تشدید محاصره هوایی؛ نجف هم پروزهای ایرانی را نمیپذیرد | چند راه دیگر برای ایران باقی مانده است؟
رویداد۲۴| پس از مسدود شدن مسیرهای بغداد، مسقط، باکو و تبلیسی، حالا فرودگاه نجف نیز تمام پروازهای ورودی و خروجی ایران را متوقف کرده است. همزمان با این تصمیم، امارات و ترکمنستان نیز محدودیتهای جدیدی علیه ایرلاینهای ایرانی اعمال کردهاند. در میان این موج از توقف پروازها، تنها چین، ارمنستان و بخشهایی از مسیر ترکیه به عنوان معدود راههای فعال برای شبکه هوایی ایران باقی ماندهاند.
بازگشت یک هواپیمای ایرانی از نجف و توقف ناگهانی پروازها در این فرودگاه، تازهترین حلقه از زنجیرهای است که طی روزهای اخیر شبکه پروازهای خارجی کشور را به شدت منقبض کرده است. اگر تا چند روز پیش موضوع اصلی گزارشها تهدیدهای ایالات متحده علیه فرودگاهها و شرکتهای ارائه دهنده خدمات به هواپیماهای ایرانی بود، حالا آن تهدیدها در چند کشور منطقه به تصمیمهای عملی تبدیل شدهاند. مدیریت فرودگاه بینالمللی نجف در بخشنامهای اعلام کرد که تمامی پروازهای مبدأ و مقصد ایران تا اطلاع ثانوی متوقف میشوند. اهمیت این تصمیم از آن رو است که پس از انسداد فرودگاه بغداد، قرار بود بخشی از پروازهای زیارتی و تجاری ایران به نجف منتقل شود، اما با این تصمیم، آخرین گزینه هوایی ایران در عراق نیز عملاً از دست رفت.
فشار آمریکا چگونه به فرودگاههای منطقه رسید؟
سرچشمه این موج تازه محدودیتها به تصمیم خزانهداری آمریکا برمیگردد که طی آن ۳۶ هدف مرتبط با صنعت هوانوردی ایران، از جمله ۲۷ شرکت هواپیمایی، در فهرست تحریمها قرار گرفتند. واشنگتن علاوه بر تحریم خود شرکتها، با لغو برخی مجوزهای پیشین و هشدار صریح به فرودگاهها و شرکتهای پشتیبان خارجی در مورد قطع دسترسی به نظام مالی دلاری، هزینه ارائه سوخت، هندلینگ و فروش بلیت به هواپیماهای ایرانی را به شدت بالا برد. به این ترتیب، مشکل اصلی ایرلاینهای ایرانی نه فقط تحریم مستقیم، بلکه ناچار شدن فرودگاهها و شرکتهای ثانی برای انتخاب میان ادامه همکاری با ایران یا مواجهه با تحریمهای ثانویه آمریکا است.
دامنه این انقباض هوایی طی روزهای اخیر به سرعت در منطقه گسترش یافته است. در مسیرهای جنوبی، امارات پرواز شرکتهای ایرانی را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد و صراحتاً علت آن را تحریمهای ثانویه آمریکا دانست؛ تصمیمی که حسی از لغو ناگهانی پروازها در خطوط پرترددی مانند تهران به دبی را به همراه داشت. عمان نیز که سالها یکی از مسیرهای پایدار ارتباطی، تجاری و دیپلماتیک ایران با جهان خارج بود، پروازهای ایرانی به مسقط را از مدار خارج کرد. در محور شمالی، جمهوری آذربایجان و گرجستان تعلیق رسمی پروازها را تأیید کردند و در آسیای مرکزی نیز عدم اجازه عبور ترکمنستان به یک پرواز ایرانی در مسیر دوشنبه، نشان داد که مشکلات حتی از «حق فرود» فراتر رفته و عبور از حریم هوایی را نیز شامل میشود.
چند راه هوایی برای ایران باقی مانده است؟
در این میان، وضعیت در کشورهایی مانند ترکیه و قطر اندکی متفاوت و متغیر است. برخلاف انسداد کامل مسیرها در عراق یا امارات، پروازها به مقصد استانبول همچنان در حال انجام است، هرچند فشارهای واشنگتن باعث شده برخی ایرلاینهای خاص مانند ماهان با محدودیت مواجه شوند. در مورد قطر نیز پروازها دچار اختلالات شدید عملیاتی شدهاند، اما هنوز بیانیهای مبنی بر قطع کامل شبکه پروازی صادر نشده است. از سوی دیگر، چین و ارمنستان همچنان از معدود مسیرهایی هستند که شرکتهای هواپیمایی ایرانی امکان پرواز به آنها را دارند، هرچند همین مسیرهای باقیمانده نیز به شدت تحت تأثیر ناپایداریهای ناشی از فشارهای تحریمی قرار دارند.
پیامد این اتفاقات بسیار فراتر از لغو چند پرواز زیارتی یا مسافرتی است و تمام زیستبوم هوانوردی و اقتصاد مرتبط با آن را هدف قرار داده است. طبق دادههای تحلیلی صنعت هوانوردی، ظرفیت پروازهای بینالمللی ایران پیش از این موج جدید نیز با کاهش چشمگیری نسبت به سال قبل مواجه شده بود. ادامه این روند علاوه بر بلاتکلیفی مسافران، شرکتهای هواپیمایی، آژانسهای مسافرتی، صنعت گردشگری، هتلداری و تجارت منطقهای ایران را تحت فشارهای سنگین مالی قرار میدهد. رویدادهای اخیر در فرودگاه نجف و سایر کشورهای همسایه نشان میدهد فشار تحریمی از سطح شرکتهای داخلی به شبکه فرودگاهی و خدماتی منطقه منتقل شده و پرسش اصلی روزهای آینده این است که آیا مسیرهای باقیمانده در چین، ارمنستان و ترکیه توان مقاومت در برابر این فشارهای ثانویه را خواهند داشت یا خیر.
