان بر سر آن توافق حاصل شده - زمینه را برای توقف درگیریها فراهم میسازد. در صورت پذیرش شرایط و متوقف شدن محاصره اقتصادی و فشارهای نظامی از سوی آمریکا، تنگه هرمز ظرف مدت هفت روز بهطور کامل بازگشایی شده و گفتوگوهای مستقیم یا غیرمستقیم برای دستیابی به یک توافق جامعتر از سر گرفته خواهد شد. مقامهای ارشد خارجه تأکید دارند که مفاد این پیشنهاد جدید فراتر از چارچوبهای تفاهمنامه پیشین، یعنی توافق ژوئن نیست و تنها راهحلی اجرایی برای احیای همان مسیر محسوب میشود.
انعطاف در نیویورک؛ پیامهای صریح پزشکیان
همزمان با ارائه این طرح، مسعود پزشکیان در مصاحبهها و دیدارهای رسانهای خود در نیویورک، خطمشی شفاف و صریحی را درباره مواضع ایران ترسیم کرده است. رئیسجمهور با اشاره به اینکه ایران هرگز به دنبال جنگ نبوده و تداوم نبرد را به نفع هیچیک از طرفین نمیداند، بر آمادگی تهران جهت حلوفصل منصفانه بحران تأکید ورزید. او با صراحت هرگونه تمایل برای دستیابی به سلاح هستهای را رد کرد و با استناد به فتوای دینی رهبری، آمادگی ایران را برای کاهش سطح غنیسازی، رقیقسازی اورانیوم و پذیرش کامل بازرسیها و راستیآزماییهای بینالمللی اعلام داشت. پزشکیان همچنین با اشاره به اهمیت زمانبندی دیپلماتیک، تمایل دولت خود را برای دستیابی به توافق پیش از رویدادهای سیاسی داخلی آمریکا ابراز کرد تا پرونده از پیچیدگیهای رقابتهای انتخابی واشنگتن دور بماند.
اختلاف اصلی کجاست؛ چه کسی باید قدم اول را بردارد؟
با وجود انعطاف دیپلماتیک ارائه شده در طرح نیویورک، موانع جدی و پیچیدهای در مسیر تحقق آن به چشم میخورد. واکنش اولیه موضعگیریهای رسانهای در آمریکا، بهویژه تأکید بر سیاستهای بازدارندگی، نشان میدهد که فضای قطبیشده در واشنگتن دستیابی سریع به توافق را دشوار میسازد. کلید موفقیت این توافق مرحلهای، عقبنشینی واقعی آمریکا از محاصره اقتصادی، آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران و پایان دادن به اقدامات تحریممحور است؛ اقداماتی که به تعبیر رئیسجمهور، دیپلماسی را زیر سایه فشار و بمباران به بنبست کشاندهاند. اگر واشنگتن با این فرمول موافقت نکند، یکی از مهمترین مسیرهای ایجادشده در مذاکرات نیویورک با مانع روبهرو خواهد شد و اختلاف دو طرف درباره ترتیب اجرای تعهدات میتواند بار دیگر به مانع اصلی مذاکرات شده و فرصت ایجادشده در حاشیه مجمع سازمان ملل نیز سوزانده خواهد شد.
