محسن اسماعیلی کیست؟ | حقوقدان شورای نگهبان کاندیدای ریاست صداوسیما
رویداد۲۴ | مازیار وکیلی ـ اینکه این روزها همه از سازمان صداوسیما انتقاد می‌کنند، واقعیت انکارناپذیری است که نیاز به تحلیل و تفسیر ندارد. از اصلاح‌طلب و اصولگرایی که خط‌وربطی با جبهه پایداری و اخوان جلیلی نداشته باشند، همه منتقد صداوسیمایی هستند که در رأس آن پیمان جبلی قرار دارد، اما کس دیگری آن را می‌چرخاند و آن کس دیگر وحید جلیلی است.
اینکه علی‌رغم تمام این انتقادات، پیمان جبلی هنوز بر سر کار است، بیشتر به شرایط جنگی کشور برمی‌گردد تا عملکرد درخشان خود جبلی؛ چه آنکه اگر خود جبلی توانسته بود عملکرد درخشانی از خودش به‌جای بگذارد، تا این لحظه حکم تمدید دوران ریاست او آمده بود و صداوسیما از این وضعیت برزخی خارج می‌شد.
از زمانی که دوره پنج‌ساله ریاست جبلی در صداوسیما به پایان رسیده است، گمانه‌زنی‌های داغی درباره جایگزینی او در رسانه‌ها به راه افتاده که بسیار جالب است. نام‌های مختلفی از طیف‌های متنوع سیاسی در رسانه‌ها مطرح شده که بسیار جالب‌توجه است؛ از علی فروغی و محمدمهدی دادمان که بیشتر یادآور دوران ریاست جبلی در سازمان صداوسیما هستند تا علی دارابی و سیدمرتضی میرباقری که یادآور دوران زعامت شهید لاریجانی در صداوسیما هستند.
اما در میان کاندیداهای مطرح‌شده، یک نام بیشتر از سایر اسامی جلب‌توجه می‌کند؛ محسن اسماعیلی. حقوقدانی که نه تجربه چندانی در حوزه رسانه دارد و نه پیش‌ازاین نام مطرحی برای پست‌های فرهنگی مانند ریاست سازمان صداوسیما بوده است.
او را بیشتر به‌عنوان حقوقدانی می‌شناسیم که سابقه فعالیتش به دانشگاه، شورای نگهبان و مجلس خبرگان رهبری برمی‌گردد. محسن اسماعیلی زمانی به‌عنوان تنها نماینده مکلا در مجلس خبرگان شناخته می‌شد. در دولت مسعود پزشکیان هم جایگزین دو عضو پرحاشیه و جنجالی دولت، یعنی محمدجواد ظریف و شهرام دبیری، شد تا نشان دهد اصلاح‌طلبان و میانه‌روها هم از او بدشان نمی‌آید.
در واقع، اسماعیلی آن‌قدر معتمد است که رئیس‌جمهور پزشکیان دو پست معاونت راهبردی و معاونت پارلمانی دولت را تجمیع کند و آن را به محسن اسماعیلی، حقوقدان، بسپارد.
اسماعیلی که در سوابقش هم ریاست دپارتمان حقوق دانشگاه امام صادق (ع) به چشم می‌خورد و هم حضور در لیست یاران هاشمی و خاتمی در انتخابات مجلس خبرگان رهبری، مردی است که با طرح انتقادات ملایم و درون‌سیستمی تلاش کرد از اصولگرایی فاصله بگیرد و به اعتدال‌گرایی نزدیک شود. او حالا کاندیدای مهم‌ترین بازوی رسانه‌ای نظام، یعنی سازمان صداوسیماست.
محسن اسماعیلی کیست؟
محسن اسماعیلی، زاده ۴ اسفند سال ۱۳۴۴ در جنوب شرق تهران است. محسن، برادر پرویز اسماعیلی، مدیرعامل سابق خبرگزاری مهر است که در سال ۱۳۹۲ سخنگوی ستاد انتخاباتی قالیباف بود و محمد نهاوندیان هم به‌عنوان رئیس دفتر دولت اول روحانی، او را به سمت معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور منصوب کرد. او در سال ۱۳۹۸ هم سفیر ایران در کرواسی شد.
محسن اسماعیلی طی جنگ ایران و عراق، در زمستان ۱۳۶۰، درحالی‌که حدود ۱۶ سال داشت، داوطلبانه به مرزهای کردستان اعزام شد. دوران دبیرستان را هم‌زمان با حضور در جبهه سپری کرد و دیپلم خود را در رشته ریاضی‌فیزیک گرفت.
محسن اسماعیلی اما برای ادامه تحصیل، رشته فقه و حقوق اسلامی را انتخاب کرد و مدارک کارشناسی و کارشناسی ارشد فقه و حقوق اسلامی را از دانشگاه شهید مطهری دریافت کرد.
اسماعیلی مدرک دکترای خود را در سال ۱۳۷۸ در رشته حقوق خصوصی از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرده است و پس از آن، به‌عنوان استاد و رئیس دانشکده معارف اسلامی و حقوق دانشگاه امام صادق انتخاب شد و ده سال در این سمت حضور داشت.
اسماعیلی از سال ۱۳۸۰ به‌عنوان یکی از اعضای حقوقدان شورای نگهبان انتخاب شد و چهار دوره متوالی، تا سال ۱۳۹۸، در این سمت باقی ماند تا یکی از طولانی‌ترین دوره‌های عضویت یک حقوقدان در این نهاد حساس حاکمیتی را به خود اختصاص دهد.
مواضع انتقادی اسماعیلی
محسن اسماعیلی یکی از معدود اعضای شورای نگهبان بود که تلاش کرد نگاهی انتقادی به این شورا داشته باشد و انتقاداتی را مطرح کند که شاید کسان دیگر جرئت طرح آن را نداشتند.
هرچند شاید برای مخاطب امروزی انتقادات او بسیار ملایم و درون‌سیستمی باشد، اما باز هم همین حد از انتقاد توسط یکی از اعضای شورای نگهبان را باید به فال نیک گرفت.
او در یک سخنرانی در استان خراسان رضوی درباره انتخابات جنجالی سال ۱۳۸۸ گفت: « برخی اعضای این شورا در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ موضع گیری های خاصی نسبت به برخی نامزدهای ریاست جمهوری داشتند، لذا در انتخابات تا حدی قانون را زیر پا گذاشتند. اگر بخواهیم منصفانه درباره جریان فتنه ۸۸ قضاوت کنیم باید بگوییم که برخی اعضای شورای نگهبان از حق خود به عنوان یک داور پا را فراتر گذاشتند.»
او در آن سخنرانی از نقص قانون هم انتقاد کرد و گفت: « در آن زمان قانون نقصی داشت که براساس آن به اعضای شورای نگهبان اجازه می داد در دستگاه های دولتی نیز مسوولیت داشته باشند و همین مساله باعث شده بود که دو نفر از اعضای شورای نگهبان که در دولت هم مسوولیت داشتند نسبت به نامزد های انتخابات ریاست جمهوری موضع گیری کنند. با دستور رهبر معظم انقلاب اکنون این اشکال در قانون اصلاح شده و دیگر اعضای شورای نگهبان نمی توانند در دولت مسوولیت داشته باشند.»
اسماعیلی البته از صحت انتخابات دفاع و اعلام کرد نتیجه همانی بود که اعلام شد.
اسماعیلی چند سال بعد، در گفت‌وگویی به‌عنوان تنها عضو مکلا در مجلس خبرگان رهبری، به انتقاد از این مجلس هم پرداخت و در گفت‌وگویی اعلام کرد: « مجلس خبرگان باید «مجمع نخبگان» از علوم مختلف باشد اما «مجمع فقها» شده است. در همان جلسات اولی که مجلس خبرگان تشکیل می‌شد، خیلی‌ها اصرار داشتند که خوب نیست که شما با لباس غیرروحانیت حاضر می‌شوید.»
اسماعیلی همچنین در آن گفت‌وگو تأکید کرد که در مجلس خبرگان «نظارت بر رهبری» را نمی‌پذیرند و فکر می‌کنند «نظارت به معنی تضعیف رهبری است.»
این در حالی است که طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی، مجلس خبرگان رهبری، جدا از «وظیفه» انتخاب «ولی‌فقیه»، مسئولیت نظارت بر عملکرد بالاترین مقام سیاسی ـ مذهبی در جمهوری اسلامی را نیز، روی کاغذ، بر عهده دارد.
این مواضع نشان می‌دهد که حداقل حسن اسماعیلی نسبت به دیگر اعضای شورای نگهبان و مجلس خبرگان رهبری این است که تلاش کرده منفعل نباشد و این برای مدیری در این سطح، یک امتیاز حداقلی به حساب می‌آید.
حضور در دولت پزشکیان
اسماعیلی همیشه تلاش کرده رابطه خوبی با اعتدال‌گرایان و اصلاح‌طلبان میانه‌رو داشته باشد. این را می‌توان از حضور او در لیست یاران هاشمی در انتخابات مجلس خبرگان سال ۱۳۹۴ فهمید.
برای همین هم بود که زمانی که شهرام دبیری، معاون پارلمانی پزشکیان، به دلیل حواشی زندگی شخصی و محمدجواد ظریف با فشار اصولگرایانی که حضور او در دولت را تحمل نمی‌کردند، عزل شدند، رئیس‌جمهور با تجمیع این دو پست تصمیم گرفت او را به‌عنوان جایگزین این دو نفر معرفی کند.
پزشکیان در حکم اسماعیلی نوشته بود: « انتظار دارد با اتکال به خداوند متعال و رعایت منشور اخلاقی کارگزاران دولت چهاردهم، با اتخاذ سیاست‌ها و برنامه‌های راهبردی مناسب و تعامل مؤثر و سازنده با مجلس شورای اسلامی، نسبت به تنظیم و ارتقای روابط قوای مجریه و مقننه، اهتمام حداکثری مصروف داشته و همچنین ضمن بهره‌گیری از تجربه انباشته مدیران ارشد کشور در دهه‌های گذشته و توانمندی‌های گسترده علمی، تخصصی و کاربردی نخبگان، اندیشکده‌ها و نهادهای جامعه مدنی، نسبت به رصد و انعکاس تحولات کلان داخلی و بین‌المللی و میزان دستیایی به اهداف مقرر در قانون اساسی، سند چشم‌انداز و سیاست‌های کلی مصوب مقام معظم رهبری (مدظله العالی) مجدانه کوشا باشید.»
پزشکیان با انتصاب اسماعیلی در این دو پست نسبتاً مهم، دست‌های خود را در برابر اصولگرایانی که منتقد او بودند، به نشانه تسلیم بالا برد و با انتصاب یک فرد مطمئن برای دو پست، سعی کرد بهانه را از آن‌ها بگیرد.
آیا اسماعیلی برای ریاست سازمان صداوسیما مناسب است؟
اگر بنا باشد سوابق و سمت‌های اسماعیلی را مدنظر قرار دهیم، پاسخ به این سؤال یک «نه» قاطع است. اما اگر به این نکته توجه کنیم که صداوسیما در حال حاضر بیش از هر چیز به یک مدیر توانمند نیاز دارد که این نهاد پرحاشیه را به ریل اصلی خود برگرداند، شاید اسماعیلی گزینه بدی برای سازمان صداوسیما نباشد.
اسماعیلی مدیری است کم‌حاشیه، معتدل و تا حدی منصف که روابط خوبی با تمام ارکان حاکمیت دارد. سال‌ها در نهادهای حساسی مانند مجلس خبرگان رهبری و شورای نگهبان فعالیت کرده و از چم‌وخم ساختار بوروکراتیک نظام مطلع است.
چهره‌ای است که می‌تواند با تعامل و گفت‌وگو از صداوسیما تصویر متفاوتی بسازد و این نهاد را کمی به رسانه ملی بودن نزدیک کند.
بله، انتخاب او ضعف‌ها و مشکلات خاص خودش را خواهد داشت که مهم‌ترین آن‌ها ناآشنایی با رسانه و کارکرد آن در جامعه است. این ضعف، در صورتی که با انتصاب معاونان کاربلد جبران نشود، ضعف بسیار بزرگی خواهد بود، اما نمی‌تواند باعث شود که اسماعیلی را گزینه‌ای دور از ذهن برای سازمان بدانیم.
سازمانی که در حال حاضر بیش از هر چیز به آرامش و اعتدال نیاز دارد و اسماعیلی می‌تواند این آرامش و اعتدال را به سازمان بازگرداند.
