چرا پزشکیان راهی پاکستان شده است؟
رویداد۲۴ | مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، قرار است برای سفری رسمی وارد اسلامآباد شود؛ سفری که هم نشانهای از قدردانی است و هم بیانگر یک هدف سیاسی مشخص.
این سفر که روز سهشنبه انجام میشود، نخستین سفر خارجی پزشکیان از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ماه است. سفر او یک روز پس از آن صورت میگیرد که پاکستان و قطر اعلام کردند نخستین دور مذاکرات سطح بالای ایران و آمریکا در بورگناشتوک سوئیس، به تدوین یک نقشه راه ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی منجر شده است.
زمانبندی این سفر تصادفی نیست. پزشکیان در حالی وارد اسلامآباد میشود که مهمترین توافق دیپلماتیک دوران ریاستجمهوری خود را امضا کرده است؛ توافقی که در داخل ایران با همان شکافهای جناحی روبهروست.
رضا خانزاده، تحلیلگر مسائل خاورمیانه و استاد دانشگاه جورج میسون، به الجزیره گفته «اینکه پزشکیان بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم راهی اسلامآباد میشود، نشان میدهد او باید این توافق شکننده را به سرمایه سیاسی تبدیل کند؛ در داخل کشور، درون ساختار حاکمیت، در سطح منطقه و در عرصه بینالمللی. او بیش از پاکستان به این سفر نیاز دارد.»
پزشکیان در جریان این سفر با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان که در مذاکرات سوئیس میانجیگری کرده بود، و آصف علی زرداری، رئیسجمهور این کشور، دیدار خواهد کرد.
بر اساس اعلام وزارت امور خارجه پاکستان، یوسف رضا گیلانی، رئیس مجلس سنای پاکستان، سردار ایاز صادق، رئیس مجلس ملی، و اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه نیز با رئیسجمهور ایران دیدار خواهند داشت.
انتظار میرود دو طرف درباره مذاکرات سوئیس و راههای گسترش همکاریهای دوجانبه در حوزههای تجارت، انرژی، امنیت مرزی و ارتباطات منطقهای گفتوگو کنند.
رابطهای که در دل بحران شکل گرفت
بیشتر بخوانید:
تحلیل زیدآبادی از اقدام پاکستان علیه ایران/ اسلام آباد یک چیز را با صدای بلند اعلام کرد
جزییات حمله موشکی پاکستان به ایران/ گروه تروریستی سرمچار چه کسانی هستند؟
این دومین سفر پزشکیان به پاکستان در مقام رئیسجمهور ایران است.
پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، پزشکیان پاکستان را بهعنوان نخستین مقصد خارجی خود انتخاب کرد. او ابتدا به شهر لاهور در شرق این کشور رفت و سپس راهی اسلامآباد شد.
در آن سفر ۱۲ توافق دوجانبه امضا شد و دو کشور هدفگذاری کردند حجم تجارت سالانه خود را از حدود سه میلیارد دلار به ۱۰ میلیارد دلار افزایش دهند.
بااینحال، روابط ایران و پاکستان همواره دوستانه نبوده است. در ژانویه ۲۰۲۴، ایران حملات موشکی را در استان بلوچستان پاکستان انجام داد و اعلام کرد مواضع گروه مسلح جیشالعدل را هدف قرار داده است.
پاکستان کمتر از ۴۸ ساعت بعد واکنش نشان داد و مخفیگاههای گروههای مسلح را در استان سیستانوبلوچستان ایران هدف حمله قرار داد.
دو کشور سفرای خود را فراخواندند و این رویارویی بهعنوان یکی از جدیترین تنشهای نظامی میان آنها در دهههای اخیر توصیف شد.
بااینحال، دو طرف بهسرعت از تنش عقب نشستند. حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه وقت ایران، برای کاهش تنش به اسلامآباد سفر کرد و روابط دیپلماتیک بهتدریج از سر گرفته شد.
چند ماه بعد، ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور ایران، همراه با امیرعبداللهیان در سقوط بالگرد در شمالغرب ایران جان باخت.
پزشکیان در انتخابات زودهنگام پس از آن پیروز شد و در ژوئیه ۲۰۲۴ به قدرت رسید؛ در حالی که رابطهای شکننده اما ترمیمشده با پاکستان را به ارث برده بود.
خانزاده گفت: «پاکستان دیگر صرفاً پیامها را منتقل نمیکند. ایران در حال ارسال این پیام است که اسلامآباد اکنون از نظر سیاسی در نتیجه این روند ذینفع و درگیر شده است.»
«ایران از موضع حاکمیت وارد تعامل شده است»
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، شهباز شریف و پزشکیان دستکم هفت بار تلفنی گفتوگو کردهاند. به گفته مقامها، برخی از این تماسها تا یک ساعت ادامه داشته است.
عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان با درجه فیلد مارشال، دستکم دو بار به تهران سفر کرده و محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، نیز در چارچوب تلاشهای میانجیگرانه این کشور چندین سفر انجام داده است.
این دیپلماسی سرانجام به امضای یادداشت تفاهمی در ۱۸ ژوئن از سوی ترامپ و پزشکیان منجر شد؛ سندی که شهباز شریف نیز بهعنوان میانجی آن را امضا کرد.
آخرین تماس تلفنی میان پزشکیان و شهباز شریف در ۱۸ ژوئن، همان روز امضای یادداشت تفاهم، انجام شد و بیش از ۳۰ دقیقه طول کشید. در همان گفتوگو بود که نخستوزیر پاکستان از پزشکیان برای سفر به اسلامآباد دعوت کرد.
نخستین دور مذاکرات بورگناشتوک که روز یکشنبه پایان یافت، چند نتیجه در پی داشت: تشکیل یک کمیته سیاسی سطح بالا، ایجاد گروههای کاری درباره موضوعات هستهای و تحریمها، راهاندازی یک خط ارتباطی درباره تنگه هرمز و ایجاد سازوکاری برای جلوگیری از درگیری در لبنان. گفتوگوهای فنی نیز این هفته ادامه دارد.
خانزاده معتقد است در حالی که بورگناشتوک میزبان مذاکرات فنی است، اسلامآباد مسیر سیاسی گفتوگوها را فراهم میکند.
او به الجزیره گفت: «آنچه اسلامآباد میتواند انجام دهد و بورگناشتوک نمیتواند، اعتمادسازی سیاسی است.»
او افزود: «مذاکرات فنی میتوانند سازوکارها، جدولهای زمانی و ادبیات راستیآزمایی را تنظیم کنند، اما بهتنهایی قادر نیستند پوشش سیاسی لازم را ایجاد کنند تا رهبران بتوانند امتیازات را در داخل بپذیرند یا مخالفان و اخلالگران را مدیریت کنند.»
آصف درانی، سفیر پیشین پاکستان در ایران، نیز به الجزیره گفت نسبت به سفر رئیسجمهور ایران محتاطانه خوشبین است.
او درباره برنامه هستهای ایران گفت تهران «با نرفتن به سمت سلاح هستهای مشکلی ندارد» و به پادمانهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی پایبند خواهد بود. به گفته او، امتیاز مهمتر برای ایران، کاهش تحریمهاست.
درانی گفت: «ایران برای ۶۰ روز اجازه یافته نفت خود را به بازار جهانی صادر کند. بنابراین این یک گشایش بزرگ است.»
او درباره لبنان موضع صریحتری گرفت. به گفته این دیپلمات پیشین، مسئولیت وادار کردن اسرائیل به رعایت هرگونه تفاهم میان واشنگتن و تهران بر عهده آمریکاست.
او به الجزیره گفت: «ماده نخست یادداشت تفاهم اسلامآباد بهطور مشخص درباره صلح در منطقه، از جمله لبنان است. اگر اسرائیل فکر میکند بخشی از این توافق نبوده، این مشکل خود آنهاست و باید آن را با ایالات متحده حل کنند.»
تحلیلگران میگویند سفر پزشکیان جایگاه دیپلماتیک پاکستان را نیز تقویت میکند. خانزاده گفت انتخاب علنی اسلامآباد از سوی ایران، نقش پاکستان را از یک تسهیلکننده به یک میانجی شناختهشده منطقهای ارتقا میدهد.
او افزود این سفر برای پزشکیان نیز در داخل ایران اهمیت دارد: «این سفر به پزشکیان امکان میدهد نشان دهد که دیپلماسی به معنای تسلیم نیست؛ ایران از موضع حاکمیت و همراه با شرکای منطقهای وارد تعامل شده و صرفاً در حال پاسخ دادن به فشار آمریکا نیست.»
